🪔 टप्प्याटप्प्याने पूजा करा
प्रत्येक मंत्रासोबत काय करावे, त्याचा अर्थ आणि व्रताची कथा
महत्त्व
रथसप्तमी, माघ शुक्ल सप्तमी, सूर्य जयंती म्हणून साजरी होते, ज्या दिवशी सूर्यदेवाने आपला सात घोड्यांचा रथ उत्तरेकडे वळवला. शास्त्रांनुसार या दिवशी सात रुईच्या (अर्क) पानांनी केलेले स्नान सात जन्मांची पापे दूर करून आरोग्य देते. उन्हात खीर (परमान्न) शिजवून घेवड्याच्या (चिक्कुडु) पानांवर अर्पण करतात, आणि रथाची रांगोळी काढतात. तिरुमला येथे रथसप्तमीची वाहन सेवा होते, आणि अरसवल्ली सूर्य मंदिरात ती थाटात साजरी होते.
केव्हा करावे
माघ शुक्ल सप्तमीला, अरुणोदयात (सूर्योदयापूर्वी, पहाटे) स्नान आणि सूर्योदयाला सूर्यपूजा. अॅपच्या दिनदर्शिकेत तुमच्या ठिकाणासाठी तारीख आणि सूर्योदय दिसतो.
- रविवार, २५ जानेवारी, २०२६
- शनिवार, १३ फेब्रुवारी, २०२७
उपवास
काहीजण उपवास करतात किंवा सूर्यपूजेनंतर एकवेळच जेवतात. काहीजण मीठ आणि तेल टाळतात. आरोग्याविषयी: वृद्ध, आजारी, गर्भवती किंवा स्तनपान करणाऱ्या स्त्रिया आणि मुले यांनी कडक उपवास करण्याची गरज नाही; फळे, दूध किंवा एकवेळचे साधे जेवण घेऊन भक्तीने केलेला हलका उपवासही परंपरेनुसार पूर्णपणे मान्य आहे.
पूजा साहित्य
- प्रत्येक व्यक्तीसाठी ७ रुईची (अर्क) पाने
- पानांसोबत ठेवण्यासाठी बोरे आणि अक्षता
- हळद, कुंकू आणि चंदन
- तुपाचा दिवा आणि वाती
- उदबत्ती आणि कापूर
- लाल फुले
- अर्पणासाठी घेवड्याची (चिक्कुडु) पाने
- खिरीसाठी दूध, तांदूळ आणि गूळ
- उन्हात शिजवण्यासाठी गोवऱ्या किंवा छोटी शेगडी
- रथाच्या रांगोळीसाठी तांदळाचे पीठ
- अर्घ्यासाठी तांब्याच्या भांड्यात पाणी
टप्प्याटप्प्याने विधी
- घरासमोर रथाची रांगोळी काढा.
- पहाटे स्नान करा: डोक्यावर (आणि प्रथेनुसार खांद्यांवर) बोर आणि थोड्या अक्षतांसह सात रुईची पाने ठेवून, सूर्याची प्रार्थना करत त्यांवरून पाणी घ्या.
- स्वच्छ कपडे घालून उगवत्या सूर्याकडे तोंड करा.
- सूर्याची नामे घेत तांब्याच्या भांड्यातील पाण्याने सूर्याला अर्घ्य द्या.
- दीपप्रज्वलन: तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा आणि उदबत्ती लावा आणि दिव्याला नमस्कार करा.
- गणपती प्रार्थना: गणपतीला (हळदीच्या लेपाने केलेला हळदीचा गणपतीही चालतो) फूल आणि अक्षता अर्पण करा आणि "शुक्लाम्बरधरं" म्हणून पूजा निर्विघ्न पार पडावी अशी प्रार्थना करा.
- संकल्प: उजव्या तळहातावर थोडे पाणी, अक्षता आणि एक फूल घेऊन कोणत्याही भाषेत साध्या शब्दांत आपला हेतू सांगा: आजची तिथी, आपले नाव, गोत्र, पूजेचे नाव आणि आपली प्रार्थना (उदा. कुटुंबाचे कल्याण). मग ते पाणी ताम्हनात सोडा.
- मोकळ्या उन्हात गोवऱ्यांवर किंवा छोट्या शेगडीवर परमान्न (गूळ घातलेली दुधाची खीर) शिजवा.
- लाल फुले, अक्षता आणि आरतीने सूर्याची पूजा करा; घेवड्याच्या पानांवर खिरीचा नैवेद्य दाखवा.
- आदित्य हृदय किंवा सूर्याची १२ नामे म्हणत नमस्कार करा.
- कुटुंबीय, शेजारी आणि पाहुण्यांना प्रसाद वाटा आणि स्वतःही आदराने प्रसाद घ्या.
मंत्र
जपाकुसुमसङ्काशं काश्यपेयं महाद्युतिम् । तमोऽरिं सर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥
जास्वंदीच्या फुलासारखा लाल, कश्यपपुत्र, महातेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि सर्व पापांचा नाश करणाऱ्या सूर्याला मी नमस्कार करतो. (नवग्रह स्तोत्र.)
ॐ सूर्याय नमः
सूर्यदेवाला नमस्कार.
यद्यज्जन्मकृतं पापं मया सप्तसु जन्मसु । तन्मे रोगं च शोकं च माकरी हन्तु सप्तमी ॥
सात जन्मांत माझ्याकडून घडलेली पापे आणि त्यांतून येणारे रोग व शोक ही सप्तमी दूर करो. (रुईच्या पानांनी स्नान करताना म्हणतात.)
काय करावे
- पहाटे सात रुईच्या पानांनी स्नान करा
- उगवत्या सूर्याला अर्घ्य द्या
- उन्हात खीर शिजवा
- आदित्य हृदय म्हणा
काय करू नये
- रुईचा चीक डोळ्यांपासून दूर ठेवा; हाताळल्यानंतर हात धुवा
- सूर्योदयानंतरपर्यंत झोपणे टाळा
- मांसाहार टाळा
प्रथा कुटुंब आणि प्रदेशानुसार बदलतात.