दिवाळी (लक्ष्मीपूजन)

टप्प्याटप्प्याने पूजा विधान

तयारी

Prepare the pooja place

काय करावे: Clean the house in the days before. In the evening bathe, wear new clothes and draw a muggu at the door and in the pooja room. Place a peetham with a red or yellow cloth and rice; set Lakshmi's picture or idol (with Ganesha) on it, and a kalasham with water, mango leaves and a coconut. Keep a plate with coins, gold or silver items and, for business families, the account books and a pen. Keep many diyas with oil and wicks ready for the deepa lakshmi and the rows of lamps. Do the pooja in pradosha kala (the time shown in the app).

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

Prepare the naivedyam

काय करावे: Prepare sweets, payasam, puffed rice (borugulu) mixed with sugar or jaggery and batasha, and fruits. Keep betel leaves and areca nuts for tambulam.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

आरंभ – गणपती प्रार्थना

श्री गणपतीची प्रार्थना

काय करावे: हात जोडून पूजेतील सर्व विघ्ने दूर करावीत अशी श्री गणेशाला प्रार्थना करा.

श्री महागणाधिपतये नमः ॥ शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् । प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये ॥ अगजानन पद्मार्कं गजाननमहर्निशम् । अनेकदं तं भक्तानां एकदन्तमुपास्महे ॥

अर्थ: शुभ्र वस्त्र धारण करणाऱ्या, सर्वव्यापी, चंद्रासारख्या तेजस्वी, चतुर्भुज आणि प्रसन्नमुख देवाचे ध्यान करू या, म्हणजे सर्व विघ्ने दूर होतील. भक्तांना अनेक वर देणाऱ्या, पार्वतीपुत्र एकदंताची आम्ही उपासना करतो.

पवित्रीकरण

काय करावे: डाव्या हातात पळीने पाणी घेऊन, उजव्या अंगठ्याने (किंवा फुलाने) श्लोक म्हणत तीन वेळा डोक्यावर शिंपडा. नंतर हात जोडून गुरूंना नमस्कार करा.

अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोऽपि वा । यः स्मरेत्पुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः ॥ पुण्डरीकाक्ष पुण्डरीकाक्ष पुण्डरीकाक्षाय नमः ॥ श्री गुरुभ्यो नमः ॥

अर्थ: पवित्र असो वा अपवित्र, कोणत्याही अवस्थेत असो, जो कमलनयन भगवंताचे स्मरण करतो तो आतून व बाहेरून शुद्ध होतो. गुरूंना नमस्कार.

दिवा लावणे

काय करावे: दोन वातींचा तुपाचा दिवा आणि उदबत्ती लावा. दिव्याला नमस्कार करा.

दीपज्योतिः परब्रह्म दीपज्योतिर्जनार्दनः । दीपो हरतु मे पापं दीपज्योतिर्नमोऽस्तु ते ॥

अर्थ: दिव्याचा प्रकाश हेच परब्रह्म, तोच जनार्दन. हा दीप माझी पापे दूर करो; हे दीपज्योती, तुला नमस्कार.

शुद्धी

आचमन

काय करावे: उजव्या हाताचा तळवा पळीसारखा करून त्यात एक पळी पाणी घ्या आणि "केशवाय स्वाहा" म्हणून प्या. तसेच "नारायणाय स्वाहा" आणि "माधवाय स्वाहा" म्हणून (तीन वेळा) प्या. "गोविंदाय नमः" म्हणून उजव्या हातावर आणि "विष्णवे नमः" म्हणून डाव्या हातावर थोडे पाणी सोडा. मग हात जोडून उरलेली नावे म्हणा.

ॐ केशवाय स्वाहा । ॐ नारायणाय स्वाहा । ॐ माधवाय स्वाहा । ॐ गोविन्दाय नमः । ॐ विष्णवे नमः । ॐ मधुसूदनाय नमः । ॐ त्रिविक्रमाय नमः । ॐ वामनाय नमः । ॐ श्रीधराय नमः । ॐ हृषीकेशाय नमः । ॐ पद्मनाभाय नमः । ॐ दामोदराय नमः । ॐ सङ्कर्षणाय नमः । ॐ वासुदेवाय नमः । ॐ प्रद्युम्नाय नमः । ॐ अनिरुद्धाय नमः । ॐ पुरुषोत्तमाय नमः । ॐ अधोक्षजाय नमः । ॐ नारसिंहाय नमः । ॐ अच्युताय नमः । ॐ जनार्दनाय नमः । ॐ उपेन्द्राय नमः । ॐ हरये नमः । ॐ श्रीकृष्णाय नमः ॥

अर्थ: भगवान विष्णूच्या चोवीस नावांचे स्मरण करत पाण्याने अंतर्बाह्य शुद्ध होणे.

विघ्ननिवारण

काय करावे: थोड्या अक्षता घेऊन मागे वळून न पाहता डाव्या खांद्यावरून मागे टाका.

