संकष्टी चतुर्थी

टप्प्याटप्प्याने पूजा विधान

तयारी

Prepare the mandapam

काय करावे: Keep the fast through the day as you are able. In the evening, bathe or wash, wear clean clothes and clean the pooja place. Place Ganesha's idol or picture on a peetham with a cloth and rice, decorated with red flowers and durva. Prepare modakams, undrallu or laddus and fruits as naivedyam. Keep 21 blades of durva and red flowers ready. Note the moonrise time for your place shown in the app.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

Prepare the arghya vessel

काय करावे: Fill a small vessel (a copper or silver chembu) with water and add a little milk, akshata, gandham and a flower. Keep it ready for the moonrise arghya.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

आरंभ – गणपती प्रार्थना

श्री गणपतीची प्रार्थना

काय करावे: हात जोडून पूजेतील सर्व विघ्ने दूर करावीत अशी श्री गणेशाला प्रार्थना करा.

श्री महागणाधिपतये नमः ॥ शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् । प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये ॥ अगजानन पद्मार्कं गजाननमहर्निशम् । अनेकदं तं भक्तानां एकदन्तमुपास्महे ॥

अर्थ: शुभ्र वस्त्र धारण करणाऱ्या, सर्वव्यापी, चंद्रासारख्या तेजस्वी, चतुर्भुज आणि प्रसन्नमुख देवाचे ध्यान करू या, म्हणजे सर्व विघ्ने दूर होतील. भक्तांना अनेक वर देणाऱ्या, पार्वतीपुत्र एकदंताची आम्ही उपासना करतो.

पवित्रीकरण

काय करावे: डाव्या हातात पळीने पाणी घेऊन, उजव्या अंगठ्याने (किंवा फुलाने) श्लोक म्हणत तीन वेळा डोक्यावर शिंपडा. नंतर हात जोडून गुरूंना नमस्कार करा.

अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोऽपि वा । यः स्मरेत्पुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः ॥ पुण्डरीकाक्ष पुण्डरीकाक्ष पुण्डरीकाक्षाय नमः ॥ श्री गुरुभ्यो नमः ॥

अर्थ: पवित्र असो वा अपवित्र, कोणत्याही अवस्थेत असो, जो कमलनयन भगवंताचे स्मरण करतो तो आतून व बाहेरून शुद्ध होतो. गुरूंना नमस्कार.

दिवा लावणे

काय करावे: दोन वातींचा तुपाचा दिवा आणि उदबत्ती लावा. दिव्याला नमस्कार करा.

दीपज्योतिः परब्रह्म दीपज्योतिर्जनार्दनः । दीपो हरतु मे पापं दीपज्योतिर्नमोऽस्तु ते ॥

अर्थ: दिव्याचा प्रकाश हेच परब्रह्म, तोच जनार्दन. हा दीप माझी पापे दूर करो; हे दीपज्योती, तुला नमस्कार.

शुद्धी

आचमन

काय करावे: उजव्या हाताचा तळवा पळीसारखा करून त्यात एक पळी पाणी घ्या आणि "केशवाय स्वाहा" म्हणून प्या. तसेच "नारायणाय स्वाहा" आणि "माधवाय स्वाहा" म्हणून (तीन वेळा) प्या. "गोविंदाय नमः" म्हणून उजव्या हातावर आणि "विष्णवे नमः" म्हणून डाव्या हातावर थोडे पाणी सोडा. मग हात जोडून उरलेली नावे म्हणा.

ॐ केशवाय स्वाहा । ॐ नारायणाय स्वाहा । ॐ माधवाय स्वाहा । ॐ गोविन्दाय नमः । ॐ विष्णवे नमः । ॐ मधुसूदनाय नमः । ॐ त्रिविक्रमाय नमः । ॐ वामनाय नमः । ॐ श्रीधराय नमः । ॐ हृषीकेशाय नमः । ॐ पद्मनाभाय नमः । ॐ दामोदराय नमः । ॐ सङ्कर्षणाय नमः । ॐ वासुदेवाय नमः । ॐ प्रद्युम्नाय नमः । ॐ अनिरुद्धाय नमः । ॐ पुरुषोत्तमाय नमः । ॐ अधोक्षजाय नमः । ॐ नारसिंहाय नमः । ॐ अच्युताय नमः । ॐ जनार्दनाय नमः । ॐ उपेन्द्राय नमः । ॐ हरये नमः । ॐ श्रीकृष्णाय नमः ॥

अर्थ: भगवान विष्णूच्या चोवीस नावांचे स्मरण करत पाण्याने अंतर्बाह्य शुद्ध होणे.

