હોમ › વેદ મંત્રો › પુરુષસૂક્તમ્ (ઋગ્વેદઃ)

પુરુષસૂક્તમ્ (ઋગ્વેદઃ)

વૈદિક સૂક્તો · ઋગ્વેદ · 16 શ્લોક

સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્ । સ ભૂમિં વિશ્વતો વૃત્વાત્યતિષ્ઠદ્દશાંગુલમ્ ॥ ૧ ॥

પુરુષ એવેદં સર્વં યદ્ભૂતં યચ્ચ ભવ્યમ્ । ઉતામૃતત્વસ્યેશાનો યદન્નેનાતિરોહતિ ॥ ૨ ॥

એતાવાનસ્ય મહિમાતો જ્યાયાઁશ્ચ પૂરુષઃ । પાદોઽસ્ય વિશ્વા ભૂતાનિ ત્રિપાદસ્યામૃતં દિવિ ॥ ૩ ॥

ત્રિપાદૂર્ધ્વ ઉદૈત્પુરુષઃ પાદોઽસ્યેહાભવત્પુનઃ । તતો વિષ્વઙ્વ્યક્રામત્સાશનાનશને અભિ ॥ ૪ ॥

તસ્માદ્વિરાળજાયત વિરાજો અધિ પૂરુષઃ । સ જાતો અત્યરિચ્યત પશ્ચાદ્ભૂમિમથો પુરઃ ॥ ૫ ॥

યત્પુરુષેણ હવિષા દેવા યજ્ઞમતન્વત । વસન્તો અસ્યાસીદાજ્યં ગ્રીષ્મ ઇધ્મઃ શરદ્ધવિઃ ॥ ૬ ॥

તં યજ્ઞં બર્હિષિ પ્રૌક્ષન્પુરુષં જાતમગ્રતઃ । તેન દેવા અયજન્ત સાધ્યા ઋષયશ્ચ યે ॥ ૭ ॥

તસ્માદ્યજ્ઞાત્સર્વહુતઃ સમ્ભૃતં પૃષદાજ્યમ્ । પશૂન્ તાઁશ્ચક્રે વાયવ્યાનારણ્યાન્ગ્રામ્યાશ્ચ યે ॥ ૮ ॥

તસ્માદ્યજ્ઞાત્સર્વહુત ઋચઃ સામાનિ જજ્ઞિરે । છન્દાંસિ જજ્ઞિરે તસ્માદ્યજુસ્તસ્માદજાયત ॥ ૯ ॥

તસ્માદશ્વા અજાયન્ત યે કે ચોભયાદતઃ । ગાવો હ જજ્ઞિરે તસ્માત્તસ્માજ્જાતા અજાવયઃ ॥ ૧૦ ॥

યત્પુરુષં વ્યદધુઃ કતિધા વ્યકલ્પયન્ । મુખં કિમસ્ય કૌ બાહૂ કા ઊરૂ પાદા ઉચ્યેતે ॥ ૧૧ ॥

બ્રાહ્મણોઽસ્ય મુખમાસીદ્બાહૂ રાજન્યઃ કૃતઃ । ઊરૂ તદસ્ય યદ્વૈશ્યઃ પદ્ભ્યાં શૂદ્રો અજાયત ॥ ૧૨ ॥

ચન્દ્રમા મનસો જાતશ્ચક્ષોઃ સૂર્યો અજાયત । મુખાદિન્દ્રશ્ચાગ્નિશ્ચ પ્રાણાદ્વાયુરજાયત ॥ ૧૩ ॥

નાભ્યા આસીદન્તરિક્ષં શીર્ષ્ણો દ્યૌઃ સમવર્તત । પદ્ભ્યાં ભૂમિર્દિશઃ શ્રોત્રાત્તથા લોકાઁ અકલ્પયન્ ॥ ૧૪ ॥

સપ્તાસ્યાસન્પરિધયસ્ત્રિઃ સપ્ત સમિધઃ કૃતાઃ । દેવા યદ્યજ્ઞં તન્વાના અબધ્નન્પુરુષં પશુમ્ ॥ ૧૫ ॥

યજ્ઞેન યજ્ઞમયજન્ત દેવાસ્તાનિ ધર્માણિ પ્રથમાન્યાસન્ । તે હ નાકં મહિમાનઃ સચન્ત યત્ર પૂર્વે સાધ્યાઃ સન્તિ દેવાઃ ॥ ૧૬ ॥

પુરુષસૂક્તમ્ (ઋગ્વેદઃ) (તૈત્તિરીય આરણ્યક (કૃષ્ણ યજુર્વેદ))

સ્રોત: Wikisource · CC BY-SA 4.0

તમારો પ્રતિભાવ મોકલો

શું સુધારવું, શું ખોટું છે, કે તમને શું ગમ્યું તે જણાવો. અમે દરેક સંદેશ વાંચીએ છીએ.

શેના વિશે
શંખ તમારા માટે કેટલું ઉપયોગી છે? (વૈકલ્પિક)