उत्तिष्ठन्तु भूतपिशाचाः य एते भूमिभारकाः । एतेषामविरोधेन ब्रह्मकर्म समारभे ॥

अर्थ: पृथ्वीला भार असलेले भूत-पिशाच येथून उठून निघून जावोत; त्यांच्या अनुमतीने मी हे पवित्र कार्य सुरू करतो.

प्राणायाम

काय करावे: उजव्या अंगठ्याने उजवी नाकपुडी बंद करून डाव्या नाकपुडीने श्वास घ्या; दोन्ही बंद करून मनात मंत्र म्हणत श्वास रोखा; उजव्या नाकपुडीने श्वास सोडा. ज्यांना याची दीक्षा नाही त्यांनी "ॐ" म्हणत फक्त तीन वेळा सावकाश श्वास घ्यावा.

ॐ भूः । ॐ भुवः । ॐ सुवः । ॐ महः । ॐ जनः । ॐ तपः । ॐ सत्यम् । ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥ ओमापो ज्योती रसोऽमृतं ब्रह्म भूर्भुवस्सुवरोम् ॥

अर्थ: पूजेसाठी मन स्थिर व्हावे म्हणून सप्त लोक आणि गायत्रीचे ध्यान करत श्वासावर नियंत्रण ठेवणे.

संकल्प

संकल्प (व्रताचा निश्चय)

काय करावे: उजव्या हातात अक्षता आणि फूल घ्या, खाली डावा तळवा धरा आणि हात छातीजवळ धरा. खाली दिलेला संकल्प म्हणा; त्यात अ‍ॅपने आजचे पंचांग आणि तुमचे गोत्र व नाव भरले आहे. शेवटी पळीने अक्षतांवर थोडे पाणी सोडा आणि त्या ताम्हनात सोडा.

…

अर्थ: मी काळ, स्थळ, मी कोण आणि ही पूजा का करत आहे हे सांगतो: माझ्या कुटुंबाचे कल्याण, धैर्य, दीर्घायुष्य, आरोग्य आणि समृद्धी व्हावी आणि देव प्रसन्न व्हावा म्हणून.

कलश पूजा

कलश पूजन

काय करावे: कलशाला गंध, कुंकू आणि अक्षता लावा. उजव्या तळव्याने कलशाचे तोंड झाकून मंत्र म्हणा आणि सर्व पवित्र नद्यांना त्यातील पाण्यात येण्याचे आवाहन करा.

कलशस्य मुखे विष्णुः कण्ठे रुद्रः समाश्रितः । मूले तत्र स्थितो ब्रह्मा मध्ये मातृगणाः स्मृताः ॥ कुक्षौ तु सागराः सर्वे सप्तद्वीपा वसुन्धरा । ऋग्वेदोऽथ यजुर्वेदः सामवेदो ह्यथर्वणः ॥ अङ्गैश्च सहिताः सर्वे कलशाम्बु समाश्रिताः ॥ गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति । नर्मदे सिन्धु कावेरि जलेऽस्मिन् सन्निधिं कुरु ॥

अर्थ: कलशाच्या मुखावर विष्णू, कंठात रुद्र, मुळाशी ब्रह्मा आणि मध्यभागी मातृगण वास करतात. सर्व समुद्र, सप्त द्वीपे, पृथ्वी आणि चारही वेद त्याच्या जलात वास करतात. हे गंगे, यमुने, गोदावरी, सरस्वती, नर्मदे, सिंधू आणि कावेरी, या जलात सान्निध्य करा.

कलशातील पाणी शिंपडणे

काय करावे: कलशात बुडवलेल्या फुलाने किंवा आंब्याच्या पानाने पूजेच्या साहित्यावर, देवावर आणि स्वतःवर थोडे पाणी शिंपडा.

कलशोदकेन पूजाद्रव्याणि सम्प्रोक्ष्य, देवमात्मानं च सम्प्रोक्ष्य ॥

अर्थ: मंत्रपूत जलाने पूजेचे सर्व साहित्य, देवता आणि स्वतःला शुद्ध करणे.

गणपती पूजा

श्री गणपती पूजन

काय करावे: विड्याच्या पानावर हळदीचा छोटा गणपती करा आणि तो कलशाच्या उजवीकडे ठेवा. सोळा नावांपैकी प्रत्येक नावाला एक फूल किंवा अक्षता वाहा. केळे किंवा गुळाचा नैवेद्य दाखवा आणि व्रत निर्विघ्नपणे पूर्ण व्हावे अशी प्रार्थना करा.

