दिवाळी (लक्ष्मीपूजन)
देवता: देवी महालक्ष्मी, भगवान गणेश, भगवान कुबेर
🪔 टप्प्याटप्प्याने पूजा करा
प्रत्येक मंत्रासोबत काय करावे, त्याचा अर्थ आणि व्रताची कथा
महत्त्व
दिवाळी (दीपावली), दिव्यांचा सण, आश्विन अमावास्येला (उत्तरेकडे कार्तिक) येते. श्रीरामांचे अयोध्येला परतणे, नरकासुरावरील विजय आणि क्षीरसागरातून देवी लक्ष्मीचे प्रकटणे यांचा हा उत्सव आहे. स्वच्छ, उजळलेल्या घरात समृद्धीच्या देवीचे स्वागत करण्यासाठी संध्याकाळी लक्ष्मीपूजन करतात. दिव्यांच्या रांगा अंधारावर प्रकाशाचा आणि अज्ञानावर ज्ञानाचा विजय दर्शवतात. काही तेलुगू कुटुंबे या दिवशी केदार गौरी व्रतही करतात.
केव्हा करावे
अमावास्येला, प्रदोषकाळात (सूर्यास्तानंतर सुमारे दीड ते अडीच तास) लक्ष्मीपूजन, शक्यतो स्थिर लग्नात (वृषभ). अॅपच्या दिनदर्शिकेत तुमच्या ठिकाणासाठी तारीख आणि प्रदोष वेळ दिसते.
- रविवार, ८ नोव्हेंबर, २०२६
- शुक्रवार, २९ ऑक्टोबर, २०२७
उपवास
काहीजण संध्याकाळच्या लक्ष्मीपूजनापर्यंत उपवास करतात; एरवी हा सणाचा दिवस आहे. आरोग्याविषयी: वृद्ध, आजारी, गर्भवती किंवा स्तनपान करणाऱ्या स्त्रिया आणि मुले यांनी कडक उपवास करण्याची गरज नाही; फळे, दूध किंवा एकवेळचे साधे जेवण घेऊन भक्तीने केलेला हलका उपवासही परंपरेनुसार पूर्णपणे मान्य आहे.
पूजा साहित्य
- लक्ष्मी आणि गणेशाची प्रतिमा किंवा मूर्ती
- पाणी, आंब्याची पाने आणि नारळ ठेवलेला कलश
- लाल किंवा पिवळे वस्त्र
- हळद, कुंकू आणि चंदन
- अक्षता
- तुपाच्या किंवा तेलाच्या अनेक पणत्या आणि वाती
- उदबत्ती आणि कापूर
- कमळ किंवा लाल फुले आणि हार
- विड्याची पाने आणि सुपारी
- फळे आणि नारळ
- पूजेसाठी नाणी, सोने किंवा चांदी; हिशोबाच्या वह्या (व्यापारी कुटुंबांसाठी)
- नैवेद्य: मिठाई, खीर, साखर घातलेल्या लाह्या (बत्तासे-लाह्या)
टप्प्याटप्प्याने विधी
- आधीच्या दिवसांत संपूर्ण घर स्वच्छ करा; त्या दिवशी दारात रांगोळी काढा आणि दारे सजवून ठेवा.
- स्नान करून नवे कपडे घाला; सकाळची पूजा करा.
- संध्याकाळी चौरंगावर कलशासह लक्ष्मी आणि गणेश ठेवा.
- दीपप्रज्वलन: तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा आणि उदबत्ती लावा आणि दिव्याला नमस्कार करा.
- आधी "वक्रतुण्ड महाकाय" म्हणत गणेशाची पूजा करा.
- संकल्प: उजव्या तळहातावर थोडे पाणी, अक्षता आणि एक फूल घेऊन कोणत्याही भाषेत साध्या शब्दांत आपला हेतू सांगा: आजची तिथी, आपले नाव, गोत्र, पूजेचे नाव आणि आपली प्रार्थना (उदा. कुटुंबाचे कल्याण). मग ते पाणी ताम्हनात सोडा.
- प्रदोषकाळात लक्ष्मी अष्टोत्तरशत नामावली आणि कुंकुमार्चनेसह लक्ष्मीची षोडशोपचार पूजा करा; कुबेर आणि नाणी किंवा हिशोबाच्या वह्यांची पूजा करा.
- श्रीसूक्त, कनकधारा स्तोत्र किंवा महालक्ष्मी अष्टक म्हणा.
- नैवेद्य दाखवून मंगल आरती करा.
- दारात, खिडक्यांत, तुळशीजवळ आणि घराभोवती पणत्यांच्या रांगा लावा.
- फटाके उडवायचे असल्यास सुरक्षितपणे उडवा, आणि मिठाई वाटा.
मंत्र
ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः
देवी महालक्ष्मीला नमस्कार.
नमस्तेऽस्तु महामाये श्रीपीठे सुरपूजिते । शङ्खचक्रगदाहस्ते महालक्ष्मि नमोऽस्तु ते ॥
हे महामाये, श्रीपीठावर विराजमान, देवांनी पूजिलेल्या, हातात शंख, चक्र आणि गदा धारण करणाऱ्या महालक्ष्मी, तुला नमस्कार. (महालक्ष्मी अष्टक.)
वक्रतुण्ड महाकाय सूर्यकोटि समप्रभ । निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा ॥
हे वक्रतुंड, विशालकाय, कोटी सूर्यांसारख्या तेजस्वी देवा, माझ्या सर्व कार्यांतील विघ्ने सदैव दूर कर.
शुभं करोति कल्याणम् आरोग्यं धनसम्पदः । शत्रुबुद्धिविनाशाय दीपज्योतिर्नमोऽस्तु ते ॥
शुभ, कल्याण, आरोग्य आणि धनसंपदा देणाऱ्या आणि दुर्बुद्धी दूर करणाऱ्या दीपज्योतीला नमस्कार.
काय करावे
- घर स्वच्छ आणि उजळलेले ठेवा
- प्रदोषकाळात लक्ष्मीपूजन करा
- मिठाई वाटा आणि गरजूंना द्या
- मातीच्या पणत्या वापरा
काय करू नये
- मोठ्या आवाजाचे किंवा धोकादायक फटाके टाळा; पाणी आणि वाळू तयार ठेवा
- पाळीव प्राणी, वृद्ध आणि मुलांना फटाक्यांपासून सुरक्षित ठेवा
- जुगार आणि मद्य टाळा
- भांडणे आणि कठोर बोलणे टाळा
प्रथा कुटुंब आणि प्रदेशानुसार बदलतात.