विघ्ननिवारण

काय करावे: थोड्या अक्षता घेऊन मागे वळून न पाहता डाव्या खांद्यावरून मागे टाका.

उत्तिष्ठन्तु भूतपिशाचाः य एते भूमिभारकाः । एतेषामविरोधेन ब्रह्मकर्म समारभे ॥

अर्थ: पृथ्वीला भार असलेले भूत-पिशाच येथून उठून निघून जावोत; त्यांच्या अनुमतीने मी हे पवित्र कार्य सुरू करतो.

प्राणायाम

काय करावे: उजव्या अंगठ्याने उजवी नाकपुडी बंद करून डाव्या नाकपुडीने श्वास घ्या; दोन्ही बंद करून मनात मंत्र म्हणत श्वास रोखा; उजव्या नाकपुडीने श्वास सोडा. ज्यांना याची दीक्षा नाही त्यांनी "ॐ" म्हणत फक्त तीन वेळा सावकाश श्वास घ्यावा.

ॐ भूः । ॐ भुवः । ॐ सुवः । ॐ महः । ॐ जनः । ॐ तपः । ॐ सत्यम् । ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥ ओमापो ज्योती रसोऽमृतं ब्रह्म भूर्भुवस्सुवरोम् ॥

अर्थ: पूजेसाठी मन स्थिर व्हावे म्हणून सप्त लोक आणि गायत्रीचे ध्यान करत श्वासावर नियंत्रण ठेवणे.

संकल्प

संकल्प (व्रताचा निश्चय)

काय करावे: उजव्या हातात अक्षता आणि फूल घ्या, खाली डावा तळवा धरा आणि हात छातीजवळ धरा. खाली दिलेला संकल्प म्हणा; त्यात अ‍ॅपने आजचे पंचांग आणि तुमचे गोत्र व नाव भरले आहे. शेवटी पळीने अक्षतांवर थोडे पाणी सोडा आणि त्या ताम्हनात सोडा.

…

अर्थ: मी काळ, स्थळ, मी कोण आणि ही पूजा का करत आहे हे सांगतो: माझ्या कुटुंबाचे कल्याण, धैर्य, दीर्घायुष्य, आरोग्य आणि समृद्धी व्हावी आणि देव प्रसन्न व्हावा म्हणून.

कलश पूजा

कलश पूजन

काय करावे: कलशाला गंध, कुंकू आणि अक्षता लावा. उजव्या तळव्याने कलशाचे तोंड झाकून मंत्र म्हणा आणि सर्व पवित्र नद्यांना त्यातील पाण्यात येण्याचे आवाहन करा.

कलशस्य मुखे विष्णुः कण्ठे रुद्रः समाश्रितः । मूले तत्र स्थितो ब्रह्मा मध्ये मातृगणाः स्मृताः ॥ कुक्षौ तु सागराः सर्वे सप्तद्वीपा वसुन्धरा । ऋग्वेदोऽथ यजुर्वेदः सामवेदो ह्यथर्वणः ॥ अङ्गैश्च सहिताः सर्वे कलशाम्बु समाश्रिताः ॥ गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति । नर्मदे सिन्धु कावेरि जलेऽस्मिन् सन्निधिं कुरु ॥

अर्थ: कलशाच्या मुखावर विष्णू, कंठात रुद्र, मुळाशी ब्रह्मा आणि मध्यभागी मातृगण वास करतात. सर्व समुद्र, सप्त द्वीपे, पृथ्वी आणि चारही वेद त्याच्या जलात वास करतात. हे गंगे, यमुने, गोदावरी, सरस्वती, नर्मदे, सिंधू आणि कावेरी, या जलात सान्निध्य करा.