ॐ सुमुखाय नमः । ॐ एकदन्ताय नमः । ॐ कपिलाय नमः । ॐ गजकर्णकाय नमः । ॐ लम्बोदराय नमः । ॐ विकटाय नमः । ॐ विघ्नराजाय नमः । ॐ गणाधिपाय नमः । ॐ धूमकेतवे नमः । ॐ गणाध्यक्षाय नमः । ॐ फालचन्द्राय नमः । ॐ गजाननाय नमः । ॐ वक्रतुण्डाय नमः । ॐ शूर्पकर्णाय नमः । ॐ हेरम्बाय नमः । ॐ स्कन्दपूर्वजाय नमः ॥ ॐ महागणाधिपतये नमः, षोडशनामभिः पुष्पाणि समर्पयामि ॥ वक्रतुण्ड महाकाय सूर्यकोटि समप्रभ । निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा ॥

अर्थ: श्री गणेशाला त्याच्या सोळा नावांनी नमस्कार. हे वक्रतुंडा, महाकाया, कोटी सूर्यांसारख्या तेजस्वी देवा, माझ्या सर्व कार्यांतील विघ्ने सदैव दूर कर.

षोडशोपचार पूजा

Dhyanam (meditation)

काय करावे: Join the palms, look at the Goddess and picture her in the mind: seated on a lotus, golden, with lotuses in her hands, gold coins flowing from her hand.

पद्मासने पद्मकरे सर्वलोकैकपूजिते । नारायणप्रिये देवि सुप्रीता भव सर्वदा ॥ क्षीरोदार्णवसम्भूते कमले कमलालये । सुस्थिरा भव मे गेहे सुरासुरनमस्कृते ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । ध्यायामि ॥

अर्थ: O Goddess seated on the lotus, lotus in hand, worshipped by all the worlds, beloved of Narayana, be pleased with me always. Born from the ocean of milk, Kamala who lives in the lotus, honoured by gods and demons, stay firmly in my home.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

आवाहन

काय करावे: देवाने येऊन प्रतिमेत वास करावा असे आवाहन करत अक्षता आणि फूल वाहा.

सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये विष्णुवक्षःस्थलालये । आवाहयामि देवि त्वां सुप्रीता भव सर्वदा ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । आवाहयामि ॥

अर्थ: त्या पुरुषाला हजार मस्तके, हजार डोळे आणि हजार पाय आहेत; तो पृथ्वीला सर्व बाजूंनी व्यापून तिच्या पलीकडेही आहे. हे देवा, मी तुझे आवाहन करतो.

आसन

काय करावे: देवाला आसन म्हणून अक्षता वाहा.

सूर्यायुतनिभस्फूर्ते स्फुरद्रत्नविभूषिते । सिंहासनमिदं देवि स्थीयतां सुरपूजिते ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । नवरत्नखचित सिंहासनं समर्पयामि ॥

अर्थ: हे सर्व काही, जे होऊन गेले आणि जे होणार आहे, तो पुरुषच आहे; तो अमरत्वाचा स्वामी आहे. मी तुला नवरत्नजडित सिंहासन अर्पण करतो.

पाद्य (पाय धुणे)

काय करावे: पळीने देवाच्या चरणांवर (ताम्हनात) थोडे पाणी सोडा.

सुवासितजलं रम्यं सर्वतीर्थसमुद्भवम् । पाद्यं गृहाण देवि त्वं सर्वदेवनमस्कृते ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । पादयोः पाद्यं समर्पयामि ॥

अर्थ: एवढा त्याचा महिमा, आणि पुरुष त्याहूनही श्रेष्ठ आहे; सर्व प्राणी त्याचा केवळ एक चतुर्थांश आहेत. तुझे पाय धुण्यासाठी मी पाणी अर्पण करतो.

अर्घ्य

काय करावे: थोडे गंध आणि अक्षता घातलेले थोडे पाणी देवाच्या हातांकडे अर्पण करा.

शुद्धोदकं च पात्रस्थं गन्धपुष्पादिमिश्रितम् । अर्घ्यं दास्यामि ते देवि गृहाण सुरपूजिते ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । हस्तयोः अर्घ्यं समर्पयामि ॥

अर्थ: पुरुषाचे तीन चतुर्थांश वर उन्नत झाले; एक चतुर्थांश हे जग झाले. तुझ्या हातांसाठी मी पाणी अर्पण करतो.

आचमनीय

काय करावे: देवाला आचमनासाठी त्याच्या मुखाकडे थोडे पाणी अर्पण करा.

सुवर्णकलशानीतं चन्दनागरुसंयुतम् । गृहाणाचमनं देवि मया दत्तं शुभप्रदे ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । मुखे आचमनीयं समर्पयामि ॥

अर्थ: त्याच्यापासून विश्व जन्मले आणि तो ते व्यापून आहे. आचमनासाठी मी पाणी अर्पण करतो.

पंचामृत स्नान

काय करावे: प्रत्येकासाठीची ओळ म्हणत दूध, दही, तूप, मध आणि साखर यांनी एकेक करून देवाला स्नान घाला (प्रतिमा असल्यास फुलाने शिंपडा). मग शुद्ध पाणी शिंपडा.

