રક્ષાબંધન

પગલું-દર-પગલું પૂજા વિધાન

તૈયારી

Prepare the raksha plate

શું કરવું: Bathe and wear clean clothes. Check that the time is outside Bhadra (Vishti karana) in the app's panchangam. On a plate keep the rakhis, kumkum, a little turmeric, akshata, a small ghee lamp, flowers and sweets. Place the plate before the family deity in the pooja room.

અનુવાદ તૈયાર થાય ત્યાં સુધી આ ભાગ અંગ્રેજીમાં બતાવવામાં આવ્યો છે.

Jandhyala Purnima (note)

શું કરવું: Shravana Purnima is also Jandhyala Purnima. Those who wear the yajnopavitam do Upakarma and change the sacred thread in the morning, with a purohit or in a group, as per family tradition. Do that first, then the raksha pooja below.

અનુવાદ તૈયાર થાય ત્યાં સુધી આ ભાગ અંગ્રેજીમાં બતાવવામાં આવ્યો છે.

આરંભ – ગણપતિ પ્રાર્થના

ગણપતિ પ્રાર્થના

શું કરવું: હાથ જોડીને શ્રી ગણેશજીને પૂજાનાં બધાં વિઘ્નો દૂર કરવા પ્રાર્થના કરો.

શ્રી મહાગણાધિપતયે નમઃ ॥ શુક્લામ્બરધરં વિષ્ણું શશિવર્ણં ચતુર્ભુજમ્ । પ્રસન્નવદનં ધ્યાયેત્ સર્વવિઘ્નોપશાન્તયે ॥ અગજાનન પદ્માર્કં ગજાનનમહર્નિશમ્ । અનેકદં તં ભક્તાનાં એકદન્તમુપાસ્મહે ॥

અર્થ: શ્વેત વસ્ત્રધારી, સર્વવ્યાપી, ચંદ્ર સમાન તેજસ્વી, ચાર ભુજાવાળા અને પ્રસન્ન મુખવાળા પ્રભુનું ધ્યાન કરીએ, જેથી બધાં વિઘ્નો દૂર થાય. ભક્તોને અનેક વરદાન આપનાર, પાર્વતીનંદન એકદંતને અમે પૂજીએ છીએ.

પવિત્રીકરણ

શું કરવું: ડાબા હાથમાં આચમનીથી જળ લઈ, જમણા અંગૂઠા (અથવા ફૂલ)થી શ્લોક બોલતાં ત્રણ વાર માથા પર છાંટો. પછી હાથ જોડી ગુરુને પ્રણામ કરો.

અપવિત્રઃ પવિત્રો વા સર્વાવસ્થાં ગતોઽપિ વા । યઃ સ્મરેત્પુણ્ડરીકાક્ષં સ બાહ્યાભ્યન્તરઃ શુચિઃ ॥ પુણ્ડરીકાક્ષ પુણ્ડરીકાક્ષ પુણ્ડરીકાક્ષાય નમઃ ॥ શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ ॥

અર્થ: પવિત્ર હોય કે અપવિત્ર, કોઈ પણ અવસ્થામાં હોય, જે કમળનયન ભગવાનનું સ્મરણ કરે છે તે અંદર અને બહારથી શુદ્ધ થાય છે. ગુરુને નમસ્કાર.

દીવો પ્રગટાવો

શું કરવું: બે વાટવાળો ઘીનો દીવો અને અગરબત્તી પ્રગટાવો. દીવાને નમસ્કાર કરો.

દીપજ્યોતિઃ પરબ્રહ્મ દીપજ્યોતિર્જનાર્દનઃ । દીપો હરતુ મે પાપં દીપજ્યોતિર્નમોઽસ્તુ તે ॥

અર્થ: દીવાનો પ્રકાશ પરબ્રહ્મ છે, તે જ જનાર્દન છે. દીવો મારાં પાપ દૂર કરે; હે દીપજ્યોતિ, તમને નમસ્કાર.

