🪔 टप्प्याटप्प्याने पूजा करा
प्रत्येक मंत्रासोबत काय करावे, त्याचा अर्थ आणि व्रताची कथा
महत्त्व
दुर्गाष्टमी, शारदीय नवरात्रीचा आठवा दिवस (आश्विन शुक्ल अष्टमी), हा देवीउपासनेतील सर्वात महत्त्वाच्या दिवसांपैकी एक आहे. देवी माहात्म्यात (मार्कंडेय पुराण) सर्व देवांच्या एकत्रित शक्तीतून प्रकटलेल्या देवीने महिषासुर आणि इतर दैत्यांचा पराभव केल्याचे वर्णन आहे. या दिवशी अनेकजण कुमारिका पूजन (लहान मुलींची देवीरूपात पूजा) करतात. तेलंगणात बतुकम्मा उत्सवाचा भव्य समारोप, सद्दुला बतुकम्मा, दुर्गाष्टमीच्या सुमारास साजरा होतो. विजयवाडा येथे नवरात्रीत कनकदुर्गेची विशेष अलंकारांनी पूजा होते.
केव्हा करावे
आश्विन शुक्ल अष्टमीला, दिवसा; संधिपूजा अष्टमी आणि नवमीच्या संधिकाली होते. अॅपच्या दिनदर्शिकेत तुमच्या ठिकाणासाठी तारीख दिसते.
- सोमवार, १९ ऑक्टोबर, २०२६
- गुरुवार, ७ ऑक्टोबर, २०२७
उपवास
अनेकजण संपूर्ण नवरात्र किंवा फक्त अष्टमीला उपवास करतात: फलाहार, एकवेळ जेवण किंवा धान्याशिवाय. कांदा, लसूण आणि मांस टाळतात. पूजा किंवा कुमारिका पूजनानंतर उपवास सोडा. आरोग्याविषयी: वृद्ध, आजारी, गर्भवती किंवा स्तनपान करणाऱ्या स्त्रिया आणि मुले यांनी कडक उपवास करण्याची गरज नाही; फळे, दूध किंवा एकवेळचे साधे जेवण घेऊन भक्तीने केलेला हलका उपवासही परंपरेनुसार पूर्णपणे मान्य आहे.
पूजा साहित्य
- दुर्गेची प्रतिमा किंवा मूर्ती
- कलश (नवरात्रीसाठी घटस्थापना केली असल्यास)
- देवीसाठी लाल वस्त्र किंवा साडी
- हळद, कुंकू आणि चंदन
- अक्षता
- तुपाचा दिवा आणि वाती
- उदबत्ती आणि कापूर
- लाल फुले (जास्वंद) आणि हार
- विड्याची पाने, सुपारी आणि फळे
- नारळ
- कुमारिका पूजनासाठी बांगड्या, कुंकू आणि भेटवस्तू
- नैवेद्य: गोड पोंगल, पुलिहोरा, खीर, चणे (सुंडल)
टप्प्याटप्प्याने विधी
- लवकर उठून स्नान करा, स्वच्छ (शक्यतो पारंपरिक) कपडे घाला, देवघर स्वच्छ करा आणि दारात व देवासमोर रांगोळी काढा.
- देवी (किंवा नवरात्रीचा कलश) लाल वस्त्र, फुले आणि कुंकवाने सजवा.
- दीपप्रज्वलन: तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा आणि उदबत्ती लावा आणि दिव्याला नमस्कार करा.
- गणपती प्रार्थना: गणपतीला (हळदीच्या लेपाने केलेला हळदीचा गणपतीही चालतो) फूल आणि अक्षता अर्पण करा आणि "शुक्लाम्बरधरं" म्हणून पूजा निर्विघ्न पार पडावी अशी प्रार्थना करा.
- संकल्प: उजव्या तळहातावर थोडे पाणी, अक्षता आणि एक फूल घेऊन कोणत्याही भाषेत साध्या शब्दांत आपला हेतू सांगा: आजची तिथी, आपले नाव, गोत्र, पूजेचे नाव आणि आपली प्रार्थना (उदा. कुटुंबाचे कल्याण). मग ते पाणी ताम्हनात सोडा.
- कुंकुमार्चनेसह (ललिता किंवा दुर्गा अष्टोत्तरशत नामावली / सहस्रनाम) दुर्गेची षोडशोपचार पूजा करा.
- देवी माहात्म्याचा (दुर्गा सप्तशती) एक अध्याय किंवा ललिता सहस्रनाम वाचा.
- नैवेद्य दाखवून मंगल आरती करा.
- कुमारिका पूजन: लहान मुलींना बोलावून त्यांचे पाय धुवा, कुंकू लावा, जेवण, बांगड्या आणि भेटवस्तू द्या, आणि देवीरूप मानून त्यांचा आशीर्वाद घ्या.
- तेलंगणात (तिथली प्रथा) स्त्रिया फुलांच्या रचना, गाणी आणि विसर्जनासह सद्दुला बतुकम्मा साजरी करतात.
- कुटुंबीय, शेजारी आणि पाहुण्यांना प्रसाद वाटा आणि स्वतःही आदराने प्रसाद घ्या.
मंत्र
सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके । शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
हे मंगलमयी, सर्व मंगलांचे उगमस्थान, प्रत्येक चांगला हेतू पूर्ण करणारी, आमचे आश्रयस्थान, त्रिनेत्र गौरी, नारायणी, तुला नमस्कार.
या देवी सर्वभूतेषु शक्तिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
जी देवी सर्व प्राण्यांमध्ये शक्तिरूपाने वास करते, तिला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. (देवी माहात्म्य.)
ॐ दुं दुर्गायै नमः
देवी दुर्गेला नमस्कार.
काय करावे
- देवीची कुंकुमार्चना करा
- कुमारिका पूजनात लहान मुलींचा सन्मान करा
- देवी माहात्म्य किंवा ललिता सहस्रनाम वाचा
काय करू नये
- कांदा, लसूण, मांस आणि मद्य टाळा
- स्त्रिया आणि मुलींचा अनादर टाळा
प्रथा कुटुंब आणि प्रदेशानुसार बदलतात.