🪔 टप्प्याटप्प्याने पूजा करा
प्रत्येक मंत्रासोबत काय करावे, त्याचा अर्थ आणि व्रताची कथा
महत्त्व
वरलक्ष्मी व्रत सुवासिनी स्त्रिया कुटुंबाच्या कल्याणासाठी करतात. पारंपरिक कथेत (स्कंद पुराण परंपरेतील, शंकरांनी पार्वतीला सांगितलेली) कुंडिन नगरातील चारुमती नावाच्या भक्त स्त्रीला देवी लक्ष्मीने स्वप्नात श्रावण पौर्णिमेपूर्वीच्या शुक्रवारी आपली पूजा करण्यास सांगितले. चारुमती आणि नगरातील स्त्रियांनी तसे केले आणि त्यांना समृद्धी लाभली. वर देणाऱ्या वरलक्ष्मीची पूजा अष्टलक्ष्मींच्या पूजेइतकी मानली जाते.
केव्हा करावे
श्रावण पौर्णिमेपूर्वीच्या शुक्रवारी (तेलुगू घरांत याला बहुधा दुसरा श्रावण शुक्रवार म्हणतात). ते शक्य नसल्यास श्रावणातील दुसऱ्या कोणत्याही शुक्रवारी करता येते. पूजा सकाळी किंवा दुपारपूर्वी शुभ मुहूर्तावर करतात. अॅपच्या दिनदर्शिकेत तुमच्या ठिकाणासाठी तारीख दिसते.
- शुक्रवार, २१ ऑगस्ट, २०२६
- शुक्रवार, १३ ऑगस्ट, २०२७
उपवास
अनेक स्त्रिया पूजा पूर्ण होईपर्यंत उपवास करून मग प्रसाद घेतात; काहीजणी त्या दिवशी एकवेळच जेवतात. कांदा आणि लसूण टाळतात. आरोग्याविषयी: वृद्ध, आजारी, गर्भवती किंवा स्तनपान करणाऱ्या स्त्रिया आणि मुले यांनी कडक उपवास करण्याची गरज नाही; फळे, दूध किंवा एकवेळचे साधे जेवण घेऊन भक्तीने केलेला हलका उपवासही परंपरेनुसार पूर्णपणे मान्य आहे.
पूजा साहित्य
- तांदूळ किंवा पाणी भरलेला कलश (चांदी, तांबे किंवा पितळेचा)
- हळद लावलेला नारळ, आणि असल्यास देवीचा मुखवटा
- देवीसाठी नवा खण किंवा साडी
- आंब्याची पाने
- हळद, कुंकू आणि चंदन
- अक्षता
- तोरम (दोरक): ९ गाठी आणि फुले असलेला पिवळा धागा, प्रत्येक स्त्रीसाठी एक
- तुपाचे दिवे (शक्य असल्यास दोन) आणि वाती
- उदबत्ती आणि कापूर
- फुले, हार आणि मोगरा
- विड्याची पाने, सुपारी, फळे
- सुवासिनींना वाण देण्यासाठी बांगड्या आणि हळद-कुंकू
- नैवेद्य: खीर, पुलिहोरा (चिंचेचा भात), पोंगल, पुरणपोळी (बोब्बटलु), वडे
टप्प्याटप्प्याने विधी
- आदल्या दिवशी घर आणि देवघर स्वच्छ करा, आणि तोरम तयार करा (पिवळ्या धाग्याला ९ गाठी, प्रत्येक गाठीत एक फूल).
- लवकर उठून स्नान करा, स्वच्छ (शक्यतो पारंपरिक) कपडे घाला, देवघर स्वच्छ करा आणि दारात व देवासमोर रांगोळी काढा.
- कलश तयार करा: तांदूळ किंवा पाणी भरा, आत नाणी, हळद आणि अक्षता घाला, वर आंब्याची पाने आणि हळद लावलेला नारळ ठेवा, देवीचा मुखवटा लावा आणि नवे वस्त्र व दागिन्यांनी सजवा. तांदूळ पसरलेल्या चौरंगावर ठेवा.
- दीपप्रज्वलन: तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा आणि उदबत्ती लावा आणि दिव्याला नमस्कार करा.
- गणपती प्रार्थना: गणपतीला (हळदीच्या लेपाने केलेला हळदीचा गणपतीही चालतो) फूल आणि अक्षता अर्पण करा आणि "शुक्लाम्बरधरं" म्हणून पूजा निर्विघ्न पार पडावी अशी प्रार्थना करा.
- संकल्प: उजव्या तळहातावर थोडे पाणी, अक्षता आणि एक फूल घेऊन कोणत्याही भाषेत साध्या शब्दांत आपला हेतू सांगा: आजची तिथी, आपले नाव, गोत्र, पूजेचे नाव आणि आपली प्रार्थना (उदा. कुटुंबाचे कल्याण). मग ते पाणी ताम्हनात सोडा.
- कलशपूजा आणि आवाहन: देवी वरलक्ष्मीला कलशात आमंत्रित करा.
- लक्ष्मी अष्टोत्तरशत नामावलीसह, प्रत्येक नामासोबत कुंकू आणि फुले अर्पण करत देवीची षोडशोपचार पूजा करा.
- तोरम पूजा: देवीसमोर तोरम ठेवून त्यांची पूजा करा आणि प्रत्येक स्त्रीच्या उजव्या मनगटावर एक बांधा.
- नैवेद्य आणि तांबूल अर्पण करा.
- वरलक्ष्मी व्रतकथा (चारुमतीची कथा) वाचा.
- कापराने मंगल आरती करा; लक्ष्मीची गीते गा.
- सुवासिनींना वाण (हळद, कुंकू, बांगड्या, विडा, फळ) देऊन त्यांचे आशीर्वाद घ्या.
- कुटुंबीय, शेजारी आणि पाहुण्यांना प्रसाद वाटा आणि स्वतःही आदराने प्रसाद घ्या.
- दुसऱ्या दिवशी (किंवा शनिवारी) छोटी पुनःपूजा करून कलश हलवा; त्यातील तांदूळ कुटुंबासाठी शिजवतात.
मंत्र
ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः
देवी महालक्ष्मीला नमस्कार.
नमस्तेऽस्तु महामाये श्रीपीठे सुरपूजिते । शङ्खचक्रगदाहस्ते महालक्ष्मि नमोऽस्तु ते ॥
हे महामाये, श्रीपीठावर विराजमान, देवांनी पूजिलेल्या, हातात शंख, चक्र आणि गदा धारण करणाऱ्या महालक्ष्मी, तुला नमस्कार. (महालक्ष्मी अष्टक.)
सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके । शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
हे मंगलमयी, सर्व मंगलांचे उगमस्थान, प्रत्येक चांगला हेतू पूर्ण करणारी, आमचे आश्रयस्थान, त्रिनेत्र गौरी, नारायणी, तुला नमस्कार.
काय करावे
- मैत्रिणी आणि नातेवाईक स्त्रियांना वाणासाठी बोलवा
- उजव्या मनगटावर तोरम बांधा
- वरलक्ष्मी व्रतकथा वाचा
- घर स्वच्छ ठेवा आणि दिवे लावलेले ठेवा
काय करू नये
- त्या दिवशी जेवणात कांदा-लसूण टाळा
- घरात भांडणे टाळा
- उत्तरपूजा न करता त्याच दिवशी कलश हलवू नका
प्रथा कुटुंब आणि प्रदेशानुसार बदलतात.