શુદ્ધિ

આચમન

શું કરવું: જમણી હથેળીને વાટકી જેવી રાખી તેમાં એક ચમચી પાણી લો અને "કેશવાય સ્વાહા" બોલી પીઓ. એ જ રીતે "નારાયણાય સ્વાહા" અને "માધવાય સ્વાહા" બોલી ફરી કરો (ત્રણ આચમન). "ગોવિંદાય નમઃ" બોલી જમણા હાથ પર અને "વિષ્ણવે નમઃ" બોલી ડાબા હાથ પર થોડું પાણી રેડો. પછી હાથ જોડીને બાકીનાં નામ બોલો.

ૐ કેશવાય સ્વાહા । ૐ નારાયણાય સ્વાહા । ૐ માધવાય સ્વાહા । ૐ ગોવિન્દાય નમઃ । ૐ વિષ્ણવે નમઃ । ૐ મધુસૂદનાય નમઃ । ૐ ત્રિવિક્રમાય નમઃ । ૐ વામનાય નમઃ । ૐ શ્રીધરાય નમઃ । ૐ હૃષીકેશાય નમઃ । ૐ પદ્મનાભાય નમઃ । ૐ દામોદરાય નમઃ । ૐ સંકર્ષણાય નમઃ । ૐ વાસુદેવાય નમઃ । ૐ પ્રદ્યુમ્નાય નમઃ । ૐ અનિરુદ્ધાય નમઃ । ૐ પુરુષોત્તમાય નમઃ । ૐ અધોક્ષજાય નમઃ । ૐ નારસિંહાય નમઃ । ૐ અચ્યુતાય નમઃ । ૐ જનાર્દનાય નમઃ । ૐ ઉપેન્દ્રાય નમઃ । ૐ હરયે નમઃ । ૐ શ્રીકૃષ્ણાય નમઃ ॥

અર્થ: ભગવાન વિષ્ણુનાં ૨૪ નામોનું સ્મરણ કરતાં કરતાં જળ વડે અંદર અને બહારથી પોતાને પવિત્ર કરવું.

વિઘ્નો દૂર કરવાં

શું કરવું: થોડા અક્ષત લઈ પાછળ જોયા વિના ડાબા ખભા ઉપરથી પાછળ નાખો.

ઉત્તિષ્ઠન્તુ ભૂતપિશાચાઃ ય એતે ભૂમિભારકાઃ । એતેષામવિરોધેન બ્રહ્મકર્મ સમારભે ॥

અર્થ: પૃથ્વી પર ભારરૂપ ભૂતો અને આત્માઓ ઊઠીને ચાલ્યા જાય; તેમની શુભેચ્છાથી હું આ પવિત્ર કાર્ય આરંભું છું.

પ્રાણાયામ

શું કરવું: જમણા અંગૂઠા વડે જમણું નસકોરું બંધ કરી ડાબા નસકોરાથી શ્વાસ લો; બંને બંધ કરી મનમાં મંત્ર બોલતાં શ્વાસ રોકો; પછી જમણા નસકોરાથી શ્વાસ છોડો. જેમણે દીક્ષા ન લીધી હોય તેઓ ફક્ત "ૐ" બોલતાં ત્રણ વાર ધીમે શ્વાસ લઈ શકે.

ૐ ભૂઃ । ૐ ભુવઃ । ૐ સુવઃ । ૐ મહઃ । ૐ જનઃ । ૐ તપઃ । ૐ સત્યમ્ । ૐ તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ । ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્ ॥ ઓમાપો જ્યોતી રસોઽમૃતં બ્રહ્મ ભૂર્ભુવસ્સુવરોમ્ ॥

અર્થ: સાત લોક અને ગાયત્રીનું ધ્યાન કરતાં શ્વાસને નિયંત્રિત કરવો, જેથી પૂજા માટે મન સ્થિર થાય.

