શ્રીશિવસહસ્રનામસ્તોત્રમ્ (મહાભારતમ્)
સહસ્રનામ (1000 નામ) · 184 શ્લોક
॥ શ્રીશિવસહસ્રનામસ્તોત્રમ્ ॥
વન્દે શંભુમુમાપતિં સુરગુરું વન્દે જગત્કારણં વન્દે પન્નગભૂષણં મૃગધરં વન્દે પશૂનાં પતિમ્ । વન્દે સૂર્યશશાંકવહ્નિનયનં વન્દે મુકુન્દપ્રિયં વન્દે ભક્તજનાશ્રયં ચ વરદં વન્દે શિવં શંકરમ્ વાસુદેવઃ- તતસ્સ પ્રયતો ભૂત્વા મમ તાત યુધિષ્ઠિર । પ્રાંજલિઃ પ્રાહ વિપ્રર્ષિનામસંગ્રહમાદિતઃ ॥
ઉપમન્યુઃ- બ્રહ્મપ્રોક્તૈર્ઋષિપ્રોક્તૈર્વેદવેદાંગસંભવૈઃ। સર્વલોકેષુ વિખ્યાતં સ્તુત્યં સ્તોષ્યામિ નામભિઃ॥
મહદ્ભિર્વિહિતૈસ્સત્યૈસ્સિદ્ધૈસ્સર્વાર્થસાધકૈઃ। ઋષિણા તણ્ડિના ભક્ત્યા કૃતૈર્વેદકૃતાત્મના ॥
યથોક્તૈસ્સાધુભિઃ ખ્યાતૈર્મુનિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ । પ્રવરં પ્રથમ સ્વર્ગ્યં સર્વભૂતહિતં શુભમ્ ॥
શ્રુતૈસ્સર્વત્ર જગતિ બ્રહ્મલોકાવતારિતૈઃ। સત્યૈસ્તત્પરમં બ્રહ્મ બ્રહ્મપ્રોક્તૈસ્સનાતનમ્ ॥૫
વક્ષ્યે યદુકુલશ્રેષ્ઠ શૃણુષ્વાવહિતો મમ । વરયૈનં ભવં દેવં ભક્તસ્વં પરમેશ્વરમ્ ॥૬
તેન તે શ્રાવયિષ્યામિ યત્તદ્બ્રહ્મ સનાતનમ્ । ન શક્યં વિસ્તરાત્કૃત્સ્નં વક્તું શર્વસ્ય કેનચિત્ ॥ ૭
યુક્તેનાપિ વિભૂતીનામપિ વર્ષશતૈરપિ । યસ્યાદિમધ્યમાન્તાનિ ગમ્યન્તે ન સુરૈરપિ ॥૮
કસ્તસ્ય શક્નુયાદ્વક્તું ગુણાન્ કાર્ત્સ્ન્યેન માધવ । કિન્તુ દેવસ્ય મહતસ્સંક્ષિપ્તાર્થપદાક્ષરમ્ ॥૯
શક્તિતશ્ચરિતં વક્ષ્યે પ્રસાદાત્તસ્ય ધીમતઃ। અપ્રાપ્ય તુ તતોઽનુજ્ઞાં ન શક્યઃ સ્તોતુમીશ્વરઃ ॥૧૦
યદા તેનાભ્યનુજ્ઞાતસ્સ્તુતો વૈ સ તદા મયા । અનાદિનિધનસ્યાહં જગદ્યોનેર્મહાત્મનઃ ॥૧૧
નામ્નાં કિંચિત્સમુદ્દેશં વક્ષ્યામ્યવ્યક્તયોનિનઃ । વરદસ્ય વરેણ્યસ્ય વિશ્વરૂપસ્ય ધીમતઃ ॥ ૧૨
શૃણુ નામ્નાં ચયં કૃષ્ણ યદુક્તં પદ્મયોનિના । દશનામસહસ્રાણિ યાન્યાહ પ્રપિતામહઃ ॥ ૧૩
તાનિ નિર્મથ્ય મનસા દધ્નો ઘૃતમિવોદ્ધૃતમ્ । ગિરેસ્સારં યથા હેમ પુષ્પસારં યથા મધુ ॥ ૧૪
ઘૃતાત્સારં યથા મણ્ડં તથૈતસ્સારમુદ્ધૃતમ્ । સર્વપાપાપહમિદં ચતુર્વેદસમન્વિતમ્ ॥ ૧૫
પ્રયત્નેનાધિગન્તવ્યં ધાર્ંય ચ પ્રયતાત્મના । માંગળ્યં પૌષ્ટિકં ચૈવ રક્ષોઘ્નં પાવનં મહત્ ॥ ૧૬
ઇદં ભક્તાય દાતવ્યં શ્રદ્ધયાઽનાસ્તિકાય ચ । નાશ્રદ્દધાનરૂપાય નાસ્તિકાયાજિતાત્મને ॥૧૭
યશ્ચાભ્યસૂયતે દેવં કારણાત્માનમીશ્વરમ્ । સ કૃષ્ણ નરકં યાતિ સહ પૂર્વૈસ્સહાત્મજઃ ॥ ૧૮
ઇદં ધ્યાનમિદં યોગમિદં ધ્યેયમનુત્તમમ્ । ઇદં જપ્યમિદં જ્ઞાનં રહસ્યમિદમુત્તમમ્ ॥૧૯
