🪔 टप्प्याटप्प्याने पूजा करा
प्रत्येक मंत्रासोबत काय करावे, त्याचा अर्थ आणि व्रताची कथा
महत्त्व
श्रावण पौर्णिमेचे रक्षाबंधन भाऊ-बहिणीच्या नात्याचा उत्सव आहे: बहीण भावाच्या मनगटावर रक्षणाचा धागा (राखी) बांधून त्याच्यासाठी प्रार्थना करते, आणि तो तिचे रक्षण करण्याचे वचन देतो. भविष्य पुराणात इंद्राणीने युद्धापूर्वी इंद्राच्या मनगटावर रक्षा बांधल्याची कथा आहे; इतर कथांमध्ये लक्ष्मीने बळीराजाला धागा बांधल्याची आणि द्रौपदी व कृष्णाची कथा आहे. महाराष्ट्रात हीच नारळी पौर्णिमा आहे; तेलुगू प्रदेशात हीच जंध्याला पौर्णिमा, जेव्हा यज्ञोपवीत धारण करणारे उपाकर्म करून जानवे बदलतात.
केव्हा करावे
श्रावण पौर्णिमेला. राखी दिवसा बांधतात, सकाळी भद्रा (विष्टी करण) काल असल्यास तो टाळून; अनेकदा अपराह्ण (दुपार) श्रेष्ठ मानतात. अॅपच्या दिनदर्शिकेत तुमच्या ठिकाणासाठी तारीख दिसते.
- शुक्रवार, २८ ऑगस्ट, २०२६
- मंगळवार, १७ ऑगस्ट, २०२७
उपवास
उपवास अनिवार्य नाही. अनेक बहिणी राखी बांधल्यानंतरच जेवतात.
पूजा साहित्य
- राखी (रक्षासूत्र)
- कुंकू आणि अक्षता ठेवलेले आरतीचे ताट
- तुपाचे छोटे निरांजन
- मिठाई
- फुले
- नारळ (काही कुटुंबांत)
- उपाकर्मासाठी नवे जानवे (जे धारण करतात त्यांच्यासाठी)
- बहिणीसाठी भेटवस्तू
टप्प्याटप्प्याने विधी
- स्नान करून स्वच्छ कपडे घाला आणि कुलदेवतेची छोटी पूजा करा.
- यज्ञोपवीत धारण करणारे कुटुंबाच्या परंपरेनुसार उपाकर्म करून जानवे बदलतात.
- आधी राखी देवाला अर्पण करा.
- राखीचे ताट तयार करा: राखी, कुंकू, अक्षता, छोटे निरांजन आणि मिठाई.
- भाऊ पूर्वेकडे तोंड करून बसतो; बहीण टिळा लावून अक्षता लावते.
- "येन बद्धो बली राजा" म्हणत किंवा फक्त त्याच्या कल्याणाची प्रार्थना करत ती त्याच्या उजव्या मनगटावर राखी बांधते.
- ती निरांजनाने ओवाळते आणि त्याला मिठाई भरवते.
- भाऊ भेटवस्तू देऊन तिचे रक्षण करण्याचे आणि तिला साथ देण्याचे वचन देतो.
- वडीलधारे दोघांना आशीर्वाद देतात; मिठाई कुटुंबासोबत वाटा.
मंत्र
येन बद्धो बली राजा दानवेन्द्रो महाबलः । तेन त्वामनुबध्नामि रक्षे मा चल मा चल ॥
ज्या धाग्याने महाबली दानवराज बळी बांधला गेला, त्याच धाग्याने मी तुला बांधते. हे रक्षे, स्थिर राहा; ढळू नकोस.
कृष्णाय वासुदेवाय हरये परमात्मने । प्रणतक्लेशनाशाय गोविन्दाय नमो नमः ॥
वसुदेवपुत्र कृष्ण, हरी, परमात्मा, शरण आलेल्यांचे क्लेश दूर करणाऱ्या गोविंदाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
ॐ नमो नारायणाय
भगवान नारायणाला नमस्कार.
काय करावे
- भावाच्या कल्याणाची प्रार्थना करत राखी बांधा
- राखी बांधताना भद्रा काल टाळा
- चुलत भावंडे आणि भावा-बहिणीसारख्या व्यक्तींचेही स्मरण ठेवा
काय करू नये
- पर्यावरणाला हानी करणाऱ्या प्लास्टिकच्या राख्या टाळा
- प्रेमाच्या या दिवशी भांडणे टाळा
प्रथा कुटुंब आणि प्रदेशानुसार बदलतात.