સંકલ્પ

સંકલ્પ (વ્રતનો નિશ્ચય)

શું કરવું: જમણા હાથમાં અક્ષત અને ફૂલ લો, તેની નીચે ડાબી હથેળી રાખો અને છાતી પાસે પકડો. નીચેનો સંકલ્પ બોલો, જેમાં ઍપે આજનું પંચાંગ તથા તમારું ગોત્ર અને નામ ભરી દીધાં છે. અંતે આચમનીથી અક્ષત પર થોડું પાણી રેડી તેને થાળીમાં મૂકી દો.

…

અર્થ: હું સમય, સ્થળ, હું કોણ છું અને આ પૂજા શા માટે કરું છું તે જાહેર કરું છું: મારા પરિવારના કલ્યાણ, હિંમત, દીર્ઘાયુ, આરોગ્ય અને સમૃદ્ધિ માટે તથા ભગવાનને પ્રસન્ન કરવા.

ગણપતિ પૂજા

ગણપતિ પૂજા

શું કરવું: નાગરવેલના પાન પર હળદરના લેપથી નાના ગણપતિ (હળદરના ગણપતિ) બનાવો અને તેમને કળશની જમણી બાજુ મૂકો. ૧૬ નામોમાંથી દરેક નામે એક ફૂલ કે અક્ષત ચઢાવો. નૈવેદ્યમાં કેળું કે ગોળ ધરાવો અને વ્રત નિર્વિઘ્ને પૂરું થાય એવી પ્રાર્થના કરો.

ૐ સુમુખાય નમઃ । ૐ એકદન્તાય નમઃ । ૐ કપિલાય નમઃ । ૐ ગજકર્ણકાય નમઃ । ૐ લમ્બોદરાય નમઃ । ૐ વિકટાય નમઃ । ૐ વિઘ્નરાજાય નમઃ । ૐ ગણાધિપાય નમઃ । ૐ ધૂમકેતવે નમઃ । ૐ ગણાધ્યક્ષાય નમઃ । ૐ ફાલચન્દ્રાય નમઃ । ૐ ગજાનનાય નમઃ । ૐ વક્રતુણ્ડાય નમઃ । ૐ શૂર્પકર્ણાય નમઃ । ૐ હેરમ્બાય નમઃ । ૐ સ્કન્દપૂર્વજાય નમઃ ॥ ૐ મહાગણાધિપતયે નમઃ, ષોડશનામભિઃ પુષ્પાણિ સમર્પયામિ ॥ વક્રતુણ્ડ મહાકાય સૂર્યકોટિ સમપ્રભ । નિર્વિઘ્નં કુરુ મે દેવ સર્વકાર્યેષુ સર્વદા ॥

અર્થ: સોળ નામોથી શ્રી ગણેશને નમસ્કાર. હે વક્રતુંડ, મહાકાય, કરોડો સૂર્ય સમાન તેજસ્વી પ્રભુ, મારાં બધાં કાર્યોમાં સદા વિઘ્નો દૂર કરો.

રક્ષા / નાડાછડી

Dhyanam

શું કરવું: Join the palms before the family deity and meditate on the Lord; offer akshata to invite him.

કૃષ્ણાય વાસુદેવાય હરયે પરમાત્મને । પ્રણતક્લેશનાશાય ગોવિન્દાય નમો નમઃ ॥ ૐ શ્રી પરમેશ્વરાય નમઃ । ધ્યાયામિ । આવાહયામિ ॥

અર્થ: Salutations again and again to Krishna, Vasudeva, Hari, the Supreme Self, Govinda, who removes the troubles of those who bow to him.

અનુવાદ તૈયાર થાય ત્યાં સુધી આ ભાગ અંગ્રેજીમાં બતાવવામાં આવ્યો છે.

Panchopachara pooja

શું કરવું: Offer sandal paste, flowers, agarbatti, the lamp and the sweets to the deity, one by one, saying each line.