યં જ્ઞાત્વા હ્યન્તકાલેઽપિ ગચ્છેત પરમાં ગતિમ્ । પવિત્રં મંગળં મેધ્યં કલ્યાણમિદમુત્તમમ્ ॥૨૦
ઇદં બ્રહ્મા પુરા કૃત્વા સર્વલોકપિતામહઃ । સર્વસ્તવાનાં રાજત્વે દિવ્યાનાં સમકલ્પયત્ ॥ ૨૧
તદાપ્રભૃતિ ચૈવાયમીશ્વરસ્ય મહાત્મનઃ । સ્તવરાજ ઇતિ ખ્યાતો જગત્યમરપૂજિતઃ ॥ ૨૨
બ્રહ્મલોકાદયં સ્વર્ગે સ્તવરાજોઽવતારિતઃ। યતસ્તણ્ડિઃ પુરા પ્રાપ તેન તણ્ડિકૃતોઽભવત્ ॥૨૩
સ્વર્ગાશ્ચૈવાત્ર ભૂલોકં તણ્ડિના હ્યવતારિતઃ । સર્વમંગળમાંગલ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥૨૪
નિગદિષ્યે મહાબાહો સ્તવાનામુત્તમં સ્તવમ્ । બ્રહ્મણામપિ યદ્બ્રહ્મ પરાણામપિ યત્પરમ્ ॥૨૫
તેજસામપિ યત્તેજસ્તપસામપિ યત્તપઃ । શાન્તાનામપિ યશ્શાન્તો દ્યુતીનામપિ યા દ્યુતિઃ॥૨૬
દાન્તાનામપિ યો દાન્તો ધીમતામપિ યા ચ ધીઃ । દેવાનામપિ યો દેવ ઋષીણામપિ યસ્ત્વૃષિઃ ॥ ૨૭
યજ્ઞાનામપિ યો યજ્ઞશિશવાનામપિ યશ્શિવઃ । રુદ્રાણામપિ યો રુદ્રઃ પ્રભા પ્રભવતામપિ ॥૨૮
યોગિનામપિ યો યોગી કારણાનાં ચ કારણમ્ । યતો લોકાસ્સમ્ભવન્તિ ન ભવન્તિ યતઃ પુનઃ॥ ૨૯
સર્વભૂતાત્મભૂતસ્ય હરસ્યામિતતેજસઃ । અષ્ટોત્તરસહસ્રં તુ નામ્નાં સર્વસ્ય મે શૃણુ ॥૩૦
યચ્છ્રુત્વા મનુજવ્યાઘ્ર સર્વાન્ કામાનવાપ્સ્યસિ । સ્થિરઃ સ્થાણુઃ પ્રભુર્ભીમઃ પ્રવરો વરદો વરઃ ॥ ૩૧
સર્વાત્મા સર્વવિખ્યાતઃ સર્વસ્સર્વકરો ભવઃ । જટી ચર્મી શિખણ્ડી ચ સર્વાંગસ્સર્વભાવનઃ ॥ ૩૨
હરશ્ચ હરિણાક્ષશ્વ સર્વભૂતહરઃ પ્રભુઃ। પ્રવૃત્તિશ્ચ નિવૃત્તિશ્ચ નિયતશ્શાશ્વતો ધ્રુવઃ ॥૩૩
શ્મશાનવાસી ભગવાન્ ખચરો ગોચરોઽર્દનઃ । અભિવાદ્યો મહાકર્મા તપસ્વી ભૂતભાવનઃ ॥૩૪
ઉન્મત્તવેષઃ પ્રચ્છન્નસ્સર્વલોકપ્રજાપતિઃ। મહારૂપો મહાકાયો વૃષરૂપો મહાયશાઃ ॥૩૫
મહાત્મા સર્વભૂતાત્મા વિશ્વરૂપો મહાહનુ । લોકપાલોઽન્તર્હિતાત્મા પ્રસાદો નીલલોહિતઃ ॥૩૬
પવિત્રં ચ મહાંશ્ચૈવ નિયમો નિયમાશ્રિતઃ। સર્વકર્મા સ્વયંભૂત આદિરાદિકરો નિધિઃ ॥૩૭
સહસ્રાક્ષો વિશાલાક્ષસ્સોમો નક્ષત્રસાધકઃ । ચન્દ્રસ્સૂર્યશ્શનિઃ કેતુર્ગ્રહો ગ્રહપતિર્વરઃ ॥૩૮
આદિરન્તો લયઃ કર્તા મૃગબાણાર્પણોઽનઘઃ । મહાતપા ઘોરતપા અદીનો દીનસાધકઃ ॥ ૩૯
સંવત્સરકરો મન્ત્રઃ પ્રમાણં પરમં તપઃ। યોગી યોજ્યો મહાબીજો મહારેતા મહાબલઃ ॥ ૪૦
સુવર્ણરેતાસ્સર્વજ્ઞસ્સુબીજો બીજવાહનઃ । દશબાહુસ્સ્વનિમિષો નીલકણ્ઠ ઉમાપતિઃ॥૪૧
વિશ્વરૂપસ્વયંશ્રેષ્ઠો બલવીરો બલો ગણઃ । ગણકર્તા ગણપતિર્દિગ્વાસાઃ કામ એવ ચ ॥ ૪૨
મન્ત્રવિત્પરમો મન્ત્રઃ સર્વભાવકરો હરઃ। કમણ્ડલુધરો ધન્વી બાણહસ્તઃ કપાલવાન્ ॥ ૪૩
