नागपंचमी

देवता: नागदेवता (शेषनाग, वासुकी इत्यादी)

🪔 टप्प्याटप्प्याने पूजा करा

प्रत्येक मंत्रासोबत काय करावे, त्याचा अर्थ आणि व्रताची कथा

महत्त्व

श्रावण शुक्ल पंचमीची नागपंचमी नागदेवतांचा सन्मान करते, जे भगवान विष्णू (शेषनाग) आणि भगवान शिव (वासुकी) यांच्याशी जोडलेले आहेत. स्त्रिया कुटुंबाच्या, विशेषतः भाऊ आणि मुलांच्या रक्षणासाठी आणि कल्याणासाठी प्रार्थना करतात. तेलुगू घरांत (आंध्र/तेलंगणाची प्रथा) स्त्रिया वारुळाला (पुट्टा) जाऊन तिथे दूध अर्पण करतात, याला "पुट्टलो पालु पोयडम" म्हणतात; अनेकजण कार्तिकातील नागचतुर्थीही पाळतात. हा सण निसर्गाबद्दल आणि शेतांचे रक्षण करणाऱ्या प्राण्यांबद्दलचा आदर दर्शवतो.

केव्हा करावे

श्रावण शुक्ल पंचमीला (काही प्रदेशांत आदल्या दिवशी किंवा कार्तिकात नागचतुर्थी पाळतात). पूजा सकाळी करतात. अॅपच्या दिनदर्शिकेत तुमच्या ठिकाणासाठी तारीख दिसते.

येणाऱ्या तारखा
  • सोमवार, १७ ऑगस्ट, २०२६
  • शुक्रवार, ६ ऑगस्ट, २०२७
📍 मुंबई साठी तारखा आणि वेळा (स्थानिक वेळ). दुसऱ्या शहरात तारीख एका दिवसाने बदलू शकते: तुमच्या शहराची सण दिनदर्शिका पाहा →

उपवास

अनेक स्त्रिया पूजेपर्यंत उपवास करतात; काहीजणी फक्त एकवेळ जेवतात. काही कुटुंबांत तळलेले पदार्थ किंवा चिरणे-कापणे टाळतात. आरोग्याविषयी: वृद्ध, आजारी, गर्भवती किंवा स्तनपान करणाऱ्या स्त्रिया आणि मुले यांनी कडक उपवास करण्याची गरज नाही; फळे, दूध किंवा एकवेळचे साधे जेवण घेऊन भक्तीने केलेला हलका उपवासही परंपरेनुसार पूर्णपणे मान्य आहे.

पूजा साहित्य

  • नागदेवतेची प्रतिमा किंवा चांदीची / दगडी मूर्ती
  • दूध (वारुळासाठी किंवा प्रतिमेसाठी)
  • हळद, कुंकू आणि चंदन
  • अक्षता
  • तुपाचा दिवा आणि वाती
  • उदबत्ती आणि कापूर
  • फुले
  • कापसाचा किंवा पिवळा धागा
  • फळे आणि नारळ
  • नैवेद्य: चलिमिडी (तांदळाचे पीठ आणि गूळ), चिम्मिली (तीळ आणि गूळ), मोड आलेली कडधान्ये

टप्प्याटप्प्याने विधी

  1. लवकर उठून स्नान करा, स्वच्छ (शक्यतो पारंपरिक) कपडे घाला, देवघर स्वच्छ करा आणि दारात व देवासमोर रांगोळी काढा.
  2. दारात किंवा देवघराजवळ हळद किंवा चंदनाने नागाचे चित्र काढा, किंवा नागाची प्रतिमा ठेवा.
  3. दीपप्रज्वलन: तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा आणि उदबत्ती लावा आणि दिव्याला नमस्कार करा.
  4. गणपती प्रार्थना: गणपतीला (हळदीच्या लेपाने केलेला हळदीचा गणपतीही चालतो) फूल आणि अक्षता अर्पण करा आणि "शुक्लाम्बरधरं" म्हणून पूजा निर्विघ्न पार पडावी अशी प्रार्थना करा.
  5. संकल्प: उजव्या तळहातावर थोडे पाणी, अक्षता आणि एक फूल घेऊन कोणत्याही भाषेत साध्या शब्दांत आपला हेतू सांगा: आजची तिथी, आपले नाव, गोत्र, पूजेचे नाव आणि आपली प्रार्थना (उदा. कुटुंबाचे कल्याण). मग ते पाणी ताम्हनात सोडा.
  6. हळद, कुंकू, फुले आणि अक्षतांनी नागदेवतेची (पंचोपचार) पूजा करा.
  7. पुट्टलो पालु (आंध्र/तेलंगणाची प्रथा): अनेक कुटुंबे मंदिरातील वारुळाकडे (पुट्टा) किंवा नागमूर्तीकडे जाऊन वारुळावर हलकेच थोडे दूध अर्पण करतात आणि हळद, कुंकू व फुले वाहतात. त्या जागेचा आदर करा आणि कोणत्याही प्राण्याला त्रास देऊ नका.
  8. चलिमिडी आणि चिम्मिलीसारखा नैवेद्य दाखवा.
  9. कुटुंबाच्या सुरक्षेसाठी प्रार्थना करा; बहिणी भावांसाठी प्रार्थना करतात.
  10. मंगल आरती आणि प्रदक्षिणा-नमस्कार करा.
  11. कुटुंबीय, शेजारी आणि पाहुण्यांना प्रसाद वाटा आणि स्वतःही आदराने प्रसाद घ्या.

मंत्र

ॐ नागदेवताभ्यो नमः

नागदेवतांना नमस्कार.

ॐ अनन्ताय नमः

दिव्य नाग अनंत (शेषनाग) याला नमस्कार.

ॐ नमः शिवाय

भगवान शिवाला नमस्कार (पंचाक्षरी, पाच अक्षरांचा मंत्र).

काय करावे

  • नागप्रतिमेची किंवा मंदिरातील वारुळाची पूजा करा
  • कुटुंबाच्या कल्याणासाठी प्रार्थना करा
  • सर्व जीवांचा आदर करा

काय करू नये

  • जिवंत सापांना इजा करू नका, पकडू नका किंवा त्रास देऊ नका
  • जिवंत सापांना दूध पाजू नका: त्याने त्यांना अपाय होतो
  • वारुळात जास्त दूध ओतू नका; थोडे पुरेसे आहे
  • या दिवशी जमीन खणणे टाळा (पारंपरिक प्रथा)

प्रथा कुटुंब आणि प्रदेशानुसार बदलतात.

तुमचा अभिप्राय पाठवा

काय सुधारायचे, काय चुकीचे आहे, किंवा तुम्हाला काय आवडले ते सांगा. आम्ही प्रत्येक संदेश वाचतो.

कशाबद्दल
शंख तुम्हाला किती उपयोगी आहे? (ऐच्छिक)