ૐ શ્રી પરમેશ્વરાય નમઃ । ગન્ધં સમર્પયામિ । ૐ શ્રી પરમેશ્વરાય નમઃ । પુષ્પૈઃ પૂજયામિ । ૐ શ્રી પરમેશ્વરાય નમઃ । ધૂપમાઘ્રાપયામિ । ૐ શ્રી પરમેશ્વરાય નમઃ । દીપં દર્શયામિ । ૐ શ્રી પરમેશ્વરાય નમઃ । નૈવેદ્યં સમર્પયામિ ॥

અર્થ: Salutations to the Lord; I offer sandal, flowers, incense, light and food.

અનુવાદ તૈયાર થાય ત્યાં સુધી આ ભાગ અંગ્રેજીમાં બતાવવામાં આવ્યો છે.

Pooja of the rakhis

શું કરવું: Place the rakhis before the deity. Apply turmeric and kumkum on them and offer akshata and flowers, so that the raksha carries the Lord's blessing.

ૐ શ્રી પરમેશ્વરાય નમઃ । રક્ષાસૂત્રં સમર્પયામિ । હરિદ્રાકુંકુમાક્ષતપુષ્પૈઃ રક્ષાં પૂજયામિ ॥

અર્થ: Salutations to the Lord; I offer the raksha thread and worship it with turmeric, kumkum, akshata and flowers.

અનુવાદ તૈયાર થાય ત્યાં સુધી આ ભાગ અંગ્રેજીમાં બતાવવામાં આવ્યો છે.

Harati

શું કરવું: Light camphor and show it to the deity, singing the mangala shloka.

ૐ શ્રી પરમેશ્વરાય નમઃ । કર્પૂર નીરાજનં દર્શયામિ ॥ મંગલં ભગવાન્ વિષ્ણુઃ મંગલં ગરુડધ્વજઃ । મંગલં પુણ્ડરીકાક્ષઃ મંગલાયતનં હરિઃ ॥

અર્થ: May Lord Vishnu be auspicious, he whose banner bears Garuda; may the lotus-eyed Hari, the home of all auspiciousness, bring us good.

અનુવાદ તૈયાર થાય ત્યાં સુધી આ ભાગ અંગ્રેજીમાં બતાવવામાં આવ્યો છે.

વ્રત કથા

Indrani ties the raksha

The Bhavishya Purana tells that long ago the gods and the asuras fought for twelve years, and the asuras were winning. Indra, king of the gods, was worried and went to his teacher Brihaspati. On Shravana Purnima, Brihaspati prepared a raksha with mantras, and Indra's wife Shachi (Indrani) tied it on Indra's right wrist with prayers. Protected by the raksha, Indra went to battle and defeated the asuras.

Lord Krishna told this story to Yudhishthira and taught that whoever ties the raksha on this day with the mantra "yena baddho Bali raja" remains free of illness and misfortune for the whole year.

અધ્યાયના અંતે હાથમાંના અક્ષત ભગવાનને અર્પણ કરો.

Lakshmi and King Bali

When Vishnu, as Vamana, took the three worlds from the generous asura king Bali and sent him to Patala, Bali asked the Lord to stay with him as his doorkeeper, and the Lord agreed. Goddess Lakshmi, alone in Vaikuntha, came to Bali on Shravana Purnima as a poor woman, tied a raksha on his wrist and made him her brother. Bali asked what gift she wanted. She revealed herself and asked for her husband to be released. Bali, true to his word, let Vishnu return to Vaikuntha with her. This is why the mantra speaks of the thread "by which the mighty King Bali was bound".

અધ્યાયના અંતે હાથમાંના અક્ષત ભગવાનને અર્પણ કરો.

Draupadi and Krishna

Once Krishna cut his finger, and it began to bleed. Draupadi at once tore a strip from her silk saree and tied it on his finger. Krishna was moved and promised to protect her whenever she needed him. Years later, when Draupadi was dragged into the Kaurava court and Dushasana tried to disrobe her, she called on Krishna, and her saree became endless. The small thread of love had become a lifelong promise.

So the rakhi tied by a sister carries her prayer for her brother's safety, and his promise to protect her.

અધ્યાયના અંતે હાથમાંના અક્ષત ભગવાનને અર્પણ કરો.