અશની શતઘ્ની ખડ્ગી પટ્ટિશી ચાયુધી મહાન્ । સુવહસ્તસ્સુરૂપશ્ચ તેજસ્તેજસ્કરો નિધિઃ ॥૪૪
ઉષ્ણીષી વ સુવક્ત્રશ્ચ ઉદગ્રો વિનતસ્તથા । દીર્ઘશ્ચ હરિકેશશ્ચ સુતીર્થઃ કૃષ્ણ એવ ચ ॥૪૫
સૃગાલરૂપઃ સિદ્ધાર્થો મુણ્ડસ્સર્વશુભંકરઃ । અજશ્ચ બહુરૂપશ્ચ ગંગાધારી કપર્દ્યપિ ॥૪૬
ઊર્ધ્વરેતા ઊર્ધ્વલિંગ ઊર્ધ્વશાયી નભઃ સ્થલઃ । ત્રિજટશ્ચીરવાસાશ્ચ રુદ્રસ્સેનાપતિર્વિભુઃ ॥૪૭
નક્તંચરોઽહશ્ચરશ્ચ તિગ્મમન્યુસ્સુવર્ચસઃ । ગજહા દૈત્યહા કાલો લોકધાતા ગુણાકરઃ॥ ૪૮
સિંહશાર્દૂલરૂપશ્ચ વ્યાઘ્રચર્મામ્બરાવૃતઃ । કાલયોગી મહાનાથસ્સર્વકામશ્ચતુષ્પથઃ ॥૪૯
નિશાચરઃ પ્રેતરાજો ભૂતચારી મહેશ્વરઃ। બહુભૂતો બહુધરઃ સ્વર્ભાનુરમિતો ગતિઃ ॥૫૦
નૃત્યપ્રિયો નિત્યનર્તો નર્તકસ્સવલાલસઃ। મહાઘોરતપાશ્શૂરો નિત્યોઽનીહો નિરાલયઃ॥ ૫૧
સહસ્રહસ્તો વિજયો વ્યવસાયો હ્યતન્દ્રિતઃ । અમર્ષણોઽમર્ષણાત્મા યજ્ઞહા કામનાશકઃ ॥ ૫૨
દક્ષયાગાપહારી ચ સુસહો મધ્યમસ્તથા । તેજોપહારી બલહા મુદિતોઽર્થોઽજિતા વરઃ ॥ ૫૩
ગમ્ભીરઘોષો ગમ્ભીરો ગમ્ભીરબલવાહનઃ । ન્યગ્રોધરૂપો ન્યગ્રોધવૃક્ષકર્ણસ્થિતિર્વિભુઃ ॥ ૫૪
સુતીક્ષ્ણદશનશ્ચૈવ મહાકાયો મહાનનઃ । વિષ્વક્સેનો હરિયજ્ઞસ્સંયુગાપીડવાહનઃ ॥૫૫
તીક્ષ્ણતાપશ્ચ હર્યશ્વસ્સહાયઃ કર્મકાલવિત્ । વિષ્ણુપ્રસાદિતો યજ્ઞસ્સમુદ્રો બડબામુખઃ ॥૫૬
હુતાશનસહાયશ્ચ પ્રશાન્તાત્મા હુતાશનઃ । ઉગ્રતેજા મહાતેજા જન્યો વિજયકાલવિત્ ॥૫૭
જ્યોતિષામયનં સિદ્ધિસ્સર્વવિગ્રહ એવ ચ । શિખી મુણ્ડી જટી જ્વાલી મૂર્તિજો મૂર્ધગો બલી ॥૫૮
વૈષ્ણવઃ પ્રજવી તાળી ખેલી કાલકટંકટઃ। નક્ષત્રવિગ્રહમતિર્ગુણબુદ્ધિર્લયોઽગમઃ ॥ ૫૯
પ્રજાપતિર્વિશ્વબાહુર્વિભાગઃ સર્વતોમુખઃ। વિમોચનસ્સુમરણો હિરણ્યકવચોદ્ભવઃ ॥૬૦
મેઘજો બલચારીચ મહીચારી સ્તુતસ્તથા । સર્વતૂર્યવિનોદી ચ સર્વવાદ્યપરિગ્રહઃ ॥ ૬૧
વ્યાળરૂપો ગુહાવાસી ગ્રહમાલી તરંગવિત્ । ત્રિદશઃ કાલદૃક્કર્મસર્વબન્ધવિમોચનઃ ॥ ૬૨
બન્ધનસ્ત્વસુરેન્દ્રાણાં યુધિ શત્રુવિનાશનઃ। સાંખ્યપ્રસાદો દુર્વાસાસ્સર્વસાધુનિષેવિતઃ ॥૬૩
પ્રસ્કન્દનો વિભાગજ્ઞો હ્યતુલ્યો યજ્ઞભાગવિત્ । સર્વવાસસ્સર્વચારી દુર્વાસા વાસવોઽમરઃ ॥ ૬૪
હૈમો હેમકરો યજ્ઞસ્સર્વધારી ધરોત્તમઃ । લોહિતાક્ષો મહાક્ષશ્વ વિજયાક્ષો વિશારદઃ ॥ ૬૫
સંગ્રહો નિગ્રહઃ કર્તા સર્પચીરનિવાસનઃ । મુખ્યોઽમુખ્યશ્ચ દેહશ્ચ કાહળિસ્સર્વકામદઃ ॥ ૬૬
સર્વકાલપ્રસાદશ્ચ સુબલો બલરૂપભૃત્ । સર્વકામપ્રદશ્ચૈવ સર્વદસ્સર્વતોમુખઃ ॥૬૭
