मुख्यपृष्ठ › पूजा विधी › गुरुपौर्णिमा

गुरुपौर्णिमा

देवता: महर्षी वेदव्यास आणि आपले गुरू

🪔 टप्प्याटप्प्याने पूजा करा

प्रत्येक मंत्रासोबत काय करावे, त्याचा अर्थ आणि व्रताची कथा

महत्त्व

गुरुपौर्णिमा, आषाढ पौर्णिमा, हिला व्यास पौर्णिमाही म्हणतात: हा वेदांची विभागणी करणाऱ्या आणि महाभारत व पुराणे रचणाऱ्या महर्षी वेदव्यासांचा जन्मदिवस आहे. या दिवशी शिष्य व्यासपूजा करून कृतज्ञतेने आपल्या गुरूंचा आणि शिक्षकांचा सन्मान करतात. संन्यासी याच सुमारास चातुर्मास्य व्रत सुरू करतात. आई-वडील आणि शिक्षकांसह ज्यांनी आपल्याला शिकवले त्या सर्वांचे आभार मानण्याचा हा दिवस आहे.

केव्हा करावे

आषाढ पौर्णिमेला, सकाळी. अॅपच्या दिनदर्शिकेत तुमच्या ठिकाणासाठी तारीख दिसते.

येणाऱ्या तारखा
  • बुधवार, २९ जुलै, २०२६
  • रविवार, १८ जुलै, २०२७
📍 मुंबई साठी तारखा आणि वेळा (स्थानिक वेळ). दुसऱ्या शहरात तारीख एका दिवसाने बदलू शकते: तुमच्या शहराची सण दिनदर्शिका पाहा →

उपवास

उपवास अनिवार्य नाही. काहीजण गुरुपूजेपर्यंत हलका उपवास करतात.

पूजा साहित्य

  • वेदव्यास, दक्षिणामूर्ती किंवा आपल्या गुरूंची प्रतिमा
  • हळद, कुंकू आणि चंदन
  • अक्षता
  • तुपाचा दिवा आणि वाती
  • उदबत्ती आणि कापूर
  • फुले आणि हार
  • विड्याची पाने आणि सुपारी
  • फळे आणि नारळ
  • नैवेद्य: खीर किंवा मिठाई
  • शिक्षकांसाठी भेट किंवा दक्षिणा

टप्प्याटप्प्याने विधी

  1. लवकर उठून स्नान करा, स्वच्छ (शक्यतो पारंपरिक) कपडे घाला, देवघर स्वच्छ करा आणि दारात व देवासमोर रांगोळी काढा.
  2. व्यास, दक्षिणामूर्ती किंवा आपल्या गुरूंची प्रतिमा फुलांनी सजवून ठेवा.
  3. दीपप्रज्वलन: तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा आणि उदबत्ती लावा आणि दिव्याला नमस्कार करा.
  4. गणपती प्रार्थना: गणपतीला (हळदीच्या लेपाने केलेला हळदीचा गणपतीही चालतो) फूल आणि अक्षता अर्पण करा आणि "शुक्लाम्बरधरं" म्हणून पूजा निर्विघ्न पार पडावी अशी प्रार्थना करा.
  5. संकल्प: उजव्या तळहातावर थोडे पाणी, अक्षता आणि एक फूल घेऊन कोणत्याही भाषेत साध्या शब्दांत आपला हेतू सांगा: आजची तिथी, आपले नाव, गोत्र, पूजेचे नाव आणि आपली प्रार्थना (उदा. कुटुंबाचे कल्याण). मग ते पाणी ताम्हनात सोडा.
  6. व्यासपूजा: गुरुस्तोत्रे म्हणत व्यास आणि आपल्या गुरूंची पंचोपचार पूजा करा.
  7. गीता, भागवत किंवा गुरुगीतेचा एक अध्याय वाचा.
  8. नैवेद्य दाखवून मंगल आरती करा.
  9. आपल्या शिक्षकांना भेटा किंवा फोन करा, भेट किंवा दक्षिणा द्या आणि त्यांचे आशीर्वाद घ्या.
  10. पहिले गुरू असलेल्या आई-वडिलांना नमस्कार करा.
  11. कुटुंबीय, शेजारी आणि पाहुण्यांना प्रसाद वाटा आणि स्वतःही आदराने प्रसाद घ्या.

मंत्र

गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः । गुरुः साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्री गुरवे नमः ॥

गुरू हेच ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश्वर आहेत; गुरू साक्षात परब्रह्म आहेत. अशा श्रीगुरूंना नमस्कार.

व्यासाय विष्णुरूपाय व्यासरूपाय विष्णवे । नमो वै ब्रह्मनिधये वासिष्ठाय नमो नमः ॥

विष्णुरूप व्यासांना आणि व्यासरूप विष्णूंना नमस्कार; वेदज्ञानाचे भांडार असलेल्या वसिष्ठवंशजाला नमस्कार.

नमोऽस्तु ते व्यास विशालबुद्धे फुल्लारविन्दायतपत्रनेत्र । येन त्वया भारततैलपूर्णः प्रज्वालितो ज्ञानमयः प्रदीपः ॥

हे विशालबुद्धी, उमललेल्या कमळपाकळ्यांसारख्या नेत्रांच्या व्यासा, ज्यांनी महाभारतरूपी तेलाने भरलेला ज्ञानाचा दीप प्रज्वलित केला, त्यांना नमस्कार.

काय करावे

  • आपले गुरू, शिक्षक आणि आई-वडील यांचा सन्मान करा
  • एखाद्या धार्मिक ग्रंथाचा अभ्यास किंवा वाचन करा
  • शिक्षकांना भेट किंवा दक्षिणा द्या

काय करू नये

  • शिक्षक आणि वडीलधाऱ्यांचा अनादर टाळा
  • पूजेच्या अन्नात कांदा, लसूण आणि मांस टाळा

प्रथा कुटुंब आणि प्रदेशानुसार बदलतात.

तुमचा अभिप्राय पाठवा

काय सुधारायचे, काय चुकीचे आहे, किंवा तुम्हाला काय आवडले ते सांगा. आम्ही प्रत्येक संदेश वाचतो.

कशाबद्दल
शंख तुम्हाला किती उपयोगी आहे? (ऐच्छिक)