Home › Veda Mantras › puruṣasūktam (ṛgvedaḥ)

puruṣasūktam (ṛgvedaḥ)

Vedic Suktams · Taittiriya Aranyaka (Krishna Yajurveda) · 24 verses

sahasraśīrṣā puruṣaḥ | sahasrākṣaḥ sahasrapāt | sa bhūmiṃ viśvato vṛtvā | atyatiṣṭhaddaśāṅgulam

puruṣa evedagṃ sarvam | yadbhūtaṃ yacca bhavyam | utāmṛtatvasyeśānaḥ | yadannenātirohati

etāvānasya mahimā | ato jyāyāgṃśca pūruṣaḥ | pādo'sya viśvā bhūtāni | tripādasyāmṛtaṃ divi

tripādūrdhva udaitpuruṣaḥ | pādo'syehā'bhavātpunaḥ | tato viṣvaṅvyakrāmat | sāśanānaśane abhi

tasmādvirāḍajāyata | virājo adhi pūruṣaḥ | sa jāto atyaricyata | paścādbhūmimatho puraḥ

yatpuruṣeṇa haviṣā | devā yajñamatanvata | vasanto asyā''sīdājyam | grīṣma idhmaḥ śaraddhaviḥ

saptāsyā''sanparidhayaḥ | triḥsapta samidhaḥ kṛtāḥ | devā yadyajñaṃ tanvānāḥ | abadhnanpuruṣaṃ paśum

taṃ yajñaṃ barhiṣi praukṣan | puruṣaṃ jātamagrataḥ | tena devā ayajanta | sādhyā ṛṣayaśca ye

tasmādyajñātsarvahutaḥ | saṃbhṛtaṃ pṛṣadājyam | paśūgṃstāgṃścakre vāyavyān | āraṇyāngrāmyāśca ye

tasmādyajñātsarvahutaḥ | ṛcaḥ sāmāni jajñire | chandāgṃsi jajñire tasmāt | yajustasmādajāyata

tasmādaśvā ajāyanta | ye ke cobhayādataḥ | gāvo ha jajñire tasmāt | tasmājjātā ajāvayaḥ

yatpuruṣaṃ vyadadhuḥ | katidhā vyakalpayan | mukhaṃ kimasya kau bāhū | kāvūrū pādāvucyete

brāhmaṇo'sya mukhamāsīt | bāhū rājanyaḥ kṛtaḥ | ūrū tadasya yadvaiśyaḥ | padbhyām śūdro ajāyata

candramā manaso jātaḥ | cakṣoḥ sūryo ajāyata | mukhādindraścāgniśca | prāṇādvāyurajāyata

nābhyā āsīdantarikṣam | śīrṣṇo dyauḥ samavartata | padbhyāṃ bhūmirdiśaḥ śrotrāt | tathā lokāgṃ akalpayan

vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntam | ādityavarṇaṃ tamasastu pāre | sarvāṇi rūpāṇi vicitya dhīraḥ | nāmāni kṛtvā'bhivadanyadāste

dhātā purastādyamudājahāra | śakraḥ pravidvānpradiśaścatasraḥ | tamevaṃ vidvānamṛtaṃ iha bhavati | nānyaḥ panthā ayanāya vidyate

yajñena yajñamayajanta devāḥ | tāni dharmāṇi prathamānyāsan | te ha nākaṃ mahimānaḥ sacante | yatra pūrve sādhyāḥ santi devāḥ

adbhyaḥ saṃbhūtaḥ pṛthivyai rasācca | viśvakarmaṇaḥ samavartatādhi | tasya tvaṣṭā vidadhadrūpameti | tatpuruṣasya viśvamājānamagre

vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntam | ādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt | tamevaṃ vidvānamṛta iha bhavati | nānyaḥ panthā vidyate'yanāya

prajāpatiścarati garbhe antaḥ | ajāyamāno bahudhā vijāyate | tasya dhīrāḥ parijānanti yonim | marīcīnāṃ padamicchanti vedhasaḥ

yo devebhya ātapati | yo devānāṃ purohitaḥ | pūrvo yo devebhyo jātaḥ | namo rucāya brāhmaye

rucaṃ brāhmaṃ janayantaḥ | devā agre tadabruvan | yastvaivaṃ brāhmaṇo vidyāt | tasya devā asanvaśe

hrīśca te lakṣmīśca patnyau | ahorātre pārśve | nakṣatrāṇi rūpam | aśvinau vyāttam | iṣṭaṃ maniṣāṇa | amuṃ maniṣāṇa | sarvaṃ maniṣāṇa

puruṣasūktam (ṛgvedaḥ) (Rig Veda)

Source: Wikisource · CC BY-SA 4.0

Send us your feedback

Tell us what to improve, what is wrong, or what you liked. We read every message.

About
How useful is Sankh for you? (optional)