कलशातील पाणी शिंपडणे

काय करावे: कलशात बुडवलेल्या फुलाने किंवा आंब्याच्या पानाने पूजेच्या साहित्यावर, देवावर आणि स्वतःवर थोडे पाणी शिंपडा.

कलशोदकेन पूजाद्रव्याणि सम्प्रोक्ष्य, देवमात्मानं च सम्प्रोक्ष्य ॥

अर्थ: मंत्रपूत जलाने पूजेचे सर्व साहित्य, देवता आणि स्वतःला शुद्ध करणे.

षोडशोपचार पूजा

Dhyanam (meditation)

काय करावे: Join the palms, look at Ganesha and picture his form in the mind: elephant face, one tusk, large ears, four arms holding the noose and the goad.

भवसञ्चितपापौघविध्वंसनविचक्षणम् । विघ्नान्धकारभास्वन्तं विघ्नराजमहं भजे ॥ एकदन्तं शूर्पकर्णं गजवक्त्रं चतुर्भुजम् । पाशाङ्कुशधरं देवं ध्यायेत्सिद्धिविनायकम् ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । ध्यायामि ॥

अर्थ: I worship the king of obstacles, who destroys the heap of sins gathered over births and shines like the sun on the darkness of obstacles. Let us meditate on Siddhi Vinayaka with one tusk, winnowing-fan ears, an elephant face and four arms, holding the noose and the goad.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

आवाहन

काय करावे: देवाने येऊन प्रतिमेत वास करावा असे आवाहन करत अक्षता आणि फूल वाहा.

अत्रागच्छ जगद्वन्द्य सुरराजार्चितेश्वर । अनाथनाथ सर्वज्ञ गौरीगर्भसमुद्भव ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । आवाहयामि ॥

अर्थ: त्या पुरुषाला हजार मस्तके, हजार डोळे आणि हजार पाय आहेत; तो पृथ्वीला सर्व बाजूंनी व्यापून तिच्या पलीकडेही आहे. हे देवा, मी तुझे आवाहन करतो.

आसन

काय करावे: देवाला आसन म्हणून अक्षता वाहा.

मौक्तिकैः पुष्परागैश्च नानारत्नैर्विराजितम् । रत्नसिंहासनं चारु प्रीत्यर्थं प्रतिगृह्यताम् ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । नवरत्नखचित सिंहासनं समर्पयामि ॥

अर्थ: हे सर्व काही, जे होऊन गेले आणि जे होणार आहे, तो पुरुषच आहे; तो अमरत्वाचा स्वामी आहे. मी तुला नवरत्नजडित सिंहासन अर्पण करतो.

पाद्य (पाय धुणे)

काय करावे: पळीने देवाच्या चरणांवर (ताम्हनात) थोडे पाणी सोडा.

गौरीपुत्र नमस्तेऽस्तु शङ्करप्रियनन्दन । भक्त्या पाद्यं मया दत्तं गृहाण द्विरदानन ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । पादयोः पाद्यं समर्पयामि ॥

अर्थ: एवढा त्याचा महिमा, आणि पुरुष त्याहूनही श्रेष्ठ आहे; सर्व प्राणी त्याचा केवळ एक चतुर्थांश आहेत. तुझे पाय धुण्यासाठी मी पाणी अर्पण करतो.

अर्घ्य

काय करावे: थोडे गंध आणि अक्षता घातलेले थोडे पाणी देवाच्या हातांकडे अर्पण करा.

गौरीपुत्र नमस्तेऽस्तु शङ्करप्रियनन्दन । गृहाणार्घ्यं मया दत्तं गन्धपुष्पाक्षतैर्युतम् ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । हस्तयोः अर्घ्यं समर्पयामि ॥

अर्थ: पुरुषाचे तीन चतुर्थांश वर उन्नत झाले; एक चतुर्थांश हे जग झाले. तुझ्या हातांसाठी मी पाणी अर्पण करतो.

आचमनीय

काय करावे: देवाला आचमनासाठी त्याच्या मुखाकडे थोडे पाणी अर्पण करा.

