શ્રીરુદ્રમ્ (નમકમ્)
વૈદિક સૂક્તો · તૈત્તિરીય સંહિતા (કૃષ્ણ યજુર્વેદ) · 27 શ્લોક
નમસ્તે રુદ્ર મન્યવ ઉતો ત ઇષવે નમઃ । નમસ્તે અસ્તુ ધન્વને બાહુભ્યામુત તે નમઃ । યા ત ઇષુઃ શિવતમા શિવમ્બભૂવ તે ધનુઃ । શિવા શરવ્યા યા તવ તયા નો રુદ્ર મૃડય । યા તે રુદ્ર શિવા તનૂરઘોરાપાપકાશિની । તયા નસ્તનુવા શંતમયા ગિરિશન્તાભિ ચાકશીહિ । યામિષું ગિરિશન્ત હસ્તે
બિભર્ષ્યસ્તવે । શિવાં ગિરિત્ર તાં કુરુ મા હિગ્ંસીઃ પુરુષં જગત્ । શિવેન વચસા ત્વા ગિરિશાચ્છા વદામસિ । યથા નઃ સર્વમિજ્જગદયક્ષ્મગ્ં સુમના અસત્ । અધ્યવોચદધિવક્તા પ્રથમો દૈવ્યો ભિષક્ । અહીગ્ંશ્ચ સર્વાંજમ્ભયન્ત્સર્વાશ્ચ યાતુધાન્યઃ । અસૌ યસ્તામ્રો અરુણ ઉત બભ્રુઃ સુમંગલઃ । યે ચેમાગ્ં રુદ્રા અભિતો દિક્ષુ
શ્રિતાઃ સહસ્રશોઽવૈષાગ્ં હેડ ઈમહે । અસૌ યોઽવસર્પતિ નીલગ્રીવો વિલોહિતઃ । ઉતૈનં ગોપા અદૃશન્નદૃશન્નુદહાર્યઃ । ઉતૈનં વિશ્વા ભૂતાનિ સ દૃષ્ટો મૃડયાતિ નઃ । નમો અસ્તુ નીલગ્રીવાય સહસ્રાક્ષાય મીઢુષે । અથો યે અસ્ય સત્વાનોઽહં તેભ્યોઽકરં નમઃ । પ્ર મુંચ ધન્વનસ્ત્વમુભયોરાર્ત્નિયોર્જ્યામ્ । યાશ્ચ તે હસ્ત ઇષવઃ
પરા તા ભગવો વપ । અવતત્ય ધનુસ્ત્વગ્ં સહસ્રાક્ષ શતેષુધે । નિશીર્ય શલ્યાનામ્મુખા શિવો નઃ સુમના ભવ । વિજ્યં ધનુઃ કપર્દિનો વિશલ્યો બાણવાગ્ં ઉત । અનેશન્નસ્યેષવ આભુરસ્ય નિષંગથિઃ । યા તે હેતિર્મીઢુષ્ટમ હસ્તે બભૂવ તે ધનુઃ । તયાસ્માન્વિશ્વતસ્ત્વમયક્ષ્મયા પરિ બ્ભુજ । નમસ્તે અસ્ત્વાયુધાયાનાતતાય ધૃષ્ણવે । ઉભાભ્યામુત તે નમો બાહુભ્યાં તવ ધન્વને । પરિ તે ધન્વનો હેતિરસ્માન્વૃણક્તુ વિશ્વતઃ । અથો ય ઇષુધિસ્તવારે અસ્મન્નિ ધેહિ તમ્ ॥
નમો હિરણ્યબાહવે સેનાન્યે દિશાં ચ પતયે નમો નમો વૃક્ષેભ્યો હરિકેશેભ્યઃ પશૂનામ્પતયે નમો નમઃ સસ્પિંજરાય ત્વિષીમતે પથીનામ્પતયે નમો નમો બભ્લુશાય વિવ્યાધિનેઽન્નાનામ્પતયે નમો નમો હરિકેશાયોપવીતિને પુષ્ટાનામ્પતયે નમો નમો ભવસ્ય હેત્યૈ જગતામ્પતયે નમો નમો રુદ્રાયાતતાવિને ક્ષેત્રાણામ્પતયે નમો નમઃ સૂતાયાહન્ત્યાય વનાનામ્પતયે નમો નમઃ
રોહિતાય સ્થપતયે વૃક્ષાણામ્પતયે નમો નમો મન્ત્રિણે વાણિજાય કક્ષાણામ્પતયે નમો નમો ભુવન્તયે વારિવસ્કૃતાયૌષધીનામ્પતયે નમો નમ ઉચ્ચૈર્ઘોષાયાક્રન્દયતે પત્તીનામ્પતયે નમો નમઃ કૃત્સ્નવીતાય ધાવતે સત્વનામ્પતયે નમઃ ॥