पयोदधिघृतोपेतं शर्करामधुसंयुतम् । पञ्चामृतस्नानमिदं गृहाण कमलालये ॥ पञ्चामृत स्नानं समर्पयामि ॥

अर्थ: दूध, दही, तूप, मध आणि साखर या पाच अमृतांनी देवाला स्नान घालणे.

स्नान

काय करावे: फुलाने देवावर शुद्ध पाणी शिंपडा, मग पुसून पुन्हा जागेवर ठेवा.

गङ्गाजलं मयानीतं सुवर्णकलशे स्थितम् । स्नानं कुरुष्व देवेशि सलिलं च सुवासितम् ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । शुद्धोदक स्नानं समर्पयामि ॥

अर्थ: देवांनी पुरुषालाच हवि करून यज्ञ केला. मी शुद्ध जलाचे स्नान अर्पण करतो.

वस्त्र

काय करावे: हळद लावलेल्या कापसाच्या वस्त्राची जोडी (किंवा नवे वस्त्र / खण) देवाला अर्पण करा.

सुरार्चिताङ्घ्रियुगले दुकूलवसनप्रिये । वस्त्रयुग्मं प्रदास्यामि गृहाण हरिवल्लभे ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । वस्त्रयुग्मं कञ्चुकं च समर्पयामि ॥

अर्थ: त्या यज्ञाला सात परिधी आणि एकवीस समिधा होत्या. मी वस्त्रांची जोडी अर्पण करतो.

यज्ञोपवीत (जानवे)

काय करावे: जानवे अर्पण करा, किंवा त्याऐवजी अक्षता वाहा.

तप्तहेमकृतं देवि माङ्गल्यं मङ्गलप्रदम् । मया समर्पितं देवि गृहाण शुभदायिनि ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । माङ्गल्यसूत्रं समर्पयामि ॥

अर्थ: त्यांनी प्रथम जन्मलेल्या पुरुषाला यज्ञात अभिषिक्त केले. मी यज्ञोपवीत अर्पण करतो.

Abharanam (ornaments)

काय करावे: Offer jewellery to the Goddess, or put a little akshata and kumkum on her jewellery. Offer bangles too.

केयूरकङ्कणे दिव्ये हारनूपुरमेखलाः । विभूषणान्यमूल्यानि गृहाण ऋषिपूजिते ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । आभरणानि समर्पयामि ॥

अर्थ: O Goddess worshipped by the sages, accept these divine armlets, bracelets, necklaces, anklets, girdles and priceless ornaments.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

गंध (चंदन)

काय करावे: अनामिकेने देवाला चंदनाचे गंध लावा, मग हळद-कुंकू वाहा.

कर्पूरागरुकस्तूरीरोचनादिभिरन्वितम् । गन्धं दास्याम्यहं देवि प्रीत्यर्थं प्रतिगृह्यताम् ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । श्रीगन्धं समर्पयामि ॥

अर्थ: त्या यज्ञातून दही आणि तूप निर्माण झाले. मी सुगंधी चंदन अर्पण करतो.

अक्षता

काय करावे: अलंकारांच्या ठिकाणी अक्षता (हळद लावलेले तांदूळ) वाहा.

अक्षतान् धवलान् दिव्यान् शालीयांस्तण्डुलान् शुभान् । हरिद्राकुङ्कुमोपेतान् गृहाणाब्धिसुते शुभे ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । अलङ्करणार्थं अक्षतान् समर्पयामि ॥

अर्थ: त्या यज्ञातून ऋग्वेद, सामवेद आणि यजुर्वेद जन्मले. मी अलंकार म्हणून अक्षता अर्पण करतो.

पुष्प (फुले)

काय करावे: देवाला फुले, तुळस आणि हार अर्पण करा.

मल्लिकाजाजिकुसुमैश्चम्पकैर्वकुलैस्तथा । शतपत्रैश्च कल्हारैः पूजयामि हरिप्रिये ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । पुष्पैः पूजयामि ॥

अर्थ: त्यातून घोडे, गायी, शेळ्या आणि मेंढ्या जन्मल्या. मी फुलांनी तुझी पूजा करतो.

अंगपूजा आणि नामावली

Anga pooja

काय करावे: For each line offer kumkum, a flower or akshata at the part of the Goddess named, from the feet up to the head, and the last one over the whole form.

