मुख्यपृष्ठ › पूजा विधी › वैकुंठ एकादशी

वैकुंठ एकादशी

देवता: भगवान विष्णू (वैकुंठनाथ, वेंकटेश्वर, रंगनाथ)

🪔 टप्प्याटप्प्याने पूजा करा

प्रत्येक मंत्रासोबत काय करावे, त्याचा अर्थ आणि व्रताची कथा

महत्त्व

वैकुंठ एकादशी, जिला तेलुगूमध्ये मुक्कोटी एकादशी म्हणतात, ही धनुर्मासातील शुक्ल एकादशी असून सर्व एकादशींमध्ये श्रेष्ठ मानली जाते. असे मानले जाते की या दिवशी वैकुंठाचे द्वार उघडे असते आणि तीन कोटी (मुक्कोटी) देवता विष्णूच्या दर्शनाला येतात. तिरुमला, श्रीरंगम आणि भद्राचलम यांसारखी मंदिरे उत्तर द्वार (वैकुंठ द्वार) उघडतात आणि भाविक त्यातून दर्शन घेतात. या दिवशीचा उपवास सर्व एकादशींच्या पुण्याइतका मानला जातो.

केव्हा करावे

धनुर्मासातील (सूर्य धनु राशीत असताना, साधारण डिसेंबर-जानेवारी) शुक्ल एकादशी; ती मार्गशीर्ष किंवा पौष मासात येते. उत्तर द्वार दर्शन पहाटे (ब्राह्म मुहूर्तात) सुरू होऊन दिवसभर चालते. अॅपच्या दिनदर्शिकेत तुमच्या ठिकाणासाठी तारीख आणि पारणे वेळ दिसते.

येणाऱ्या तारखा
  • रविवार, २० डिसेंबर, २०२६
📍 मुंबई साठी तारखा आणि वेळा (स्थानिक वेळ). दुसऱ्या शहरात तारीख एका दिवसाने बदलू शकते: तुमच्या शहराची सण दिनदर्शिका पाहा →

उपवास

इतर एकादशींप्रमाणेच: निर्जल, फक्त पाणी, फलाहार किंवा धान्याशिवाय एकवेळचे जेवण. तांदूळ व सर्व धान्ये, कांदा आणि लसूण टाळतात. अनेकजण रात्रभर भजन करत जागरण करतात. द्वादशीच्या सकाळी पारणे वेळेत, बहुधा विष्णूला नैवेद्य दाखवून साध्या जेवणाने पारणे करतात. आरोग्याविषयी: वृद्ध, आजारी, गर्भवती किंवा स्तनपान करणाऱ्या स्त्रिया आणि मुले यांनी कडक उपवास करण्याची गरज नाही; फळे, दूध किंवा एकवेळचे साधे जेवण घेऊन भक्तीने केलेला हलका उपवासही परंपरेनुसार पूर्णपणे मान्य आहे.

पूजा साहित्य

  • विष्णू / वेंकटेश्वराची प्रतिमा किंवा मूर्ती
  • तुळशीची पाने आणि तुळशीची माळ
  • हळद, कुंकू आणि चंदन
  • अक्षता
  • तुपाचा दिवा आणि वाती
  • उदबत्ती आणि कापूर
  • फुले आणि हार
  • विड्याची पाने आणि सुपारी
  • फळे आणि नारळ
  • नैवेद्य: दूध, फळे, पंचामृत
  • विष्णुसहस्रनाम / तिरुप्पावईचे पुस्तक

टप्प्याटप्प्याने विधी

  1. दशमीला हलके सात्त्विक जेवण करून व्रताचा संकल्प करा.
  2. ब्राह्म मुहूर्तात उठून स्नान करा आणि दारात रांगोळी काढा (धनुर्मासातील रांगोळी, जिला तेलुगूमध्ये मुग्गुलु म्हणतात).
  3. शक्य असल्यास पहाटे विष्णू मंदिरात जाऊन उत्तर द्वारातून दर्शन घ्या.
  4. घरी देवाची प्रतिमा तुळस आणि फुलांनी सजवा.
  5. दीपप्रज्वलन: तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा आणि उदबत्ती लावा आणि दिव्याला नमस्कार करा.
  6. गणपती प्रार्थना: गणपतीला (हळदीच्या लेपाने केलेला हळदीचा गणपतीही चालतो) फूल आणि अक्षता अर्पण करा आणि "शुक्लाम्बरधरं" म्हणून पूजा निर्विघ्न पार पडावी अशी प्रार्थना करा.
  7. संकल्प: उजव्या तळहातावर थोडे पाणी, अक्षता आणि एक फूल घेऊन कोणत्याही भाषेत साध्या शब्दांत आपला हेतू सांगा: आजची तिथी, आपले नाव, गोत्र, पूजेचे नाव आणि आपली प्रार्थना (उदा. कुटुंबाचे कल्याण). मग ते पाणी ताम्हनात सोडा.
  8. प्रत्येक नामासोबत तुळस अर्पण करत षोडशोपचार विष्णुपूजा करा.
  9. विष्णुसहस्रनाम म्हणा; धनुर्मासात अनेकजण तिरुप्पावईचेही पठण करतात.
  10. पद्मपुराणातील एकादशी आणि मुर दैत्याची कथा वाचा.
  11. मंगल आरती आणि प्रदक्षिणा-नमस्कार करा.
  12. शक्य असल्यास रात्री भजन आणि नामसंकीर्तन करत जागरण करा.
  13. द्वादशीला छोटी पूजा करून पारणे वेळेत उपवास सोडा आणि प्रसाद वाटा.

मंत्र

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय

सर्व प्राण्यांमध्ये वास करणाऱ्या भगवान वासुदेवाला (विष्णू / कृष्ण) नमस्कार.

शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभाङ्गम् । लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ॥

शांत स्वरूप, शेषशायी, पद्मनाभ, देवांचा स्वामी, विश्वाचा आधार, आकाशासारखा व्यापक, मेघासारखा श्यामवर्ण, लक्ष्मीपती, कमलनयन, योग्यांना ध्यानाने प्राप्त होणारा, संसारभय दूर करणारा आणि सर्व लोकांचा एकमेव स्वामी अशा विष्णूला मी वंदन करतो.

ॐ नमो नारायणाय

भगवान नारायणाला नमस्कार.

काय करावे

  • शक्य असल्यास मंदिरात उत्तर द्वार दर्शन घ्या
  • विष्णुसहस्रनाम आणि विष्णूची नामे जपा
  • प्रकृती साथ देत असल्यास रात्रभर जागरण करा
  • द्वादशीला गरजूंना अन्नदान करा

काय करू नये

  • तांदूळ किंवा धान्ये खाऊ नका
  • एकादशीला तुळस तोडू नका
  • कांदा, लसूण, मांस आणि मद्य टाळा
  • मंदिरात धक्काबुक्की आणि गर्दी टाळा; रांगेत संयम ठेवा

हेही वाचा: एकादशी व्रत

प्रथा कुटुंब आणि प्रदेशानुसार बदलतात.

तुमचा अभिप्राय पाठवा

काय सुधारायचे, काय चुकीचे आहे, किंवा तुम्हाला काय आवडले ते सांगा. आम्ही प्रत्येक संदेश वाचतो.

कशाबद्दल
शंख तुम्हाला किती उपयोगी आहे? (ऐच्छिक)