🪔 टप्प्याटप्प्याने पूजा करा
प्रत्येक मंत्रासोबत काय करावे, त्याचा अर्थ आणि व्रताची कथा
महत्त्व
अमावास्या हा दिवस तर्पण आणि दानाद्वारे आपल्या पूर्वजांचे (पितरांचे) स्मरण आणि सन्मान करण्यासाठी राखून ठेवलेला आहे. गरुड पुराण आणि इतर ग्रंथांनुसार या दिवशी तीळ घातलेल्या पाण्याच्या अर्पणाने पितर प्रसन्न होतात. काही अमावास्या विशेष महत्त्वाच्या आहेत: सर्वपित्री (महालय) अमावास्या (पितृपक्षाचा शेवट), दिवाळीची अमावास्या, आणि सोमवती अमावास्या (सोमवारी), जेव्हा अनेक स्त्रिया पिंपळाला प्रदक्षिणा घालतात. हा दिवस नव्या सुरुवातीऐवजी शांत प्रार्थनेचा आहे.
केव्हा करावे
अमावास्या तिथीला. तर्पण सहसा उशिरा सकाळी किंवा दुपारच्या सुमारास करतात (पितृकार्यासाठी अपराह्ण काल श्रेष्ठ). संध्याकाळी दिवा लावतात. अॅपच्या दिनदर्शिकेत तुमच्या ठिकाणासाठी तारीख दिसते.
उपवास
अनेकजण फक्त एकवेळ जेवतात (बहुधा तर्पणानंतर), कांदा, लसूण आणि मांस टाळतात, आणि काहीजण संध्याकाळपर्यंत उपवास करतात. तर्पण करणारे सहसा ते पूर्ण झाल्यावरच जेवतात. आरोग्याविषयी: वृद्ध, आजारी, गर्भवती किंवा स्तनपान करणाऱ्या स्त्रिया आणि मुले यांनी कडक उपवास करण्याची गरज नाही; फळे, दूध किंवा एकवेळचे साधे जेवण घेऊन भक्तीने केलेला हलका उपवासही परंपरेनुसार पूर्णपणे मान्य आहे.
पूजा साहित्य
- काळे तीळ
- दर्भ
- तर्पणासाठी ताम्हन आणि पाण्याचे भांडे
- अक्षता
- तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा आणि वाती
- उदबत्ती आणि कापूर
- फुले
- फळे
- नैवेद्य: साधे शिजवलेले अन्न किंवा वरण-भात
- दानासाठी अन्न किंवा धान्य
टप्प्याटप्प्याने विधी
- लवकर उठून स्नान करा आणि स्वच्छ कपडे घाला.
- कुलदेवतेसमोर दिवा लावून गणपतीची प्रार्थना करा.
- संकल्प: उजव्या तळहातावर थोडे पाणी, अक्षता आणि एक फूल घेऊन कोणत्याही भाषेत साध्या शब्दांत आपला हेतू सांगा: आजची तिथी, आपले नाव, गोत्र, पूजेचे नाव आणि आपली प्रार्थना (उदा. कुटुंबाचे कल्याण). मग ते पाणी ताम्हनात सोडा.
- तर्पण (कुटुंबातील जे करतात त्यांनी, परंपरेने मुलगे किंवा नातू): दक्षिणेकडे तोंड करून, पूर्वजांची नावे घेत "ॐ पितृभ्यो नमः" म्हणत दर्भावरून काळे तीळ घातलेले पाणी अर्पण करा. विधी माहीत नसलेल्या कुटुंबांनी वडीलधाऱ्यांना किंवा पुरोहितांना विचारावे, किंवा फक्त प्रार्थना करत तीळ घातलेले पाणी अर्पण करावे.
- पूर्वजांच्या स्मरणार्थ गाईला किंवा कावळ्यांना अन्न द्या आणि गरजूंना अन्न किंवा धान्य द्या.
- फुले आणि नैवेद्याने शिव किंवा विष्णूची साधी पूजा करा.
- सोमवती अमावास्येला स्त्रिया धागा घेऊन पिंपळाला प्रदक्षिणा घालू शकतात (बहुधा १०८).
- संध्याकाळी दारात आणि देवासमोर दिवा लावा.
- मग साधे जेवण घ्या.
मंत्र
ॐ पितृभ्यो नमः
पितरांना नमस्कार.
देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च । नमः स्वधायै स्वाहायै नित्यमेव नमो नमः ॥
देवता, पितर आणि महायोग्यांना, तसेच स्वधा आणि स्वाहा यांना नित्य नमस्कार. (पितृ स्तोत्र, मार्कंडेय पुराण.)
ॐ नमः शिवाय
भगवान शिवाला नमस्कार (पंचाक्षरी, पाच अक्षरांचा मंत्र).
काय करावे
- पूर्वजांचे स्मरण करून त्यांच्यासाठी प्रार्थना करा
- गरजूंना आणि प्राण्यांना अन्न द्या
- संध्याकाळी दिवा लावा
- दिवस शांत आणि साधा ठेवा
काय करू नये
- नवे उपक्रम, गृहप्रवेश किंवा विवाह टाळा
- केस आणि नखे कापणे टाळा (पारंपरिक प्रथा)
- कांदा, लसूण, मांस आणि मद्य टाळा
प्रथा कुटुंब आणि प्रदेशानुसार बदलतात.