ॐ चञ्चलायै नमः — पादौ पूजयामि । ॐ चपलायै नमः — जानुनी पूजयामि । ॐ पीताम्बरधरायै नमः — ऊरू पूजयामि । ॐ कमलवासिन्यै नमः — कटिं पूजयामि । ॐ पद्मालयायै नमः — नाभिं पूजयामि । ॐ मदनमात्रे नमः — स्तनौ पूजयामि । ॐ ललितायै नमः — भुजद्वयं पूजयामि । ॐ कम्बुकण्ठ्यै नमः — कण्ठं पूजयामि । ॐ सुमुख्यै नमः — मुखं पूजयामि । ॐ श्रियै नमः — ओष्ठौ पूजयामि । ॐ सुनासिकायै नमः — नासिकां पूजयामि । ॐ सुनेत्रायै नमः — नेत्रे पूजयामि । ॐ रमायै नमः — कर्णौ पूजयामि । ॐ कमलायै नमः — शिरः पूजयामि । ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः — सर्वाण्यङ्गानि पूजयामि ॥

अर्थ: Worshipping each limb of the Goddess with one of her names: feet, knees, thighs, waist, navel, breast, arms, neck, face, lips, nose, eyes, ears, head, and then the whole form.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

अष्टोत्तर शतनामावली

Lakshmi ashtottara shatanamavali (108 names)

काय करावे: Read the 108 names of Lakshmi. With each name offer a pinch of kumkum (kumkum archana), a flower or akshata at the Goddess's feet. Women of the house may share the reading.

ॐ प्रकृत्यै नमः । ॐ विकृत्यै नमः । ॐ विद्यायै नमः । ॐ सर्वभूतहितप्रदायै नमः । ॐ श्रद्धायै नमः । ॐ विभूत्यै नमः । ॐ सुरभ्यै नमः । ॐ परमात्मिकायै नमः । ॐ वाचे नमः । ॐ पद्मालयायै नमः । ॐ पद्मायै नमः । ॐ शुचये नमः । ॐ स्वाहायै नमः । ॐ स्वधायै नमः । ॐ सुधायै नमः । ॐ धन्यायै नमः । ॐ हिरण्मय्यै नमः । ॐ लक्ष्म्यै नमः । ॐ नित्यपुष्टायै नमः । ॐ विभावर्यै नमः । ॐ अदित्यै नमः । ॐ दित्यै नमः । ॐ दीप्तायै नमः । ॐ वसुधायै नमः । ॐ वसुधारिण्यै नमः । ॐ कमलायै नमः । ॐ कान्तायै नमः । ॐ कामाक्ष्यै नमः । ॐ क्रोधसम्भवायै नमः । ॐ अनुग्रहपरायै नमः । ॐ ऋद्धये नमः । ॐ अनघायै नमः । ॐ हरिवल्लभायै नमः । ॐ अशोकायै नमः । ॐ अमृतायै नमः । ॐ दीप्तायै नमः । ॐ लोकशोकविनाशिन्यै नमः । ॐ धर्मनिलयायै नमः । ॐ करुणायै नमः । ॐ लोकमात्रे नमः । ॐ पद्मप्रियायै नमः । ॐ पद्महस्तायै नमः । ॐ पद्माक्ष्यै नमः । ॐ पद्मसुन्दर्यै नमः । ॐ पद्मोद्भवायै नमः । ॐ पद्ममुख्यै नमः । ॐ पद्मनाभप्रियायै नमः । ॐ रमायै नमः । ॐ पद्ममालाधरायै नमः । ॐ देव्यै नमः । ॐ पद्मिन्यै नमः । ॐ पद्मगन्धिन्यै नमः । ॐ पुण्यगन्धायै नमः । ॐ सुप्रसन्नायै नमः । ॐ प्रसादाभिमुख्यै नमः । ॐ प्रभायै नमः । ॐ चन्द्रवदनायै नमः । ॐ चन्द्रायै नमः । ॐ चन्द्रसहोदर्यै नमः । ॐ चतुर्भुजायै नमः । ॐ चन्द्ररूपायै नमः । ॐ इन्दिरायै नमः । ॐ इन्दुशीतलायै नमः । ॐ आह्लादजनन्यै नमः । ॐ पुष्ट्यै नमः । ॐ शिवायै नमः । ॐ शिवकर्यै नमः । ॐ सत्यै नमः । ॐ विमलायै नमः । ॐ विश्वजनन्यै नमः । ॐ तुष्ट्यै नमः । ॐ दारिद्र्यनाशिन्यै नमः । ॐ प्रीतिपुष्करिण्यै नमः । ॐ शान्तायै नमः । ॐ शुक्लमाल्याम्बरायै नमः । ॐ श्रियै नमः । ॐ भास्कर्यै नमः । ॐ बिल्वनिलयायै नमः । ॐ वरारोहायै नमः । ॐ यशस्विन्यै नमः । ॐ वसुन्धरायै नमः । ॐ उदाराङ्गायै नमः । ॐ हरिण्यै नमः । ॐ हेममालिन्यै नमः । ॐ धनधान्यकर्यै नमः । ॐ सिद्धये नमः । ॐ स्त्रैणसौम्यायै नमः । ॐ शुभप्रदायै नमः । ॐ नृपवेश्मगतानन्दायै नमः । ॐ वरलक्ष्म्यै नमः । ॐ वसुप्रदायै नमः । ॐ शुभायै नमः । ॐ हिरण्यप्राकारायै नमः । ॐ समुद्रतनयायै नमः । ॐ जयायै नमः । ॐ मङ्गलायै देव्यै नमः । ॐ विष्णुवक्षःस्थलस्थितायै नमः । ॐ विष्णुपत्न्यै नमः । ॐ प्रसन्नाक्ष्यै नमः । ॐ नारायणसमाश्रितायै नमः । ॐ दारिद्र्यध्वंसिन्यै नमः । ॐ देव्यै नमः । ॐ सर्वोपद्रववारिण्यै नमः । ॐ नवदुर्गायै नमः । ॐ महाकाल्यै नमः । ॐ ब्रह्मविष्णुशिवात्मिकायै नमः । ॐ त्रिकालज्ञानसम्पन्नायै नमः । ॐ भुवनेश्वर्यै नमः ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । अष्टोत्तरशतनामपूजां समर्पयामि ॥