આકાશનિર્વિરૂપશ્ચ નિપાતો હ્યવશઃ ખગઃ । રૌદ્રરૂપોંઽશુરાદિત્યો બહુરશ્મિસ્સુવર્ચસી ॥ ૬૮
વસુવેગો મહાવેગો મનોવેગો નિશાચરઃ। સર્વવાસી શ્રિયાવાસી ઉપદેશકરોઽકરઃ ॥ ૬૯
મુનિરાત્મા નિરાલોકસ્સમ્ભગ્નશ્ચ સહસ્રદઃ । પક્ષી ચ પ્લક્ષરૂપશ્ચ અતિદીપ્તો વિશાં પતિઃ॥૭૦
ઉન્માદો મદનઃ કામો હ્યશ્વત્થોઽર્થકરો યશઃ। વામદેવશ્ચ વામશ્ચ પ્રાગ્દક્ષિણ ઉદઙ્મુખઃ ॥૭૧
સિદ્ધયોગી મહર્ષિશ્ચ સિદ્ધાર્થસ્સિદ્ધસાધકઃ। ભિક્ષુશ્ચ ભિક્ષુરૂપશ્ચ વિપગો મૃદુરવ્યયઃ ॥૭૨
મહાસેનો વિશાખશ્ચ ષષ્ટિભાગો ગવાં પતિઃ । વજ્રહસ્તશ્વ વિષ્કમ્ભી ચમૂસ્તમ્ભન એવ ચ ॥૭૩
વૃત્તવૃત્તકરસ્તાલો મધુર્મધુકલોચનઃ । વાચસ્પત્યો વાજસનો નિત્યમાશ્રિતપૂજિતઃ ॥૭૪
બ્રહ્મચારી લોકચારી સર્વચારી વિચારવિત્ । ઈશાન ઈશ્વરઃ કાલો નિશાચારી પિનાકભૃત્ ॥ ૭૫
નિમિત્તસ્થો નિમિત્તં ચ નન્દિર્નન્દિકરો હરિઃ। નન્દીશ્વરશ્ચ નન્દી ચ નન્દનો નન્દિવર્ધનઃ ॥ ૭૬
ભગહારી નિહન્તા ચ કાલો બ્રહ્મા પિતામહઃ । ચતુર્મુખો મહાલિંગશ્ચારુલિંગસ્તથૈવ ચ ॥૭૭
લિંગાધ્યક્ષસ્સુરાધ્યક્ષો યોગાધ્યક્ષો રુગાવહઃ । બીજાધ્યક્ષો બીજકર્તા અધ્યાત્માનુગતો બલઃ ॥૭૮
ઇતિહાસસ્સકલ્પશ્ચ ગૌતમોઽથ નિશાકરઃ । દન્ભો હ્યદમ્ભો વૈદમ્ભો વશ્યો વશકરઃ કલિઃ॥૭૯
લોકકર્તા પશુપતિર્મહાકર્તા હ્યનૌષધઃ । અક્ષરં પરમં બ્રહ્મ બલવાન્ શક્ત એવ ચ ॥૮૦
નીતિર્હ્યનીતિશ્શુદ્ધામા શુદ્ધો માન્યો ગતાગતઃ । બહુપ્રસાદસ્સુસ્વપ્નો દર્પણોઽથ ત્વમિત્રજિત્ ॥૮૧
વેદકારો મન્ત્રકારો વિદ્ધાન્સમરમર્દનઃ। મહામેઘનિવાસી ચ મહાઘોરો વશીકરઃ ॥ ૮૨
અગ્નિજ્વાલો મહાજ્વાલો હ્યતિધૂમ્રો હુતો હવિઃ । વૃષભશ્શંકરો નિત્યં વર્ચસ્વી ધૂમકેતનઃ ॥ ૮૩
નીલસ્તથાંગલુબ્ધશ્ચ શોભનો નિરવગ્રહઃ। સ્વસ્તિદસ્સ્વસ્તિભાગશ્ચ ભાગી ભાગકરો લઘુઃ॥ ૮૪
ઉત્સંગશ્ચ મહાંગશ્ચ મહાગર્ભપરાયણઃ । કૃષ્ણવર્ણસ્સુવર્ણશ્ચ ઇન્દ્રિયં સર્વદેહિનામ્ ॥૮૫
મહાપાદો મહાહસ્તો મહાકાયો મહાયશાઃ । મહામૂર્ધી મહામાત્રો મહાનેત્રી નિશાલયઃ ॥૮૬
મહાન્તકો મહાકર્ણો મહોષ્ઠશ્ચ મહાહનુઃ । મહાનાસો મહાકમ્બુર્મહાગ્રીવશ્શ્મશાનભાક્ ॥૮૭
મહાવક્ષા મહોરસ્કો હ્યન્તરાત્મા મૃગાલયઃ । લમ્બનો લમ્બિતોષ્ઠશ્ચ મહામાયઃ પયોનિધિઃ॥ ૮૮
મહાદન્તો મહાદંષ્ટ્રો મહાજિહ્વો મહામુખઃ । મહાનખો મહારોમા મહાકેશો મહાજટઃ ॥૮૯
પ્રસન્નશ્ચ પ્રસાદશ્ચ પ્રત્યયો ગિરિસાધનઃ । સ્નેહનોઽસ્નેહનશ્ચૈવ અજિતશ્ચ મહામુનિઃ ॥ ૯૦
વૃક્ષાકારો વૃક્ષકેતુરનલો વાયુવાહનઃ । ગણ્ડલી મેરુધામા ચ દેવાધિપતિરેવ ચ ॥૯૧
અથર્વશીર્ષસ્સામાસ્ય ઋક્સહસ્રામિતેક્ષણઃ । યજુઃપાદભુજો ગુહ્યઃ પ્રકાશો જંગમસ્તથા ॥ ૯૨
