🪔 પગલાવાર પૂજા કરો
દરેક મંત્ર સાથે શું કરવું, તેનો અર્થ અને વ્રત કથા
મહત્ત્વ
દશેરા (વિજયાદશમી) અસત્ય પર સત્યના વિજયની ઉજવણી છે: મહિષાસુર પર દેવીનો અને રાવણ પર શ્રીરામનો વિજય. મહાભારતમાં વનવાસના અંતે પાંડવોએ શમી (ખીજડો) વૃક્ષમાં છુપાવેલાં શસ્ત્રો પાછાં લીધાં હતાં. આંધ્ર/તેલંગાણામાં પરિવારો શમી વૃક્ષની પૂજા કરે છે અને તેનાં પાન "સોનું" તરીકે આપ-લે કરી એકબીજાને વિજયની શુભેચ્છા આપે છે; તેલંગાણામાં પાલપિટ્ટ (નીલકંઠ પક્ષી) જોવું શુભ ગણાય છે. અક્ષરાભ્યાસમ્ (વિદ્યારંભ) અને નવી શરૂઆત માટે આ પ્રિય દિવસ છે.
ક્યારે કરવું
આસો સુદ દશમે; શમી અને અપરાજિતા પૂજા અપરાહ્ણ (બપોર પછી)માં થાય છે, અને વિજય મુહૂર્ત બપોર પછી છે. એપનું કેલેન્ડર તમારા સ્થાન માટે તારીખ બતાવે છે.
- મંગળવાર, 20 ઑક્ટોબર, 2026
- શનિવાર, 9 ઑક્ટોબર, 2027
ઉપવાસ
ઉપવાસનો દિવસ નથી. નવરાત્રિના ઉપવાસ કરનારા આ દિવસે પૂજા પછી તે છોડે છે.
પૂજા સામગ્રી
- દુર્ગા અને શ્રીરામનું ચિત્ર
- હળદર, કંકુ અને ચંદન
- અક્ષત
- ઘીનો દીવો અને દિવેટ
- અગરબત્તી અને કપૂર
- ફૂલ અને હાર
- નાગરવેલનાં પાન, સોપારી અને ફળ
- શ્રીફળ
- શમીનાં પાન (અથવા શમી વૃક્ષ પાસે જાઓ)
- અક્ષરાભ્યાસમ્ માટે પાટી કે ચોખા (કરતા હો તો)
- નૈવેદ્ય: ખીર, પુલિહોરા, મીઠાઈ
પગલાવાર વિધિ
- વહેલા ઊઠી, સ્નાન કરી, સ્વચ્છ (શક્ય હોય તો પરંપરાગત) વસ્ત્રો પહેરો, પૂજાસ્થાન સાફ કરો અને પ્રવેશદ્વાર પર તથા પૂજાના બાજઠ સામે રંગોળી પૂરો.
- પંચોપચાર કે ષોડશોપચારથી દેવી અને શ્રીરામની પૂજા કરો.
- નવરાત્રિના કળશ કે ગોલુ (ઢીંગલીઓની માંડણી) માટે સમાપન (ઉદ્વાસન) પૂજા કરો.
- ટૂંકી પૂજા પછી આયુધ પૂજાની વસ્તુઓ ફરી વાપરી શકાય.
- બપોર પછી શમી વૃક્ષ પાસે જાઓ: હળદર, કંકુ અને ફૂલથી પૂજા કરો, પ્રદક્ષિણા કરો અને શમી શ્લોક બોલો.
- વૃક્ષને નુકસાન કર્યા વિના થોડાં શમીનાં પાન લઈ પરિવાર અને મિત્રો સાથે આપ-લે કરો અને વિજયની શુભેચ્છા આપો.
- બાળકો ચોખા કે પાટી પર ૐ કે શ્રી લખી વિદ્યા શરૂ કરી શકે (અક્ષરાભ્યાસમ્).
- વડીલોના આશીર્વાદ લો.
- પરિવાર, પડોશીઓ અને મહેમાનોને પ્રસાદ વહેંચો, અને તમે પણ આદરપૂર્વક ગ્રહણ કરો.
મંત્રો
શમી શમયતે પાપં શમી શત્રુવિનાશિની । અર્જુનસ્ય ધનુર્ધારી રામસ્ય પ્રિયદર્શિની ॥
શમી વૃક્ષ પાપનું શમન કરે છે અને શત્રુઓ પર વિજય અપાવે છે; તેણે અર્જુનનું ધનુષ્ય સાચવ્યું હતું અને તે શ્રીરામને પ્રિય હતું.
સર્વમઙ્ગલમાઙ્ગલ્યે શિવે સર્વાર્થસાધિકે । શરણ્યે ત્ર્યમ્બકે ગૌરિ નારાયણિ નમોઽસ્તુ તે ॥
હે સર્વ મંગળોનું મંગળ, કલ્યાણકારી, દરેક શુભ હેતુ સિદ્ધ કરનાર, શરણ આપનાર, ત્રિનેત્રા ગૌરી, નારાયણી, તમને નમસ્કાર.
શ્રી રામ રામ રામેતિ રમે રામે મનોરમે । સહસ્રનામ તત્તુલ્યં રામનામ વરાનને ॥
શિવજી પાર્વતીને કહે છે: આનંદથી "રામ રામ રામ" જપવું એ વિષ્ણુના હજાર નામ જપવા બરાબર છે.
શું કરવું
- શમી વૃક્ષની પૂજા કરી તેનાં પાનની આપ-લે કરો
- વિદ્યા કે નવું કાર્ય શરૂ કરો
- વડીલોના આશીર્વાદ લો
શું ન કરવું
- શમી વૃક્ષનાં પાન ઉતરડી ન નાખો કે તેને નુકસાન ન કરો
- ઝઘડા ટાળો; આ સદ્ભાવનાનો દિવસ છે
રીતરિવાજ પરિવાર અને પ્રદેશ પ્રમાણે જુદા હોય છે.