अर्थ: Salutations to Lakshmi by her 108 names, which praise her as Prakriti, the lotus-born, the beloved of Hari, daughter of the ocean, giver of wealth and grain, and remover of poverty.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

कुबेर आणि धन पूजा

Kubera pooja

काय करावे: Place a picture of Kubera, or a small kalasham or plate of coins, next to Lakshmi. Offer gandham, kumkum, flowers and akshata while saying the mantra.

धनदाय नमस्तुभ्यं निधिपद्माधिपाय च । भवन्तु त्वत्प्रसादान्मे धनधान्यादिसम्पदः ॥ ॐ यक्षाय कुबेराय वैश्रवणाय धनधान्याधिपतये । धनधान्यसमृद्धिं मे देहि दापय स्वाहा ॥ ॐ कुबेराय नमः । गन्धपुष्पाक्षतान् समर्पयामि ॥

अर्थ: Salutations to you, giver of wealth, lord of the treasures Padma and the others; by your grace may I have wealth, grain and prosperity. Om, to the yaksha Kubera, son of Vishravas, lord of wealth and grain: grant me abundance.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

Dhana pooja (coins, jewellery, books)

काय करावे: Sprinkle water on the plate of coins and jewellery; put turmeric, kumkum and akshata on them. Business families draw a swastika and write "Shri" on the first page of the new account book with kumkum and worship the book and pen with flowers.

ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । धनपात्रं आभरणानि च पूजयामि ॥ ॐ सरस्वत्यै नमः । लेखनीं पुस्तकानि च पूजयामि ॥

अर्थ: Salutations to Mahalakshmi; I worship the wealth and ornaments. Salutations to Saraswati; I worship the pen and the books.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

दीप

Deepa Lakshmi pooja

काय करावे: Arrange the diyas on a plate before the Goddess and light them from the pooja lamp. Put turmeric and kumkum on the main lamp and offer a flower and akshata to it; the lamp itself is worshipped as Lakshmi.

शुभं करोति कल्याणमारोग्यं धनसम्पदः । शत्रुबुद्धिविनाशाय दीपज्योतिर्नमोऽस्तु ते ॥ दीपज्योतिः परब्रह्म दीपज्योतिर्जनार्दनः । दीपो हरतु मे पापं दीपज्योतिर्नमोऽस्तु ते ॥ ॐ दीपलक्ष्म्यै नमः । गन्धपुष्पाक्षतान् समर्पयामि ॥

अर्थ: Salutations to the light of the lamp, which brings good, welfare, health and wealth and destroys hostile thoughts. The light of the lamp is the Supreme Brahman; may it remove my sins.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

उपचार आणि आरती

धूप (उदबत्ती)

काय करावे: देवासमोर उदबत्ती गोलाकार ओवाळा आणि घंटा वाजवा.

यत्पुरुषं व्यदधुः । कतिधा व्यकल्पयन् । मुखं किमस्य कौ बाहू । कावूरू पादावुच्येते ॥ वनस्पत्युद्भवैर्दिव्यैः नानागन्धैः सुसंयुतः । आघ्रेयः सर्वदेवानां धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम् ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । धूपमाघ्रापयामि ॥

अर्थ: पुरुषाचे विभाग कसे केले गेले? वृक्षांपासून बनलेला सुगंधी धूप मी अर्पण करतो; त्याचा स्वीकार कर.

दीप (दिवा)

काय करावे: घंटा वाजवत तुपाचा दिवा देवासमोर गोलाकार ओवाळा.

ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीत् । बाहू राजन्यः कृतः । ऊरू तदस्य यद्वैश्यः । पद्भ्यां शूद्रो अजायत ॥ साज्यं त्रिवर्तिसंयुक्तं वह्निना योजितं मया । गृहाण मङ्गलं दीपं त्रैलोक्यतिमिरापहम् ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । दीपं दर्शयामि ॥

अर्थ: त्याचे मुख ज्ञानी झाले, बाहू योद्धे, मांड्या व्यापारी आणि पाय कष्टकरी झाले. त्रैलोक्याचा अंधार दूर करणारा हा तीन वातींचा मंगल दीप स्वीकार.