અમોઘાર્થઃ પ્રસાદશ્ચ અભિગમ્યસ્સુદર્શનઃ । ઉપકારઃ પ્રિયસ્સર્વઃ કનકઃ કાંચનચ્છવિઃ ॥ ૯૩
નાભિર્નન્દિકરો ભાવઃ પુષ્કરસ્થપતિઃ સ્થિરઃ । દ્વાદશસ્ત્રાસનશ્ચાદ્યો યજ્ઞો યજ્ઞસમાહિતઃ ॥૯૪
નક્તં કલિશ્ચ કાલશ્ચ મકરઃ કાલપૂજિતઃ। સગણો ગણકારશ્ચ ભૂતવાહનસારથિઃ ॥ ૯૫
ભસ્માશયો ભસ્મગોપ્તા ભસ્મભૂતસ્તરુર્ગણઃ । લોકપાલસ્તથા લોકો મહાત્મા સર્વપૂજિતઃ ॥ ૯૬
શુક્લસ્ત્રિશુક્લસમ્પન્નશ્શુચિર્ભૂતનિષેવિતઃ । આશ્રમસ્થઃ ક્રિયાવસ્થો વિશ્વકર્મમતિર્વરઃ ॥૯૭
વિશાલશાખસ્તામ્રોષ્ઠોહ્યમ્બુજાલસ્સુનિશ્ચલઃ । કપિલા કપિશશ્શુક્લ આયુશ્ચૈવ પરોઽપરઃ ॥૯૮
ગન્ધર્વો હ્યદિતિસ્તાર્ક્ષ્યસ્સુવિજ્ઞેયસ્સુશારદઃ । પરશ્વધાયુધો દેવો હ્યનુકારી સુબાન્ધવઃ ॥૯૯
તુમ્બવીણો મહાક્રોધો ઊર્ધ્વરેતા જલેશયઃ। ઉગ્રો વશંકરો વંશો વંશનાદો હ્યનિન્દિતઃ ॥ ૧૦૦
સર્વાંગરૂપો માયાવી સુહૃદો હ્યનિલોઽનલઃ । બન્ધનો બન્ધકર્તા ચ સુબન્ધનવિમોચનઃ ॥ ૧૦૧
સ યજ્ઞારિસ્સ કામારિર્મહાદંષ્ટ્રો મહાયુધઃ । બહુધાઽનિન્દિતસ્સર્વશ્શંકરશ્ચન્દ્રશેખરઃ ॥૧૦૨
અમરેશો મહાદેવો વિશ્વદેવસ્સુરારિહા । અહિર્બુધ્ન્યોઽનિલાભશ્ચ ચેકિતાનો હરિસ્તથા ॥૧૦૩
અજૈકપાચ્ચ કાપાલી ત્રિશંકુરજિતશિશવઃ । ધન્વન્તરિર્ધૂમકેતુસ્સ્કન્દો વૈશ્રવણસ્તથા ॥૧૦૪
ધાતા શક્રશ્ચ વિષ્ણુશ્ચ મિત્રસ્ત્વષ્ટા ધ્રુવો ધરઃ । પ્રભાવસ્સર્વગો વાયુરર્યમા સવિતા રવિઃ ॥ ૧૦૫
ઉષંગુશ્ચ વિધાતા ચ માન્ધાતા ભૂતભાવનઃ । વિભુર્વર્ણવિભાવી ચ સર્વકામગુણાવહઃ ॥ ૧૦૬
પદ્મનાભો મહાગર્ભશ્ચન્દ્રવક્ત્રોઽનિલોઽનલઃ। બલવાંશ્ચોપશાન્તશ્ચ પુરાણઃ પુણ્યચંચુરી ॥ ૧૦૭
કુરુકર્તા કુરુવાસી કુરુભૂતો ગુણૌષધઃ । સર્વાશયો દર્ભચારી સર્વેષાં પ્રાણિનાં પતિઃ ॥ ૧૦૮
દેવદેવસ્સુખાસક્તસ્સદસત્સર્વરત્નવિત્ । કૈલાસગિરિવાસી ચ હિમવદ્ભિરિસંશ્રયઃ ॥૧૦૯
કૂલહારી કૂલકર્તા બહુવિદ્યો બહુદઃ। વણિજો વર્ધકી વૃક્ષો વકુળશ્ચન્દનચ્છદઃ ॥ ૧૧૦
સારગ્રીચો મહાજત્રુરલોલશ્ચ મહૌષધઃ । સિદ્ધાર્થકારી સિદ્ધાર્થશ્છન્દોવ્યાકરણોત્તરઃ ॥ ૧૧૧
સિંહનાદસ્સિંહદંષ્ટ્રસ્સિંહગસ્સિંહવાહનઃ । પ્રભાવાત્મા જગત્કાલઃ કાલો લોકહિતસ્તરઃ॥૧૧૨
સારાંગો નવચક્રાંગઃ કેતુમાલી સભાવનઃ । ભૂતાલયો ભૂતપતિરહોરાત્રમનિન્દિતઃ ॥૧૧૩
વર્ધિતસ્સર્વભૂતાનાં નિલયશ્ચ વિભુર્ભવઃ । અમોઘસ્સંયતો હ્યશ્વો ભોજનઃ પ્રાણધારણઃ ॥૧૧૪
ધૃતિમાન્ મતિમાન્ દક્ષઃ સત્કૃતશ્ચ યુગાધિપઃ । ગોપાલી ગોપતિર્ગ્રામો ગોચર્મવસનો હરિઃ ॥ ૧૧૫
હિરણ્યબાહુશ્ચ તથા ગુહાપાલઃ પ્રવેશકઃ । પ્રકૃષ્ટારિર્મહાહર્ષો જિતકામો જિતેન્દ્રિયઃ ॥ ૧૧૬
