🪔 टप्प्याटप्प्याने पूजा करा
प्रत्येक मंत्रासोबत काय करावे, त्याचा अर्थ आणि व्रताची कथा
महत्त्व
हनुमान जयंती हा अंजनी आणि वायूचा पुत्र, श्रीरामाचा महान भक्त आणि दूत, शक्ती, बुद्धी, धैर्य आणि नम्रतेसाठी प्रसिद्ध असलेल्या हनुमानाचा जन्मोत्सव आहे. उत्तर भारतात (आणि महाराष्ट्रात) तो चैत्र पौर्णिमेला असतो; आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणात तो वैशाख कृष्ण दशमीला पाळला जातो, आणि अनेकांची ४१ दिवसांची हनुमान दीक्षा त्या दिवशी पूर्ण होते; तमिळनाडूत तो मार्गळी महिन्यात असतो. हनुमानाची उपासना धैर्य देते आणि भय दूर करते अशी श्रद्धा आहे.
केव्हा करावे
चैत्र पौर्णिमेला (उत्तर भारतीय परंपरा) किंवा वैशाख कृष्ण दशमीला (तेलुगू परंपरा), सकाळी. आपल्या कुटुंबाच्या प्रथेनुसार पाळा. अॅपच्या दिनदर्शिकेत तुमच्या ठिकाणासाठी तारखा दिसतात.
- गुरुवार, २ एप्रिल, २०२६ · हनुमान जयंती
- मंगळवार, १२ मे, २०२६ · हनुमत जयंती (तेलुगू)
- मंगळवार, २० एप्रिल, २०२७ · हनुमान जयंती
- सोमवार, ३१ मे, २०२७ · हनुमत जयंती (तेलुगू)
उपवास
अनेकजण पूजेपर्यंत उपवास करतात किंवा दिवसभर फलाहार घेतात; काहीजण एकवेळ जेवतात. कांदा, लसूण आणि मांस टाळतात. आरोग्याविषयी: वृद्ध, आजारी, गर्भवती किंवा स्तनपान करणाऱ्या स्त्रिया आणि मुले यांनी कडक उपवास करण्याची गरज नाही; फळे, दूध किंवा एकवेळचे साधे जेवण घेऊन भक्तीने केलेला हलका उपवासही परंपरेनुसार पूर्णपणे मान्य आहे.
पूजा साहित्य
- हनुमानाची प्रतिमा किंवा मूर्ती
- तिळाच्या तेलात मिसळलेला शेंदूर (जे लावतात त्यांच्यासाठी)
- विड्याच्या पानांचा हार
- लाल किंवा केशरी फुले आणि हार
- हळद, कुंकू आणि चंदन
- अक्षता
- तिळाच्या तेलाचा किंवा तुपाचा दिवा आणि वाती
- उदबत्ती आणि कापूर
- केळी आणि फळे
- नारळ
- नैवेद्य: वडे (वड्यांची माळ), लाडू, गूळ-फुटाणे
- हनुमान चालीसेचे पुस्तक
टप्प्याटप्प्याने विधी
- लवकर उठून स्नान करा, स्वच्छ (शक्यतो पारंपरिक) कपडे घाला, देवघर स्वच्छ करा आणि दारात व देवासमोर रांगोळी काढा.
- हनुमानाची प्रतिमा श्रीरामाच्या प्रतिमेसोबत ठेवून सजवा.
- दीपप्रज्वलन: तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा आणि उदबत्ती लावा आणि दिव्याला नमस्कार करा.
- गणपती प्रार्थना: गणपतीला (हळदीच्या लेपाने केलेला हळदीचा गणपतीही चालतो) फूल आणि अक्षता अर्पण करा आणि "शुक्लाम्बरधरं" म्हणून पूजा निर्विघ्न पार पडावी अशी प्रार्थना करा.
- संकल्प: उजव्या तळहातावर थोडे पाणी, अक्षता आणि एक फूल घेऊन कोणत्याही भाषेत साध्या शब्दांत आपला हेतू सांगा: आजची तिथी, आपले नाव, गोत्र, पूजेचे नाव आणि आपली प्रार्थना (उदा. कुटुंबाचे कल्याण). मग ते पाणी ताम्हनात सोडा.
- हनुमानाची पंचोपचार किंवा षोडशोपचार पूजा करा; शेंदूर, लाल फुले आणि विड्याच्या पानांचा हार अर्पण करा.
- श्रीरामाचीही पूजा करा, कारण रामपूजेने हनुमान प्रसन्न होतो.
- हनुमान चालीसा (एकदा, ११ वेळा किंवा अधिक) म्हणा किंवा सुंदरकांड वाचा.
- केळी, वडे किंवा लाडूंचा नैवेद्य दाखवा.
- मंगल आरती आणि प्रदक्षिणा-नमस्कार करा.
- शक्य असल्यास मारुती मंदिरात जा.
- कुटुंबीय, शेजारी आणि पाहुण्यांना प्रसाद वाटा आणि स्वतःही आदराने प्रसाद घ्या.
मंत्र
मनोजवं मारुततुल्यवेगं जितेन्द्रियं बुद्धिमतां वरिष्ठम् । वातात्मजं वानरयूथमुख्यं श्रीरामदूतं शरणं प्रपद्ये ॥
मनासारखा आणि वाऱ्यासारखा वेगवान, जितेंद्रिय, बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ, वायुपुत्र, वानरसेनेचा प्रमुख, श्रीरामाचा दूत अशा हनुमानाला मी शरण जातो.
बुद्धिर्बलं यशो धैर्यं निर्भयत्वमरोगता । अजाड्यं वाक्पटुत्वं च हनुमत्स्मरणाद्भवेत् ॥
हनुमानाच्या स्मरणाने बुद्धी, बल, यश, धैर्य, निर्भयता, आरोग्य, तत्परता आणि वाक्चातुर्य प्राप्त होते.
ॐ श्री हनुमते नमः
श्री हनुमानाला नमस्कार.
काय करावे
- हनुमान चालीसा किंवा सुंदरकांड म्हणा
- विड्याच्या पानांचा हार आणि केळी अर्पण करा
- हनुमानासोबत श्रीरामाचे स्मरण करा
- हनुमानाच्या सेवाभावाने एखाद्या गरजूला मदत करा
काय करू नये
- कांदा, लसूण, मांस आणि मद्य टाळा
- अहंकार आणि राग टाळा
प्रथा कुटुंब आणि प्रदेशानुसार बदलतात.