🪔 टप्प्याटप्प्याने पूजा करा
प्रत्येक मंत्रासोबत काय करावे, त्याचा अर्थ आणि व्रताची कथा
महत्त्व
मासिक शिवरात्री दर महिन्याच्या कृष्ण पक्ष चतुर्दशीला, म्हणजे अमावास्येच्या आधीच्या रात्री पाळली जाते. यांपैकी माघातील (उत्तरेकडे फाल्गुनातील) शिवरात्री ही महाशिवरात्री होय. मासिक शिवरात्री ही प्रार्थना, अभिषेक आणि उपवासाची साधी उपासना असून ती मन शुद्ध करून शिवकृपा देते असे मानले जाते. महाशिवरात्री करणारे अनेकजण या मासिक व्रतापासून सुरुवात करतात.
केव्हा करावे
कृष्ण चतुर्दशीला, ज्या दिवसाची रात्र (विशेषतः निशीथ काल, मध्यरात्रीच्या सुमारास) चतुर्दशीत येते. पूजा संध्याकाळी किंवा रात्री करतात. अॅपच्या दिनदर्शिकेत तुमच्या ठिकाणासाठी तारीख दिसते.
उपवास
पर्याय: पाणी किंवा फळे घेऊन पूर्ण दिवसाचा उपवास, जो रात्रीच्या पूजेनंतर किंवा दुसऱ्या दिवशी सकाळी सोडतात; किंवा एकवेळचे साधे जेवण. कांदा, लसूण, मांस आणि मद्य टाळा. आरोग्याविषयी: वृद्ध, आजारी, गर्भवती किंवा स्तनपान करणाऱ्या स्त्रिया आणि मुले यांनी कडक उपवास करण्याची गरज नाही; फळे, दूध किंवा एकवेळचे साधे जेवण घेऊन भक्तीने केलेला हलका उपवासही परंपरेनुसार पूर्णपणे मान्य आहे.
पूजा साहित्य
- शिवलिंग किंवा प्रतिमा
- अभिषेकासाठी पाणी आणि दूध
- बेलाची पाने (बिल्वपत्र)
- विभूती आणि चंदन
- पांढरी फुले आणि अक्षता
- तुपाचा दिवा आणि वाती
- उदबत्ती आणि कापूर
- फळे आणि नारळ
- नैवेद्य: फळे, दूध किंवा खीर
टप्प्याटप्प्याने विधी
- सकाळी स्नान करून व्रताचा संकल्प करा.
- संध्याकाळी किंवा रात्री देवघर स्वच्छ करून रांगोळी काढा.
- दीपप्रज्वलन: तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा आणि उदबत्ती लावा आणि दिव्याला नमस्कार करा.
- गणपती प्रार्थना: गणपतीला (हळदीच्या लेपाने केलेला हळदीचा गणपतीही चालतो) फूल आणि अक्षता अर्पण करा आणि "शुक्लाम्बरधरं" म्हणून पूजा निर्विघ्न पार पडावी अशी प्रार्थना करा.
- संकल्प: उजव्या तळहातावर थोडे पाणी, अक्षता आणि एक फूल घेऊन कोणत्याही भाषेत साध्या शब्दांत आपला हेतू सांगा: आजची तिथी, आपले नाव, गोत्र, पूजेचे नाव आणि आपली प्रार्थना (उदा. कुटुंबाचे कल्याण). मग ते पाणी ताम्हनात सोडा.
- "ॐ नमः शिवाय" म्हणत पाणी आणि दुधाने अभिषेक करा.
- विभूती आणि चंदन लावा; बेलपत्र आणि फुले अर्पण करा.
- नैवेद्य दाखवा आणि शिवपंचाक्षर स्तोत्र, लिंगाष्टक किंवा "ॐ नमः शिवाय" म्हणा.
- मंगल आरती आणि प्रदक्षिणा-नमस्कार करा.
- शक्य असल्यास काही वेळ प्रार्थना करत जागे राहा, मग प्रसाद घ्या.
मंत्र
ॐ नमः शिवाय
भगवान शिवाला नमस्कार (पंचाक्षरी, पाच अक्षरांचा मंत्र).
ॐ त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम् । उर्वारुकमिव बन्धनान्मृत्योर्मुक्षीय माऽमृतात् ॥
सुगंधी, सर्वांचे पोषण करणाऱ्या त्रिनेत्र शंकराची आम्ही उपासना करतो. पिकलेली काकडी जशी वेलीपासून सुटते, तसे त्याने आम्हाला मृत्यूपासून मुक्त करावे, अमृतत्वापासून नव्हे. (महामृत्युंजय मंत्र, ऋग्वेद.)
कर्पूरगौरं करुणावतारं संसारसारं भुजगेन्द्रहारम् । सदा वसन्तं हृदयारविन्दे भवं भवानीसहितं नमामि ॥
कापरासारखा गौर, करुणेचा अवतार, संसाराचे सार, नागराजाचा हार धारण करणारा, हृदयकमळात सदैव वास करणारा, अशा भवानीसहित शिवाला मी नमस्कार करतो.
काय करावे
- शिवलिंगावर बेलपत्र आणि जल अर्पण करा
- "ॐ नमः शिवाय" जपा
- रात्री दिवा लावा
काय करू नये
- शिवलिंगावर कुंकू, तुळस किंवा केवड्याची फुले वाहू नका
- कांदा, लसूण, मांस आणि मद्य टाळा
- राग आणि कठोर बोलणे टाळा
हेही वाचा: महाशिवरात्री
प्रथा कुटुंब आणि प्रदेशानुसार बदलतात.