ગાન્ધારશ્ચ સુવાસશ્ચ તપસ્સક્તો રતિર્નરઃ । મહાગીતો મહાનૃત્યો હ્ય્પ્સરોગણસેવિતઃ ॥ ૧૧૭
મહાકેતુર્મહાધાતુર્નૈકસાનુચરશ્ચલઃ । આવેદનીય આવેશઃ સર્વગન્ધસુખાવહઃ ॥ ૧૧૮
તોરણસ્તારણો વાતઃ પરિધીપતિખેચરઃ। સંયોગો વર્ધનો વૃદ્ધો હ્યતિવૃદ્ધો ગુણાધિકઃ ॥૧૧૯
નિત્ય આત્મા સહાયશ્ચ દેવાસુરપતિઃ પતિઃ । યુક્તશ્ચ યુક્તબાહુશ્ચ દેવો દિવિ સુપર્વણઃ ॥૧૨૦
આષાઢશ્ચ સુષાઢશ્ચ ધ્રુવોઽથ હરિણો હરઃ। વપુરાવર્તમાનેભ્યો વસુશ્રેષ્ઠો મહાપથઃ ॥૧૨૧
શિરોહારી વિમર્શશ્ચ સર્વલક્ષણલક્ષિતઃ। અક્ષશ્ચ રથયોગી ચ સર્વયોગી મહાબલઃ ॥ ૧૨૨
સમામ્નાયોઽસમામ્નાયસ્તીર્થદેવો મહારથઃ। નિર્જીવો જીવનો મન્ત્રશ્શુભાક્ષો બહુકર્કશઃ ॥૧૨૩
રત્નપ્રભૂતો રક્તાંગો મહાર્ણવનિપાનવિત્ । મૂલં વિશાલો હ્યમૃતો વ્યક્તાવ્યક્તસ્તપોનિધિઃ ॥૧૨૪
આરોહણોઽધિરોહશ્વ શીલધારી મહાયશાઃ। સેનાકલ્પે મહાકલ્પે યોગો યોગકરો હરિઃ ॥ ૧૨૫
યુગરૂપો મહારૂપો મહાનાગહનો વધઃ । ન્યાયનિર્વપણઃ પાદઃ પણ્ડિતો હ્યચલોપમઃ ॥૧૨૬
બહુમાલો મહામાલશ્શશી હરિસુલોચનઃ । વિસ્તારો લવણઃ કૂપસ્ત્રિયુગઃ સફલોદયઃ ॥ ૧૨૭
ત્રિલોચનો વિષણ્ણાંગો મણિવિદ્ધૌ જટાધરઃ । બિન્દુર્વિસર્ગસ્સુમુખઃ શરસ્સર્વાયુધસ્સહઃ ॥ ૧૨૮
નિવેદનસ્સુખાજાતઃ સુગન્ધારો મહાધનુઃ । ગન્ધપાલી ચ ભગવાનુત્થાનસ્સર્વકર્મણામ્ ॥ ૧૨૯
મન્થાનો બહુળો વાયુઃ સકલસ્સર્વલોચનઃ । તલસ્તાલ કરસ્થાલી ઊર્ધ્વસંહનનો મહાન્ ॥ ૧૩૦
છત્રં સુછત્રો વિખ્યાતો લોકસ્સર્વાશ્રયઃ ક્રમઃ । મુણ્ડો વિરૂપો વિકૃતો દણ્ડી કુણ્ડી વિકુર્વણઃ ॥૧૩૧
હર્યક્ષઃ કકુભો વજ્રી શતજિહ્વસ્સહસ્રપાત્ । સહસ્રમૂર્ધા દેવેન્દ્રસ્સર્વદેવમયો ગુરુઃ ॥૧૩૨
સહસ્રબાહુસ્સર્વાંગઃ શરણ્યસ્સર્વલોકકૃત્ । પવિત્રં ત્રિકકુન્મન્ત્રઃ કનિષ્ઠઃ કૃષ્ણપિંગળઃ ॥૧૩૩
બ્રહ્મદણ્ડવિનિર્માતા શતઘ્નીપાશશક્તિમાન્ । પદ્મગર્ભો મહાગર્ભો બ્રહ્મગર્ભો જલોદ્ભવઃ ॥ ૧૩૪
ગભસ્તિર્બ્રહ્મકૃદ્બ્રહ્મ બ્રહ્મવિદ્બ્રાહ્મણો ગતિઃ। અનન્તરૂપશ્ચૈકાત્મા તિગ્મતેજાસ્સ્વયમ્ભુવઃ ॥ ૧૩૫
ઊર્ધ્વગાત્મા પશુપતિર્વાતરંહા મનોજવઃ । ચન્દની પદ્મનાળાગ્રસ્સુરભ્યુત્તરણો નરઃ ॥૧૩૬
કર્ણિકારમહાસ્રગ્વી નીલમૌળિઃ પિનાકભૃત્ । ઉમાપતિરુમાકાન્તો જાહ્નવીભૃદુમાધવઃ ॥૧૩૭
વરો વરાહો વરદો વરેણ્યસ્સુમહાસ્વનઃ । મહાપ્રસાદો દમનઃ શત્રુહા શ્વેતપિંગળઃ ॥૧૩૮
પ્રીતાત્મા પરમાત્મા ચ પ્રયતાત્મા પ્રધાનધૃત્ । સર્વપાર્શ્વસુખસ્ત્ર્યક્ષો ધર્મસાધારણો વરઃ॥૧૩૯
ચરાચરાત્મા સૂક્ષ્માત્મા અમૃતો ગોવૃષેશ્વરઃ । સાધ્યર્ષિર્વસુરાદિત્યો વિવસ્વાન્ સવિતાઽમૃતઃ ॥૧૪૦