अनाथनाथ सर्वज्ञ गीर्वाणपरिपूजित । गृहाणाचमनं देव तुभ्यं दत्तं मया प्रभो ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । मुखे आचमनीयं समर्पयामि ॥

अर्थ: त्याच्यापासून विश्व जन्मले आणि तो ते व्यापून आहे. आचमनासाठी मी पाणी अर्पण करतो.

पंचामृत स्नान

काय करावे: प्रत्येकासाठीची ओळ म्हणत दूध, दही, तूप, मध आणि साखर यांनी एकेक करून देवाला स्नान घाला (प्रतिमा असल्यास फुलाने शिंपडा). मग शुद्ध पाणी शिंपडा.

क्षीरं दधि घृतं चैव मधु शर्करया युतम् । स्नानं पञ्चामृतैर्देव गृहाण गणनायक । अनाथनाथ सर्वज्ञ गीर्वाणपरिपूजित ॥ पञ्चामृत स्नानं समर्पयामि ॥

अर्थ: दूध, दही, तूप, मध आणि साखर या पाच अमृतांनी देवाला स्नान घालणे.

स्नान

काय करावे: फुलाने देवावर शुद्ध पाणी शिंपडा, मग पुसून पुन्हा जागेवर ठेवा.

गङ्गादिसर्वतीर्थेभ्य आहृतैरमलैर्जलैः । स्नानं कुरुष्व भगवन्नुमापुत्र नमोऽस्तु ते ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । शुद्धोदक स्नानं समर्पयामि ॥

अर्थ: देवांनी पुरुषालाच हवि करून यज्ञ केला. मी शुद्ध जलाचे स्नान अर्पण करतो.

वस्त्र

काय करावे: हळद लावलेल्या कापसाच्या वस्त्राची जोडी (किंवा नवे वस्त्र / खण) देवाला अर्पण करा.

रक्तवस्त्रद्वयं चारु देवयोग्यं च मङ्गलम् । शुभप्रदं गृहाण त्वं लम्बोदर हरात्मज ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । वस्त्रयुग्मं समर्पयामि ॥

अर्थ: त्या यज्ञाला सात परिधी आणि एकवीस समिधा होत्या. मी वस्त्रांची जोडी अर्पण करतो.

यज्ञोपवीत (जानवे)

काय करावे: जानवे अर्पण करा, किंवा त्याऐवजी अक्षता वाहा.

राजतं ब्रह्मसूत्रं च काञ्चनं चोत्तरीयकम् । गृहाण सर्वदेवज्ञ भक्तानामिष्टदायक ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । यज्ञोपवीतं समर्पयामि ॥

अर्थ: त्यांनी प्रथम जन्मलेल्या पुरुषाला यज्ञात अभिषिक्त केले. मी यज्ञोपवीत अर्पण करतो.

गंध (चंदन)

काय करावे: अनामिकेने देवाला चंदनाचे गंध लावा, मग हळद-कुंकू वाहा.

चन्दनागरुकर्पूरकस्तूरीकुङ्कुमान्वितम् । विलेपनं सुरश्रेष्ठ प्रीत्यर्थं प्रतिगृह्यताम् ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । श्रीगन्धं समर्पयामि ॥

अर्थ: त्या यज्ञातून दही आणि तूप निर्माण झाले. मी सुगंधी चंदन अर्पण करतो.

अक्षता

काय करावे: अलंकारांच्या ठिकाणी अक्षता (हळद लावलेले तांदूळ) वाहा.

अक्षतान् धवलान् दिव्यान् शालीयांस्तण्डुलान् शुभान् । गृहाण परमानन्द शम्भुपुत्र नमोऽस्तु ते ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । अलङ्करणार्थं अक्षतान् समर्पयामि ॥

अर्थ: त्या यज्ञातून ऋग्वेद, सामवेद आणि यजुर्वेद जन्मले. मी अलंकार म्हणून अक्षता अर्पण करतो.

पुष्प (फुले)

काय करावे: देवाला फुले, तुळस आणि हार अर्पण करा.

