🪔 टप्प्याटप्प्याने पूजा करा
प्रत्येक मंत्रासोबत काय करावे, त्याचा अर्थ आणि व्रताची कथा
महत्त्व
महानवमी, नवरात्रीचा नववा दिवस, महिषासुरमर्दिनी रूपातील देवीच्या अंतिम विजयाचा उत्सव आहे. हा आयुधपूजेचाही दिवस आहे, जेव्हा आपल्या कामात मदत करणाऱ्या अवजारे, वाहने, वाद्ये आणि पुस्तकांची स्वच्छता करून कृतज्ञतेने पूजा केली जाते. दक्षिण भारतातील अनेक घरांत पुस्तके आणि विद्येसाठीची सरस्वती पूजा या दिवशीही सुरू राहते.
केव्हा करावे
आश्विन शुक्ल नवमीला, सकाळी. अॅपच्या दिनदर्शिकेत तुमच्या ठिकाणासाठी तारीख दिसते.
- मंगळवार, २० ऑक्टोबर, २०२६
- शुक्रवार, ८ ऑक्टोबर, २०२७
उपवास
नवरात्रीचा उपवास करणारे तो सुरू ठेवतात, आणि अनेकजण नवमीच्या पूजेनंतर किंवा दसऱ्याला तो सोडतात. आरोग्याविषयी: वृद्ध, आजारी, गर्भवती किंवा स्तनपान करणाऱ्या स्त्रिया आणि मुले यांनी कडक उपवास करण्याची गरज नाही; फळे, दूध किंवा एकवेळचे साधे जेवण घेऊन भक्तीने केलेला हलका उपवासही परंपरेनुसार पूर्णपणे मान्य आहे.
पूजा साहित्य
- दुर्गा आणि सरस्वतीची प्रतिमा
- हळद, कुंकू आणि चंदन
- अक्षता
- तुपाचा दिवा आणि वाती
- उदबत्ती आणि कापूर
- फुले आणि हार
- विड्याची पाने, सुपारी आणि फळे
- नारळ
- आयुधपूजेसाठी पुस्तके, अवजारे, वाद्ये आणि वाहने
- लिंबू आणि कोहळा (वाहनांसाठी, प्रथेनुसार)
- नैवेद्य: पुलिहोरा, खीर, चणे (सुंडल)
टप्प्याटप्प्याने विधी
- लवकर उठून स्नान करा, स्वच्छ (शक्यतो पारंपरिक) कपडे घाला, देवघर स्वच्छ करा आणि दारात व देवासमोर रांगोळी काढा.
- अवजारे, पुस्तके, वाद्ये आणि वाहने स्वच्छ करा; त्यांना हळद-कुंकू लावा.
- दीपप्रज्वलन: तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा आणि उदबत्ती लावा आणि दिव्याला नमस्कार करा.
- गणपती प्रार्थना: गणपतीला (हळदीच्या लेपाने केलेला हळदीचा गणपतीही चालतो) फूल आणि अक्षता अर्पण करा आणि "शुक्लाम्बरधरं" म्हणून पूजा निर्विघ्न पार पडावी अशी प्रार्थना करा.
- संकल्प: उजव्या तळहातावर थोडे पाणी, अक्षता आणि एक फूल घेऊन कोणत्याही भाषेत साध्या शब्दांत आपला हेतू सांगा: आजची तिथी, आपले नाव, गोत्र, पूजेचे नाव आणि आपली प्रार्थना (उदा. कुटुंबाचे कल्याण). मग ते पाणी ताम्हनात सोडा.
- षोडशोपचार आणि कुंकुमार्चनेने देवीची पूजा करा.
- आयुधपूजा: पुस्तके, अवजारे आणि वाद्ये देवीसमोर मांडून फुले आणि अक्षतांनी त्यांची पूजा करा.
- देवी माहात्म्याचा १३ वा अध्याय वाचा किंवा ललिता सहस्रनाम म्हणा.
- नैवेद्य दाखवून मंगल आरती करा.
- कुटुंबाच्या प्रथेनुसार कुंकू, फुले आणि लिंबू किंवा कोहळ्याने वाहनांची पूजा केली जाते.
- कुटुंबीय, शेजारी आणि पाहुण्यांना प्रसाद वाटा आणि स्वतःही आदराने प्रसाद घ्या.
मंत्र
या देवी सर्वभूतेषु शक्तिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
जी देवी सर्व प्राण्यांमध्ये शक्तिरूपाने वास करते, तिला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. (देवी माहात्म्य.)
सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके । शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
हे मंगलमयी, सर्व मंगलांचे उगमस्थान, प्रत्येक चांगला हेतू पूर्ण करणारी, आमचे आश्रयस्थान, त्रिनेत्र गौरी, नारायणी, तुला नमस्कार.
सरस्वति नमस्तुभ्यं वरदे कामरूपिणि । विद्यारम्भं करिष्यामि सिद्धिर्भवतु मे सदा ॥
हे वर देणाऱ्या सरस्वती, तुला नमस्कार. मी विद्येचा आरंभ करत आहे, मला सदैव यश मिळो.
काय करावे
- आपली अवजारे आणि पुस्तके स्वच्छ करून त्यांची पूजा करा
- ज्यांच्या कामामुळे तुम्हाला आधार मिळतो त्यांचे आभार माना
- देवीची कुंकुमार्चना करा
काय करू नये
- पूजलेली अवजारे किंवा पुस्तके दुसऱ्या दिवसापर्यंत वापरणे टाळा
- कांदा, लसूण आणि मांस टाळा
प्रथा कुटुंब आणि प्रदेशानुसार बदलतात.