નમઃ સહમાનાય નિવ્યાધિન આવ્યાધિનીનામ્પતયે નમો નમઃ કકુભાય નિષંગિણે સ્તેનાનામ્પતયે નમો નમો નિષંગિણ ઇષુધિમતે તસ્કરાણામ્પતયે નમો નમો વંચતે પરિવંચતે સ્તાયૂનામ્પતયે નમો નમો નિચેરવે પરિચરાયારણ્યાનામ્પતયે નમો નમઃ સૃકાવિભ્યો જિઘાગ્ંસદ્ભ્યો મુષ્ણતામ્પતયે નમો નમોઽસિમદ્ભ્યો નક્તં ચરદ્ભ્યઃ પ્રકૃન્તાનામ્પતયે નમો નમ ઉષ્ણીષિણે ગિરિચરાય કુલુંચાનામ્પતયે નમો નમઃ
ઇષુમદ્ભ્યો ધન્વાવિભ્યશ્ચ વો નમો નમ આતન્વાનેભ્યઃ પ્રતિદધાનેભ્યશ્ચ વો નમો નમ આયચ્છદ્ભ્યો વિસૃજદ્ભ્યશ્ચ વો નમો નમોઽસ્યદ્ભ્યો વિધ્યદ્ભ્યશ્ચ વો નમો નમ આસીનેભ્યઃ શયાનેભ્યશ્ચ વો નમો નમઃ સ્વપદ્ભ્યો જાગ્રદ્ભ્યશ્ચ વો નમો નમસ્તિષ્ઠદ્ભ્યો ધાવદ્ભ્યશ્ચ વો નમો નમઃ સભાભ્યઃ સભાપતિભ્યશ્ચ વો નમો નમો અશ્વેભ્યોઽશ્વપતિભ્યશ્ચ વો નમઃ ॥
નમ આવ્યાધિનીભ્યો વિવિધ્યન્તીભ્યશ્ચ વો નમો નમ ઉગણાભ્યસ્તૃગ્ંહતીભ્યશ્ચ વો નમો નમો ગૃત્સેભ્યો ગૃત્સપતિભ્યશ્ચ વો નમો નમો વ્રાતેભ્યો વ્રાતપતિભ્યશ્ચ વો નમો નમો ગણેભ્યો ગણપતિભ્યશ્ચ વો નમો નમો વિરૂપેભ્યો વિશ્વરૂપેભ્યશ્ચ વો નમો નમો મહદ્ભ્યઃ ક્ષુલ્લકેભ્યશ્ચ વો નમો નમો રથિભ્યોઽરથેભ્યશ્ચ વો નમો નમો રથેભ્યઃ
રથપતિભ્યશ્ચ વો નમો નમઃ સેનાભ્યઃ સેનાનિભ્યશ્ચ વો નમો નમઃ ક્ષત્તૃભ્યઃ સંગ્રહીતૃભ્યશ્ચ વો નમો નમસ્તક્ષભ્યો રથકારેભ્યશ્ચ વો નમો નમઃ કુલાલેભ્યઃ કર્મારેભ્યશ્ચ વો નમો નમઃ પુંજિષ્ટેભ્યો નિષાદેભ્યશ્ચ વો નમો નમ ઇષુકૃદ્ભ્યો ધન્વકૃદ્ભ્યશ્ચ વો નમો નમો મૃગયુભ્યઃ શ્વનિભ્યશ્ચ વો નમો નમઃ શ્વભ્યઃ શ્વપતિભ્યશ્ચ વો નમઃ ॥
નમો ભવાય ચ રુદ્રાય ચ નમઃ શર્વાય ચ પશુપતયે ચ નમો નીલગ્રીવાય ચ શિતિકણ્ઠાય ચ નમઃ કપર્દિને ચ વ્યુપ્તકેશાય ચ નમઃ સહસ્રાક્ષાય ચ શતધન્વને ચ નમો ગિરિશાય ચ શિપિવિષ્ટાય ચ નમો મીઢુષ્ટમાય ચેષુમતે ચ નમો હ્રસ્વાય ચ વામનાય ચ નમો બૃહતે ચ વર્ષીયસે ચ નમો વૃદ્ધાય ચ સંવૃધ્વને ચ
નમો અગ્રિયાય ચ પ્રથમાય ચ નમ આશવે ચાજિરાય ચ નમઃ શીઘ્રિયાય ચ શીભ્યાય ચ નમ ઊર્મ્યાય ચાવસ્વન્યાય ચ નમઃ સ્રોતસ્યાય ચ દ્વીપ્યાય ચ ॥