રક્ષા બાંધવી

Tilakam

શું કરવું: The brother sits facing east (or north) on a seat. The sister applies kumkum (and a little akshata) on his forehead.

અનુવાદ તૈયાર થાય ત્યાં સુધી આ ભાગ અંગ્રેજીમાં બતાવવામાં આવ્યો છે.

Tying the raksha

શું કરવું: Holding the rakhi blessed in the pooja, the sister ties it on the brother's right wrist while saying the mantra, with a prayer for his long life and protection. She ties it with three knots.

યેન બદ્ધો બલી રાજા દાનવેન્દ્રો મહાબલઃ । તેન ત્વામનુબધ્નામિ રક્ષે મા ચલ મા ચલ ॥

અર્થ: With the thread by which the mighty Bali, king of the danavas, was bound, I bind you. O raksha, stay firm; do not slip.

અનુવાદ તૈયાર થાય ત્યાં સુધી આ ભાગ અંગ્રેજીમાં બતાવવામાં આવ્યો છે.

Harati to the brother

શું કરવું: The sister waves the lit lamp before her brother in circles, sprinkles akshata on his head and gives him a sweet.

મંગલં ભગવાન્ વિષ્ણુઃ મંગલં ગરુડધ્વજઃ । મંગલં પુણ્ડરીકાક્ષઃ મંગલાયતનં હરિઃ ॥

અર્થ: May Lord Vishnu be auspicious, he whose banner bears Garuda; may the lotus-eyed Hari, the home of all auspiciousness, bring us good.

અનુવાદ તૈયાર થાય ત્યાં સુધી આ ભાગ અંગ્રેજીમાં બતાવવામાં આવ્યો છે.

Gifts and blessings

શું કરવું: The brother touches his elder sister's feet (or blesses a younger sister), gives her a gift and promises to protect and support her always. The elders bless both with akshata and the mantra. Share the sweets.

શતમાનં ભવતિ શતાયુઃ પુરુષઃ શતેન્દ્રિયઃ । આયુષ્યેવેન્દ્રિયે પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥

અર્થ: May you live a full hundred years, with all your senses strong; may you be firmly established in long life and vigour.

અનુવાદ તૈયાર થાય ત્યાં સુધી આ ભાગ અંગ્રેજીમાં બતાવવામાં આવ્યો છે.

સમાપન

Prayer for forgiveness

શું કરવું: Join the palms before the deity and ask forgiveness for any mistakes.

મન્ત્રહીનં ક્રિયાહીનં ભક્તિહીનં જનાર્દન । યત્પૂજિતં મયા દેવ પરિપૂર્ણં તદસ્તુ તે ॥ અપરાધસહસ્રાણિ ક્રિયન્તેઽહર્નિશં મયા । દાસોઽયમિતિ માં મત્વા ક્ષમસ્વ પુરુષોત્તમ ॥ અનેન મયા કૃત પૂજયા ભગવાન્ સર્વાત્મકઃ શ્રી પરમેશ્વરઃ સુપ્રીતઃ સુપ્રસન્નો વરદો ભવતુ ॥

અર્થ: Whatever I have worshipped without proper mantra, action or devotion, let it be complete. Forgive my mistakes. May the Lord be pleased and protect our family.

અનુવાદ તૈયાર થાય ત્યાં સુધી આ ભાગ અંગ્રેજીમાં બતાવવામાં આવ્યો છે.

🙏 પૂજા સંપન્ન

ભગવાન તમને અને તમારા પરિવારને આરોગ્ય, શાંતિ અને સમૃદ્ધિના આશીર્વાદ આપે. પ્રસાદ સૌને વહેંચો.

તમારો પ્રતિભાવ મોકલો

શું સુધારવું, શું ખોટું છે, કે તમને શું ગમ્યું તે જણાવો. અમે દરેક સંદેશ વાંચીએ છીએ.

શેના વિશે
શંખ તમારા માટે કેટલું ઉપયોગી છે? (વૈકલ્પિક)