વ્યાસસ્સર્ગસ્સુસંક્ષેપો વિસ્તરઃ પર્યયો નરઃ । ઋતુસ્સંવત્સરો માસઃ પક્ષસ્સંખ્યાસમાપનઃ ॥૧૪૧
કળા કાષ્ઠા લવા માત્રા મુહૂર્તાહઃક્ષપાક્ષણાઃ । વિશ્વક્ષેત્રં પ્રજાબીજ લિંગમાદ્યસ્સુનિર્ગમઃ ॥૧૪૨
સદસદ્વ્યક્તમવ્યક્તં પિતા માતા પિતામહઃ । સ્વર્ગદ્વારં પ્રજાદ્વારં મોક્ષદ્વારં ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥૧૪૩
નિર્વાણં હ્લાદનશ્ચૈવ બ્રહ્મલોકઃ પરા ગતિઃ । દેવાસુરવિનિર્માતા દેવાસુરપરાયણઃ ॥૧૪૪
દેવાસુરગુરુર્દેવો દેવાસુરનમસ્કૃતઃ । દેવાસુરમહામાત્રો દેવાસુરગણાશ્રયઃ ॥૧૪૫
દેવાસુરગણાધ્યક્ષો દેવાસુરગણાગ્રણીઃ । દેવાદિદેવો દેવર્ષિર્દેવાસુરવરપ્રદઃ ॥૧૪૬
દેવાસુરેશ્વરો વિશ્વો દેવાસુરમહેશ્વરઃ । સર્વદેવમયોઽચિન્ત્યો દેવતાત્માત્મસમ્ભવઃ ॥ ૧૪૭
ઊદ્ભિત્ત્રિવિક્રમો વૈદ્યો વિરજો નીરજોઽમરઃ । ઈડ્યો હસ્તીશ્વરો વ્યાઘ્રો દેવસિંહો નરર્ષભઃ॥૧૪૮
વિબુધોઽગ્રવરસ્સૂક્ષ્મસ્સર્વદેવસ્તપોમયઃ । સુયુક્તશ્શોભનો વજ્રી પ્રાસાનાં પ્રભવોઽવ્યયઃ ॥૧૪૯
ગુહઃ કાન્તો નિજસ્સર્ગઃ પવિત્રં સર્વપાવનઃ । શૃંગી શૃંગપ્રિયો બભ્રૂ રાજરાજો નિરામયઃ ॥ ૧૫૦
અભિરામસ્સુરગણો વિરામસ્સર્વસાધનઃ । લલાટાક્ષો વિશ્વદેવો હરિણો બ્રહ્મવર્ચસઃ ॥ ૧૧૧
સ્થાવરાણાં પતિશ્ચૈવ નિયમેન્દ્રિયવર્ધનઃ । સિદ્ધાર્થસ્સિદ્ધભૂતાર્થોઽચિન્ત્યસ્સત્યવ્રતશ્શુચિઃ॥૧૫૨
વ્રતધિપઃ પરં બ્રહ્મ ભક્તાનુગ્રહકારકઃ । વિમુક્તો મુક્તતેજાશ્ચ શ્રીમાન્ શ્રીવર્ધનો જગત્ ॥૧૫૩
યથાપ્રધાનં ભગવાનિતિ ભક્ત્ત્યા સ્તુતો મયા । યં ન બ્રહ્માદયો દેવા વિદુસ્તત્વેન નર્ષયઃ॥ ૧૫૪
સ્તોતવ્યમર્ચ્યં વન્દ્યં ચ કઃ સ્તોષ્યતિ જગત્પતિમ્ । ભક્ત્ત્યા ત્વેવં પુરસ્કૃત્ય મયા યજ્ઞપતિર્વિભુઃ ॥૧૫૫
તતોઽભ્યનુજ્ઞા સમ્પ્રાપ્ય સ્તુતો મતિમતાં વરઃ। શિવમેભિઃ સ્તુવન્ દેવં નામભિઃ પુષ્ટિવર્ધનૈઃ ॥૧૫૬
નિત્યયુક્તશ્શુચિર્ભૂતઃ પ્રાપ્નોત્યાત્માનમાત્મના । એતદ્ધિ પરમં બ્રહ્મ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ ॥૧૫૭
ઋષયશ્ચૈવ દેવાશ્ચ સ્તુવન્ત્યેતેન તત્પરાઃ । સ્તૂયમાનો મહાદેવસ્તુષ્યતે નિયતાત્મભિઃ ॥ ૧૫૮
ભક્તાનુકમ્પી ભગવાનાત્મસંસ્થાકરો વિભુઃ। તથૈવ ચ મનુષ્યેષુ યે મનુષ્યાઃ પ્રધાનતઃ ॥ ૧૫૯
આસ્તિકાશ્શ્રદ્દધાનાશ્ચ બહુભિર્જન્મભિસ્સ્તવૈઃ। ભક્ત્યા હ્યનન્યમીશાનં પરં દેવં સનાતનમ્ ॥ ૧૬૦
કર્મણા મનસા વાચા ભાવેનામિતતેજસઃ । શયાના જાગ્રમાણાશ્ચ વ્રજન્નુપવિશંસ્તથા ॥૧૬૧
