പുരുഷസൂക്തമ് (ഋഗ്വേദഃ)
വൈദിക സൂക്തങ്ങൾ · ഋഗ്വേദം · 16 ശ്ലോകങ്ങൾ
സഹസ്രശീര്ഷാ പുരുഷഃ സഹസ്രാക്ഷഃ സഹസ്രപാത് । സ ഭൂമിം വിശ്വതോ വൃത്വാത്യതിഷ്ഠദ്ദശാങ്ഗുലമ് ॥ ൧ ॥
പുരുഷ ഏവേദം സര്വം യദ്ഭൂതം യച്ച ഭവ്യമ് । ഉതാമൃതത്വസ്യേശാനോ യദന്നേനാതിരോഹതി ॥ ൨ ॥
ഏതാവാനസ്യ മഹിമാതോ ജ്യായാഁശ്ച പൂരുഷഃ । പാദോഽസ്യ വിശ്വാ ഭൂതാനി ത്രിപാദസ്യാമൃതം ദിവി ॥ ൩ ॥
ത്രിപാദൂര്ധ്വ ഉദൈത്പുരുഷഃ പാദോഽസ്യേഹാഭവത്പുനഃ । തതോ വിഷ്വങ്വ്യക്രാമത്സാശനാനശനേ അഭി ॥ ൪ ॥
തസ്മാദ്വിരാളജായത വിരാജോ അധി പൂരുഷഃ । സ ജാതോ അത്യരിച്യത പശ്ചാദ്ഭൂമിമഥോ പുരഃ ॥ ൫ ॥
യത്പുരുഷേണ ഹവിഷാ ദേവാ യജ്ഞമതന്വത । വസന്തോ അസ്യാസീദാജ്യം ഗ്രീഷ്മ ഇധ്മഃ ശരദ്ധവിഃ ॥ ൬ ॥
തം യജ്ഞം ബര്ഹിഷി പ്രൌക്ഷന്പുരുഷം ജാതമഗ്രതഃ । തേന ദേവാ അയജന്ത സാധ്യാ ഋഷയശ്ച യേ ॥ ൭ ॥
തസ്മാദ്യജ്ഞാത്സര്വഹുതഃ സമ്ഭൃതം പൃഷദാജ്യമ് । പശൂന് താഁശ്ചക്രേ വായവ്യാനാരണ്യാന്ഗ്രാമ്യാശ്ച യേ ॥ ൮ ॥
തസ്മാദ്യജ്ഞാത്സര്വഹുത ഋചഃ സാമാനി ജജ്ഞിരേ । ഛന്ദാംസി ജജ്ഞിരേ തസ്മാദ്യജുസ്തസ്മാദജായത ॥ ൯ ॥
തസ്മാദശ്വാ അജായന്ത യേ കേ ചോഭയാദതഃ । ഗാവോ ഹ ജജ്ഞിരേ തസ്മാത്തസ്മാജ്ജാതാ അജാവയഃ ॥ ൧൦ ॥
യത്പുരുഷം വ്യദധുഃ കതിധാ വ്യകല്പയന് । മുഖം കിമസ്യ കൌ ബാഹൂ കാ ഊരൂ പാദാ ഉച്യേതേ ॥ ൧൧ ॥
ബ്രാഹ്മണോഽസ്യ മുഖമാസീദ്ബാഹൂ രാജന്യഃ കൃതഃ । ഊരൂ തദസ്യ യദ്വൈശ്യഃ പദ്ഭ്യാം ശൂദ്രോ അജായത ॥ ൧൨ ॥
ചന്ദ്രമാ മനസോ ജാതശ്ചക്ഷോഃ സൂര്യോ അജായത । മുഖാദിന്ദ്രശ്ചാഗ്നിശ്ച പ്രാണാദ്വായുരജായത ॥ ൧൩ ॥
നാഭ്യാ ആസീദന്തരിക്ഷം ശീര്ഷ്ണോ ദ്യൌഃ സമവര്തത । പദ്ഭ്യാം ഭൂമിര്ദിശഃ ശ്രോത്രാത്തഥാ ലോകാഁ അകല്പയന് ॥ ൧൪ ॥
സപ്താസ്യാസന്പരിധയസ്ത്രിഃ സപ്ത സമിധഃ കൃതാഃ । ദേവാ യദ്യജ്ഞം തന്വാനാ അബധ്നന്പുരുഷം പശുമ് ॥ ൧൫ ॥
യജ്ഞേന യജ്ഞമയജന്ത ദേവാസ്താനി ധര്മാണി പ്രഥമാന്യാസന് । തേ ഹ നാകം മഹിമാനഃ സചന്ത യത്ര പൂര്വേ സാധ്യാഃ സന്തി ദേവാഃ ॥ ൧൬ ॥
പുരുഷസൂക്തമ് (ഋഗ്വേദഃ) (തൈത്തിരീയ ആരണ്യകം (കൃഷ്ണ യജുർവേദം))
ഉറവിടം: Wikisource · CC BY-SA 4.0