सुगन्धानि च पुष्पाणि जाजीकुन्दमुखानि च । एकविंशतिपत्राणि सङ्गृहाण नमोऽस्तु ते ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । पुष्पैः पूजयामि ॥

अर्थ: त्यातून घोडे, गायी, शेळ्या आणि मेंढ्या जन्मल्या. मी फुलांनी तुझी पूजा करतो.

अंगपूजा आणि नामावली

Anga pooja

काय करावे: Take flowers, durva or akshata. For each line, offer one at the part of Ganesha's form that is named, from the feet up to the head, and the last one over the whole form.

ॐ गणेशाय नमः — पादौ पूजयामि । ॐ एकदन्ताय नमः — गुल्फौ पूजयामि । ॐ शूर्पकर्णाय नमः — जानुनी पूजयामि । ॐ विघ्नराजाय नमः — जङ्घे पूजयामि । ॐ आखुवाहनाय नमः — ऊरू पूजयामि । ॐ हेरम्बाय नमः — कटिं पूजयामि । ॐ लम्बोदराय नमः — उदरं पूजयामि । ॐ गणनाथाय नमः — नाभिं पूजयामि । ॐ गणेशाय नमः — हृदयं पूजयामि । ॐ स्थूलकण्ठाय नमः — कण्ठं पूजयामि । ॐ स्कन्दाग्रजाय नमः — स्कन्धौ पूजयामि । ॐ पाशहस्ताय नमः — हस्तौ पूजयामि । ॐ गजवक्त्राय नमः — वक्त्रं पूजयामि । ॐ विघ्नहन्त्रे नमः — नेत्रे पूजयामि । ॐ शूर्पकर्णाय नमः — कर्णौ पूजयामि । ॐ फालचन्द्राय नमः — ललाटं पूजयामि । ॐ सर्वेश्वराय नमः — शिरः पूजयामि । ॐ विघ्नराजाय नमः — सर्वाण्यङ्गानि पूजयामि ॥

अर्थ: Worshipping each limb of Ganesha with one of his names: the feet, ankles, knees, shins, thighs, waist, belly, navel, heart, neck, shoulders, hands, face, eyes, ears, forehead and head, and then the whole form.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

पत्री पूजा

Durva pooja (garika)

काय करावे: Take twenty blades of durva (garika) grass and offer them in pairs, one pair for each of the ten names.

ॐ गणाधिपाय नमः — दूर्वायुग्मं पूजयामि । ॐ उमापुत्राय नमः — दूर्वायुग्मं पूजयामि । ॐ अघनाशनाय नमः — दूर्वायुग्मं पूजयामि । ॐ एकदन्ताय नमः — दूर्वायुग्मं पूजयामि । ॐ इभवक्त्राय नमः — दूर्वायुग्मं पूजयामि । ॐ मूषकवाहनाय नमः — दूर्वायुग्मं पूजयामि । ॐ विनायकाय नमः — दूर्वायुग्मं पूजयामि । ॐ ईशपुत्राय नमः — दूर्वायुग्मं पूजयामि । ॐ सर्वसिद्धिप्रदायकाय नमः — दूर्वायुग्मं पूजयामि । ॐ कुमारगुरवे नमः — दूर्वायुग्मं पूजयामि ॥

अर्थ: Offering pairs of durva grass to Ganesha by his ten names: lord of the ganas, son of Uma, destroyer of sins, the one-tusked, elephant-faced, rider of the mouse, Vinayaka, son of Isha, giver of all success, guru of Kumara.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

अष्टोत्तर शतनामावली

Ashtottara shatanamavali (108 names)

काय करावे: Read the 108 names of Ganesha. With each name offer a flower, a blade of durva or a pinch of akshata at his feet. Family members may share the reading.