नैवेद्य

काय करावे: प्रसाद, केळी आणि फळे देवासमोर ठेवा. त्यांच्याभोवती पाणी फिरवा, मग "प्राणाय स्वाहा" इत्यादी म्हणत उजव्या हाताने पाच वेळा देवाला नैवेद्य दाखवा. मध्ये आणि शेवटी पाणी सोडा.

चन्द्रमा मनसो जातः । चक्षोः सूर्यो अजायत । मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च । प्राणाद्वायुरजायत ॥ ॐ भूर्भुवस्सुवः । तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥ सत्यं त्वर्तेन परिषिञ्चामि (सायङ्काले — ऋतं त्वा सत्येन परिषिञ्चामि) । अमृतमस्तु । अमृतोपस्तरणमसि ॥ ॐ प्राणाय स्वाहा । ॐ अपानाय स्वाहा । ॐ व्यानाय स्वाहा । ॐ उदानाय स्वाहा । ॐ समानाय स्वाहा ॥ मध्ये मध्ये पानीयं समर्पयामि । अमृतापिधानमसि । उत्तरापोशनं समर्पयामि । हस्तौ प्रक्षालयामि । पादौ प्रक्षालयामि । शुद्धाचमनीयं समर्पयामि ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । महानैवेद्यं समर्पयामि ॥

अर्थ: त्याच्या मनापासून चंद्र आणि डोळ्यांपासून सूर्य जन्मला. मी हा महानैवेद्य अर्पण करतो; तो अमृतमय होवो.

तांबूल (विडा)

काय करावे: सुपारीसह दोन विड्याची पाने (आणि एक केळे) देवाला अर्पण करा.

नाभ्या आसीदन्तरिक्षम् । शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत । पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात् । तथा लोकां अकल्पयन् ॥ पूगीफलसमायुक्तं नागवल्लीदलैर्युतम् । कर्पूरचूर्णसंयुक्तं ताम्बूलं प्रतिगृह्यताम् ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । ताम्बूलं समर्पयामि ॥

अर्थ: त्याच्या नाभीतून अंतरिक्ष, मस्तकातून स्वर्ग आणि पायांतून पृथ्वी निर्माण झाली. सुपारी, विड्याची पाने आणि कापूर असलेला हा तांबूल स्वीकार.

नीराजन (कापूर आरती)

काय करावे: आरतीच्या ताटात कापूर लावा आणि घंटा वाजवत देवासमोर घड्याळाच्या दिशेने ओवाळा. सर्वांनी उभे राहावे. मग उपस्थित सर्वांना आरती द्या; त्यांनी दोन्ही हातांनी आरती घेऊन डोळ्यांना लावावी.

वेदाहमेतं पुरुषं महान्तम् । आदित्यवर्णं तमसस्तु पारे । सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरः । नामानि कृत्वाऽभिवदन् यदास्ते ॥ नमस्तेऽस्तु महामाये श्रीपीठे सुरपूजिते । शङ्खचक्रगदाहस्ते महालक्ष्मि नमोऽस्तु ते ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । कर्पूर नीराजनं दर्शयामि ॥

अर्थ: सूर्यासारख्या तेजस्वी, अंधाराच्या पलीकडील या महान पुरुषाला मी जाणतो. मी तुला कापूर आरती दाखवतो.

मंत्रपुष्प

काय करावे: दोन्ही हातांत फुले आणि अक्षता घ्या, मंत्र म्हणा आणि ती देवाच्या चरणी वाहा.

यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवाः । तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् । ते ह नाकं महिमानः सचन्ते । यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥ महालक्ष्म्यै च विद्महे विष्णुपत्न्यै च धीमहि । तन्नो लक्ष्मीः प्रचोदयात् ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । मन्त्रपुष्पं समर्पयामि ॥

अर्थ: देवांनी यज्ञाने यज्ञाची उपासना केली; तेच पहिले धर्म होते. आम्ही नारायणाला जाणतो, वासुदेवाचे ध्यान करतो; विष्णू आम्हाला प्रेरणा देवो.

प्रदक्षिणा व नमस्कार3 वेळा म्हणा

काय करावे: देवाभोवती घड्याळाच्या दिशेने तीन प्रदक्षिणा घाला (किंवा उभ्या जागी स्वतःभोवती फिरा), मग नमस्कार करा. पुरुष साष्टांग नमस्कार करू शकतात; स्त्रियांनी गुडघे टेकून नमस्कार करावा.

यानि कानि च पापानि जन्मान्तरकृतानि च । तानि तानि प्रणश्यन्ति प्रदक्षिण पदे पदे ॥ पापोऽहं पापकर्माहं पापात्मा पापसम्भवः । त्राहि मां कृपया देवि शरणागतवत्सले ॥ अन्यथा शरणं नास्ति त्वमेव शरणं मम । तस्मात्कारुण्यभावेन रक्ष रक्ष महेश्वरि ॥ ॐ श्री महालक्ष्म्यै नमः । प्रदक्षिण नमस्कारान् समर्पयामि ॥

अर्थ: प्रदक्षिणेच्या प्रत्येक पावलागणिक मागील जन्मांची सर्व पापे नष्ट होतात. तुझ्याशिवाय मला दुसरा आधार नाही; हे जनार्दना, करुणेने माझे रक्षण कर.