નમો જ્યેષ્ઠાય ચ કનિષ્ઠાય ચ નમઃ પૂર્વજાય ચાપરજાય ચ નમો મધ્યમાય ચાપગલ્ભાય ચ નમો જઘન્યાય ચ બુધ્નિયાય ચ નમઃ સોભ્યાય ચ પ્રતિસર્યાય ચ નમો યામ્યાય ચ ક્ષેમ્યાય ચ નમ ઉર્વર્યાય ચ ખલ્યાય ચ નમઃ શ્લોક્યાય ચાવસાન્યાય ચ નમો વન્યાય ચ કક્ષ્યાય ચ નમઃ શ્રવાય ચ પ્રતિશ્રવાય ચ
નમ આશુષેણાય ચાશુરથાય ચ નમઃ શૂરાય ચાવભિન્દતે ચ નમો વર્મિણે ચ વરૂથિને ચ નમો બિલ્મિને ચ કવચિને ચ નમઃ શ્રુતાય ચ શ્રુતસેનાય ચ ॥
નમો દુન્દુભ્યાય ચાહનન્યાય ચ નમો ધૃષ્ણવે ચ પ્રમૃશાય ચ નમો દૂતાય ચ પ્રહિતાય ચ નમો નિષંગિણે ચેષુધિમતે ચ નમસ્તીક્ષ્ણેષવે ચાયુધિને ચ નમઃ સ્વાયુધાય ચ સુધન્વને ચ નમઃ સ્રુત્યાય ચ પથ્યાય ચ નમઃ કાટ્યાય ચ નીપ્યાય ચ નમઃ સૂદ્યાય ચ સરસ્યાય ચ નમો નાદ્યાય ચ વૈશન્તાય ચ
નમઃ કૂપ્યાય ચાવટ્યાય ચ નમો વર્ષ્યાય ચાવર્ષ્યાય ચ નમો મેઘ્યાય ચ વિદ્યુત્યાય ચ નમ ઈધ્રિયાય ચાતપ્યાય ચ નમો વાત્યાય ચ રેષ્મિયાય ચ નમો વાસ્તવ્યાય ચ વાસ્તુપાય ચ ॥
નમઃ સોમાય ચ રુદ્રાય ચ નમસ્તામ્રાય ચારુણાય ચ નમઃ શંગાય ચ પશુપતયે ચ નમ ઉગ્રાય ચ ભીમાય ચ નમો અગ્રેવધાય ચ દૂરેવધાય ચ નમો હન્ત્રે ચ હનીયસે ચ નમો વૃક્ષેભ્યો હરિકેશેભ્યો નમસ્તારાય નમઃ શમ્ભવે ચ મયોભવે ચ નમઃ શંકરાય ચ મયસ્કરાય ચ નમઃ શિવાય ચ શિવતરાય ચ
નમસ્તીર્થ્યાય ચ કૂલ્યાય ચ નમઃ પાર્યાય ચાવાર્યાય ચ નમઃ પ્રતરણાય ચોત્તરણાય ચ નમ આતાર્યાય ચાલાદ્યાય ચ નમઃ શષ્પ્યાય ચ ફેન્યાય ચ નમઃ સિકત્યાય ચ પ્રવાહ્યાય ચ ॥
નમ ઇરિણ્યાય ચ પ્રપથ્યાય ચ નમઃ કિગ્ંશિલાય ચ ક્ષયણાય ચ નમઃ કપર્દિને ચ પુલસ્તયે ચ નમો ગોષ્ઠ્યાય ચ ગૃહ્યાય ચ નમસ્તલ્પ્યાય ચ ગેહ્યાય ચ નમઃ કાટ્યાય ચ ગહ્વરેષ્ઠાય ચ નમો હ્રદય્યાય ચ નિવેષ્પ્યાય ચ નમઃ પાગ્ંસવ્યાય ચ રજસ્યાય ચ નમઃ શુષ્ક્યાય ચ હરિત્યાય ચ નમો લોપ્યાય ચોલપ્યાય ચ
નમ ઊર્વ્યાય ચ સૂર્મ્યાય ચ નમઃ પર્ણ્યાય ચ પર્ણશદ્યાય ચ નમોઽપગુરમાણાય ચાભિઘ્નતે ચ નમ આક્ખિદતે ચ પ્રક્ખિદતે ચ નમો વઃ કિરિકેભ્યો દેવાનાગ્ં હૃદયેભ્યો નમો વિક્ષીણકેભ્યો નમો વિચિન્વત્કેભ્યો નમ આનિર્હતેભ્યો નમ આમીવત્કેભ્યઃ ॥
દ્રાપે અન્ધસસ્પતે દરિદ્રન્નીલલોહિત । એષામ્પુરુષાણામેષામ્પશૂનામ્મા ભેર્મારો મો એષાં કિં ચનામમત્ । યા તે રુદ્ર શિવા તનૂઃ શિવા વિશ્વાહભેષજી । શિવા રુદ્રસ્ય ભેષજી તયા નો મૃડ જીવસે । ઇમાગ્ં રુદ્રાય તવસે કપર્દિને ક્ષયદ્વીરાય પ્ર ભરામહે મતિમ્ । યથા નઃ શમસદ્દ્વિપદે ચતુષ્પદે વિશ્વમ્પુષ્ટમ્ગ્રામે અસ્મિન્ન્