ॐ गजाननाय नमः । ॐ गणाध्यक्षाय नमः । ॐ विघ्नराजाय नमः । ॐ विनायकाय नमः । ॐ द्वैमातुराय नमः । ॐ द्विमुखाय नमः । ॐ प्रमुखाय नमः । ॐ सुमुखाय नमः । ॐ कृतिने नमः । ॐ सुप्रदीपाय नमः । ॐ सुखनिधये नमः । ॐ सुराध्यक्षाय नमः । ॐ सुरारिघ्नाय नमः । ॐ महागणपतये नमः । ॐ मान्याय नमः । ॐ महाकालाय नमः । ॐ महाबलाय नमः । ॐ हेरम्बाय नमः । ॐ लम्बजठराय नमः । ॐ ह्रस्वग्रीवाय नमः । ॐ महोदराय नमः । ॐ मदोत्कटाय नमः । ॐ महावीराय नमः । ॐ मन्त्रिणे नमः । ॐ मङ्गलस्वराय नमः । ॐ प्रमधाय नमः । ॐ प्रथमाय नमः । ॐ प्राज्ञाय नमः । ॐ विघ्नकर्त्रे नमः । ॐ विघ्नहर्त्रे नमः । ॐ विश्वनेत्रे नमः । ॐ विराट्पतये नमः । ॐ श्रीपतये नमः । ॐ वाक्पतये नमः । ॐ शृङ्गारिणे नमः । ॐ आश्रितवत्सलाय नमः । ॐ शिवप्रियाय नमः । ॐ शीघ्रकारिणे नमः । ॐ शाश्वताय नमः । ॐ बलाय नमः । ॐ बलोत्थिताय नमः । ॐ भवात्मजाय नमः । ॐ पुराणपुरुषाय नमः । ॐ पूष्णे नमः । ॐ पुष्करोत्क्षिप्तवारिणे नमः । ॐ अग्रगण्याय नमः । ॐ अग्रपूज्याय नमः । ॐ अग्रगामिने नमः । ॐ मन्त्रकृते नमः । ॐ चामीकरप्रभाय नमः । ॐ सर्वाय नमः । ॐ सर्वोपास्याय नमः । ॐ सर्वकर्त्रे नमः । ॐ सर्वनेत्रे नमः । ॐ सर्वसिद्धिप्रदाय नमः । ॐ सर्वसिद्धये नमः । ॐ पञ्चहस्ताय नमः । ॐ पार्वतीनन्दनाय नमः । ॐ प्रभवे नमः । ॐ कुमारगुरवे नमः । ॐ अक्षोभ्याय नमः । ॐ कुञ्जरासुरभञ्जनाय नमः । ॐ प्रमोदाय नमः । ॐ मोदकप्रियाय नमः । ॐ कान्तिमते नमः । ॐ धृतिमते नमः । ॐ कामिने नमः । ॐ कपित्थपनसप्रियाय नमः । ॐ ब्रह्मचारिणे नमः । ॐ ब्रह्मरूपिणे नमः । ॐ ब्रह्मविद्यादिदानभुवे नमः । ॐ जिष्णवे नमः । ॐ विष्णुप्रियाय नमः । ॐ भक्तजीविताय नमः । ॐ जितमन्मथाय नमः । ॐ ऐश्वर्यकारणाय नमः । ॐ ज्यायसे नमः । ॐ यक्षकिन्नरसेविताय नमः । ॐ गङ्गासुताय नमः । ॐ गणाधीशाय नमः । ॐ गम्भीरनिनदाय नमः । ॐ वटवे नमः । ॐ अभीष्टवरदाय नमः । ॐ ज्योतिषे नमः । ॐ भक्तनिधये नमः । ॐ भावगम्याय नमः । ॐ मङ्गलप्रदाय नमः । ॐ अव्यक्ताय नमः । ॐ अप्राकृतपराक्रमाय नमः । ॐ सत्यधर्मिणे नमः । ॐ सखये नमः । ॐ सरसाम्बुनिधये नमः । ॐ महेशाय नमः । ॐ दिव्याङ्गाय नमः । ॐ मणिकिङ्किणीमेखलाय नमः । ॐ समस्तदेवतामूर्तये नमः । ॐ सहिष्णवे नमः । ॐ सततोत्थिताय नमः । ॐ विघातकारिणे नमः । ॐ विश्वग्दृशे नमः । ॐ विश्वरक्षाकृते नमः । ॐ कल्याणगुरवे नमः । ॐ उन्मत्तवेषाय नमः । ॐ अपराजिते नमः । ॐ समस्तजगदाधाराय नमः । ॐ सर्वैश्वर्यप्रदाय नमः । ॐ आक्रान्तचिदचित्प्रभवे नमः । ॐ श्रीविघ्नेश्वराय नमः ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । अष्टोत्तरशतनामपूजां समर्पयामि ॥

