puruṣasūktam (ṛgvedaḥ)
Vedic Suktams · Rig Veda · 16 verses
sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt | sa bhūmiṃ viśvato vṛtvātyatiṣṭhaddaśāṅgulam || 1 ||
puruṣa evedaṃ sarvaṃ yadbhūtaṃ yacca bhavyam | utāmṛtatvasyeśāno yadannenātirohati || 2 ||
etāvānasya mahimāto jyāyām̐śca pūruṣaḥ | pādo'sya viśvā bhūtāni tripādasyāmṛtaṃ divi || 3 ||
tripādūrdhva udaitpuruṣaḥ pādo'syehābhavatpunaḥ | tato viṣvaṅvyakrāmatsāśanānaśane abhi || 4 ||
tasmādvirāḻajāyata virājo adhi pūruṣaḥ | sa jāto atyaricyata paścādbhūmimatho puraḥ || 5 ||
yatpuruṣeṇa haviṣā devā yajñamatanvata | vasanto asyāsīdājyaṃ grīṣma idhmaḥ śaraddhaviḥ || 6 ||
taṃ yajñaṃ barhiṣi praukṣanpuruṣaṃ jātamagrataḥ | tena devā ayajanta sādhyā ṛṣayaśca ye || 7 ||
tasmādyajñātsarvahutaḥ sambhṛtaṃ pṛṣadājyam | paśūn tām̐ścakre vāyavyānāraṇyāngrāmyāśca ye || 8 ||
tasmādyajñātsarvahuta ṛcaḥ sāmāni jajñire | chandāṃsi jajñire tasmādyajustasmādajāyata || 9 ||
tasmādaśvā ajāyanta ye ke cobhayādataḥ | gāvo ha jajñire tasmāttasmājjātā ajāvayaḥ || 10 ||
yatpuruṣaṃ vyadadhuḥ katidhā vyakalpayan | mukhaṃ kimasya kau bāhū kā ūrū pādā ucyete || 11 ||
brāhmaṇo'sya mukhamāsīdbāhū rājanyaḥ kṛtaḥ | ūrū tadasya yadvaiśyaḥ padbhyāṃ śūdro ajāyata || 12 ||
candramā manaso jātaścakṣoḥ sūryo ajāyata | mukhādindraścāgniśca prāṇādvāyurajāyata || 13 ||
nābhyā āsīdantarikṣaṃ śīrṣṇo dyauḥ samavartata | padbhyāṃ bhūmirdiśaḥ śrotrāttathā lokām̐ akalpayan || 14 ||
saptāsyāsanparidhayastriḥ sapta samidhaḥ kṛtāḥ | devā yadyajñaṃ tanvānā abadhnanpuruṣaṃ paśum || 15 ||
yajñena yajñamayajanta devāstāni dharmāṇi prathamānyāsan | te ha nākaṃ mahimānaḥ sacanta yatra pūrve sādhyāḥ santi devāḥ || 16 ||
puruṣasūktam (ṛgvedaḥ) (Taittiriya Aranyaka (Krishna Yajurveda))
Source: Wikisource · CC BY-SA 4.0