ઉન્મિષન્નિમિષંશ્ચૈવ ચિન્તયન્તઃ પુનઃ પુનઃ । શૃણ્વન્તશ્શ્રાવયન્તશ્ચ કથયન્તશ્ચ તે ભવમ્ ॥ ૧૬૨
સ્તુવન્તસ્સ્તૂયમાનાશ્ચ તુષ્યન્તિ ચ રમન્તિ ચ । જન્મકોટિસહસ્રેષુ નાનાસંસારયોનિષુ ॥ ૧૬૩
જન્તોર્વિગતપાપસ્ય ભવે ભક્તિઃ પ્રજાયતે । ઉત્પન્ના ચ ભવે ભક્તિરનન્યા સર્વભાવતઃ ॥ ૧૬૪
ભાવિનઃ કારણં ચાસ્ય સર્વમુક્તસ્ય સર્વદા । એતદ્દેવેષુ દુષ્પાપં મનુષ્યેષુ ન લભ્યતે ॥૧૬૫
નિર્વિઘ્ના નિર્મલા રુદ્રે ભક્તિરવ્યભિચારિણી। તસ્યૈવ ચ પ્રસાદેન ભક્તિરુત્પદ્યતે નૃણામ્ ॥ ૧૬૬
યેન યાન્તિ પરાં સિદ્ધિં તદ્ભાવગતચેતસઃ । યં સર્વભાવાનુગતાઃ પ્રપદ્યન્તે મહેશ્વરમ્ ॥૧૬૭
પ્રપન્નવત્સલો દેવસંસારાત્તાન્ સમુદ્ધરેત્ । એવમન્યે ન કુર્વન્તિ દેવાસ્સંસારમોચનમ્ ॥ ૧૬૮
મનુષ્યાણામૃતે દેવં નાન્યા શક્તિસ્તપોબલમ્ । ઇતિ તેનેન્દ્રકલ્પેન ભગવાન્ સદસત્પતિઃ ॥ ૧૬૯
કૃત્તિવાસાસ્સ્તુતઃ કૃષ્ણ તણ્ડિના શુભબુદ્ધિના। સ્તવમેતં ભગવતો બ્રહ્મા સ્વયમધારયત્ ॥૧૭૦
ગીયતે ચ સ બુધ્યેત બ્રહ્મશંકરસન્નિધૌ । ઇદં પુણ્યં પવિત્રં ચ સર્વદા પાપનાશનમ્ ॥ ૧૭૧
યોગદં મોક્ષદં ચૈવ સ્વર્ગદં તોષદં તથા । એવમેતત્પઠન્તે ય એકભક્ત્યા તુ શંકરમ્ ॥ ૧૭૨
યા ગતિસ્સાંખ્યયોગાનાં વ્રજન્તે તાં ગતિં તથા । સ્તવમેનં પ્રયત્નેન સદા રુદ્રસ્ય સન્નિધૌ ॥૧૭૩
અબ્દમેકં ચરેદ્ભક્તઃ પ્રાપ્નુયાદીપ્સિતં ફલમ્ । એતદ્રહસ્યં પરમં બ્રહ્મણો હૃદિ સંસ્થિતમ્ ॥૧૭૪
બ્રહ્મા પ્રોવાચ શક્રાય શક્રઃ પ્રોવાચ મૃત્યવે। મૃત્યુઃ પ્રોવાચ રુદ્રેભ્યો રુદ્રેભ્યસ્તણ્ડિમાગમત્॥૧૭૫
મહતા તપસા પ્રાપ્તં તણ્ડિના બ્રહ્મસદ્મનિ । તણ્ડિઃ પ્રોવાચ શુક્રાય ગૌતમાય ચ ભાર્ગવઃ॥૧૭૬
વૈવસ્વતાય મનવે ગૌતમઃ પ્રાહ માધવ । નારાયણાય સાધ્યાય મનુરિષ્ટાય ધીમતે ॥ ૧૭૭
યમાય પ્રાહ ભગવાન્ સાધ્યો નારાયણોઽચ્યુતઃ। નાચિકેતાય ભગવાનાહ વૈવસ્વતો યમઃ॥ ૧૭૮
માર્કણ્ડેયાય વાર્ષ્ણેય નાચિકેતોઽભ્યભાષત । માર્કણ્ડેયાન્મયા પ્રાપ્તો નિયમેન જનાર્દન ॥૧૭૯
તવાપ્યહમમિત્રનઘ્ન સ્તવં દદ્યાં હ્યવિશ્રુતમ્ । સ્વર્યમારોગ્યમાયુષ્યં ધન્યં વેદેન સમ્મિતમ્ ॥ ૧૮૦
નાસ્ય વિઘ્નં વિકુર્વન્તિ દાનવા યક્ષરાક્ષસાઃ । પિશાચા યાતુધાના વા ગુહ્યકા ભુજગા અપિ ॥
યઃ પઠેત શુચિઃ પાર્થ બ્રહ્મચારી જિતેન્દ્રિયઃ। અભગ્નયોગો વર્ષં તુ સોઽશ્વમેધફલં લભેત્ ॥ ૧૮૨
ઇતિ શ્રીમન્મહાભારતે આનુશાસનિકપર્વણિ દાનધર્મપર્વણિ શ્રીશિવસહસ્રનામસ્તોત્રરત્નકથનં નામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ શ્રીશિવસહસ્રનામસ્તોત્રરત્નં સમાપ્તમ્ ॥
સ્રોત: Wikisource · CC BY-SA 4.0