व्रत कथा

Chapter 1 — Lakshmi rises from the ocean

Long ago, because of the sage Durvasa's curse, the gods lost their glory and Lakshmi left the heavens. On Vishnu's advice the gods and asuras churned the ocean of milk, with Mount Mandara as the churning rod and Vasuki as the rope. Many treasures came out of the ocean, and then Mahalakshmi rose, seated on a lotus, radiant, with a lotus garland in her hands. She chose Lord Vishnu as her husband, and the worlds became prosperous again. It is said that she comes to homes that are clean, lit and full of goodness; so on Deepavali night houses are cleaned, lamps are lit and Lakshmi is worshipped.

अध्याय संपल्यावर हातातील अक्षता देवाला वाहा.

Chapter 2 — Narakasura and the return of Rama

The asura Narakasura, son of the Earth goddess, became proud and cruel, and held thousands of princesses captive. Lord Krishna, with Satyabhama, fought him, and he fell on Chaturdashi. Before dying he asked that people remember the day with lights and joy. On the next day, Amavasya, the people celebrated with rows of lamps.

In another age, Shri Rama returned to Ayodhya with Sita and Lakshmana after defeating Ravana, and the people lit lamps in every house to welcome them on that dark night. So Deepavali is the victory of light over darkness.

अध्याय संपल्यावर हातातील अक्षता देवाला वाहा.

Chapter 3 — The washerwoman's lamp

Once a queen's precious necklace was carried off by a crow while she bathed, and it fell near the house of a poor washerwoman. The king announced a great reward for whoever returned it. The washerwoman returned it and asked only one thing: "On Deepavali night, let no lamp be lit in the city except in my house." The king agreed.

That night the whole city was dark, but her house shone with lamps. Mahalakshmi, coming to visit homes, found every door dark except hers, and entered. At the same time Alakshmi (misfortune), who lived in that house, had to leave, for she cannot stay where Lakshmi lives. The washerwoman's family became prosperous. So lamps are lit at every door on Deepavali, to welcome Lakshmi and send away misfortune.

अध्याय संपल्यावर हातातील अक्षता देवाला वाहा.

समाप्ती

Rows of lamps

काय करावे: Carry the lit diyas from the pooja and place them in rows at the main door, the threshold, windows, the tulasi, the well or tap, the kitchen and all around the house, so no corner is dark. Children may then light crackers safely, with water and sand kept ready.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

Prayer for forgiveness

काय करावे: Join the palms and ask the Goddess to forgive any mistakes. Then pour a little water over akshata saying the last line, offering the merit of the pooja to her.

मन्त्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं परमेश्वरि । यत्पूजितं मया देवि परिपूर्णं तदस्तु ते ॥ अपराधसहस्राणि क्रियन्तेऽहर्निशं मया । दासोऽयमिति मां मत्वा क्षमस्व परमेश्वरि ॥ अनेन मया कृत पूजया भगवती सर्वात्मका श्री महालक्ष्मीः सुप्रीता सुप्रसन्ना वरदा भवतु ॥

अर्थ: Whatever I have worshipped without proper mantra, action or devotion, O Supreme Goddess, let it be complete. Forgive the thousands of mistakes I make day and night, taking me as your servant. May the Goddess be pleased and grant boons.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

Prasadam

काय करावे: Sip the tirtham, take the prasadam and share sweets with family, neighbours and those in need.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

Udvasana (the next morning)

काय करावे: Many keep the Goddess in the pooja room, so this is only a short step: the next morning do deepam and naivedyam, offer akshata and say the mantra. Use the kalasha water for the tulasi and the coins as usual.

यान्तु देवगणाः सर्वे पूजामादाय मामकीम् । इष्टकामप्रसिद्ध्यर्थं पुनरागमनाय च ॥ ॐ श्री महालक्ष्मीं यथास्थानं प्रवेशयामि । शोभनार्थे पुनरागमनाय च ॥

अर्थ: May all the gods go, taking my worship, to fulfil my wishes and to come again. I return Sri Mahalakshmi to her abode, and pray that she come again for our good.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

🙏 पूजा संपन्न

देव तुम्हाला आणि तुमच्या कुटुंबाला आरोग्य, शांती आणि समृद्धी देवो. प्रसाद सर्वांना वाटा.

तुमचा अभिप्राय पाठवा

काय सुधारायचे, काय चुकीचे आहे, किंवा तुम्हाला काय आवडले ते सांगा. आम्ही प्रत्येक संदेश वाचतो.

कशाबद्दल
शंख तुम्हाला किती उपयोगी आहे? (ऐच्छिक)