અનાતુરમ્ । મૃડા નો રુદ્રોત નો મયસ્કૃધિ ક્ષયદ્વીરાય નમસા વિધેમ તે । યચ્છં ચ યોશ્ચ મનુરાયજે પિતા તદશ્યામ તવ રુદ્ર પ્રણીતૌ । મા નો મહાન્તમુત મા નો અર્ભકમ્મા ન ઉક્ષન્તમુત મા ન ઉક્ષિતમ્ । મા નો વધીઃ પિતરમ્મોત માતરમ્પ્રિયા મા નસ્તનુવઃ
રુદ્ર રીરિષઃ । મા નસ્તોકે તનયે મા ન આયુષિ મા નો ગોષુ મા નો અશ્વેષુ રીરિષઃ । વીરાન્મા નો રુદ્ર ભામિતો વધીર્હવિષ્મન્તો નમસા વિધેમ તે । આરાત્તે ગોઘ્ન ઉત પૂરુષઘ્ને ક્ષયદ્વીરાય સુમ્નમસ્મે તે અસ્તુ । રક્ષા ચ નો અધિ ચ દેવ બ્રૂહ્યધા ચ નઃ શર્મ યચ્છ દ્વિબર્હાઃ । સ્તુહિ
શ્રુતં ગર્તસદં યુવાનમ્મૃગં ન ભીમમુપહત્નુમુગ્રમ્ । મૃડા જરિત્રે રુદ્ર સ્તવાનો અન્યં તે અસ્મન્નિ વપન્તુ સેનાઃ । પરિ ણો રુદ્રસ્ય હેતિર્વૃણક્તુ પરિ ત્વેષસ્ય દુર્મતિરઘાયોઃ । અવ સ્થિરા મઘવદ્ભ્યસ્તનુષ્વ મીઢ્વસ્તોકાય તનયાય મૃડય । મીઢુષ્ટમ શિવતમ શિવો નઃ સુમના ભવ । પરમે વૃક્ષ આયુધં નિધાય કૃત્તિં વસાન આ ચર પિનાકમ્
બિભ્રદા ગહિ । વિકિરિદ વિલોહિત નમસ્તે અસ્તુ ભગવઃ । યાસ્તે સહસ્રગ્ં હેતયોઽન્યમસ્મન્નિ વપન્તુ તાઃ । સહસ્રાણિ સહસ્રધા બાહુવોસ્તવ હેતયઃ । તાસામીશાનો ભગવઃ પરાચીના મુખા કૃધિ ॥
સહસ્રાણિ સહસ્રશો યે રુદ્રા અધિ ભૂમ્યામ્ । તેષાગ્ં સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ । અસ્મિન્મહત્યર્ણવેઽન્તરિક્ષે ભવા અધિ । નીલગ્રીવાઃ શિતિકણ્ઠાઃ શર્વા અધઃ ક્ષમાચરાઃ । નીલગ્રીવાઃ શિતિકણ્ઠા દિવગ્ં રુદ્રા ઉપશ્રિતાઃ । યે વૃક્ષેષુ સસ્પિંજરા નીલગ્રીવા વિલોહિતાઃ । યે ભૂતાનામધિપતયો વિશિખાસઃ કપર્દિનઃ । યે અન્નેષુ વિવિધ્યન્તિ પાત્રેષુ પિબતો જનાન્ । યે પથામ્પથિરક્ષય ઐલબૃદા યવ્યુધઃ । યે તીર્થાનિ
પ્રચરન્તિ સૃકાવન્તો નિષંગિણઃ । ય એતાવન્તશ્ચ ભૂયાગ્ંસશ્ચ દિશો રુદ્રા વિતસ્થિરે । તેષાગ્ં સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ । નમો રુદ્રેભ્યો યે પૃથિવ્યાં યેઽન્તરિક્ષે યે દિવિ યેષામન્નં વાતો વર્ષમિષવસ્તેભ્યો દશ પ્રાચીર્દશ દક્ષિણા દશ પ્રતીચીર્દશોદીચીર્દશોર્ધ્વાસ્તેભ્યો નમસ્તે નો મૃડયન્તુ તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં વો જમ્ભે દધામિ ॥
સ્રોત: Wikisource · CC BY-SA 4.0