अर्थ: Salutations to Ganesha by his 108 names, which praise him as the lord of the ganas, remover and maker of obstacles, son of Parvati, lover of modakas and giver of every success.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

उपचार आणि आरती

धूप (उदबत्ती)

काय करावे: देवासमोर उदबत्ती गोलाकार ओवाळा आणि घंटा वाजवा.

दशाङ्गं गुग्गुलोपेतं सुगन्धं सुमनोहरम् । उमासुत नमस्तुभ्यं गृहाण वरदो भव ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । धूपमाघ्रापयामि ॥

अर्थ: पुरुषाचे विभाग कसे केले गेले? वृक्षांपासून बनलेला सुगंधी धूप मी अर्पण करतो; त्याचा स्वीकार कर.

दीप (दिवा)

काय करावे: घंटा वाजवत तुपाचा दिवा देवासमोर गोलाकार ओवाळा.

साज्यं त्रिवर्तिसंयुक्तं वह्निना योजितं मया । गृहाण मङ्गलं दीपं ईशपुत्र नमोऽस्तु ते ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । दीपं दर्शयामि ॥

अर्थ: त्याचे मुख ज्ञानी झाले, बाहू योद्धे, मांड्या व्यापारी आणि पाय कष्टकरी झाले. त्रैलोक्याचा अंधार दूर करणारा हा तीन वातींचा मंगल दीप स्वीकार.

नैवेद्य

काय करावे: प्रसाद, केळी आणि फळे देवासमोर ठेवा. त्यांच्याभोवती पाणी फिरवा, मग "प्राणाय स्वाहा" इत्यादी म्हणत उजव्या हाताने पाच वेळा देवाला नैवेद्य दाखवा. मध्ये आणि शेवटी पाणी सोडा.

सुगन्धान् सुकृतांश्चैव मोदकान् घृतपाचितान् । नैवेद्यं गृह्यतां देव चणमुद्गैः प्रकल्पितान् ॥ भक्ष्यं भोज्यं च लेह्यं च चोष्यं पानीयमेव च । इदं गृहाण नैवेद्यं मया दत्तं विनायक ॥ ॐ भूर्भुवस्सुवः । तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥ सत्यं त्वर्तेन परिषिञ्चामि (सायङ्काले — ऋतं त्वा सत्येन परिषिञ्चामि) । अमृतमस्तु । अमृतोपस्तरणमसि ॥ ॐ प्राणाय स्वाहा । ॐ अपानाय स्वाहा । ॐ व्यानाय स्वाहा । ॐ उदानाय स्वाहा । ॐ समानाय स्वाहा ॥ मध्ये मध्ये पानीयं समर्पयामि । अमृतापिधानमसि । उत्तरापोशनं समर्पयामि । हस्तौ प्रक्षालयामि । पादौ प्रक्षालयामि । शुद्धाचमनीयं समर्पयामि ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । महानैवेद्यं समर्पयामि ॥

अर्थ: त्याच्या मनापासून चंद्र आणि डोळ्यांपासून सूर्य जन्मला. मी हा महानैवेद्य अर्पण करतो; तो अमृतमय होवो.

तांबूल (विडा)

काय करावे: सुपारीसह दोन विड्याची पाने (आणि एक केळे) देवाला अर्पण करा.

नाभ्या आसीदन्तरिक्षम् । शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत । पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात् । तथा लोकां अकल्पयन् ॥ पूगीफलसमायुक्तं नागवल्लीदलैर्युतम् । कर्पूरचूर्णसंयुक्तं ताम्बूलं प्रतिगृह्यताम् ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । ताम्बूलं समर्पयामि ॥

अर्थ: त्याच्या नाभीतून अंतरिक्ष, मस्तकातून स्वर्ग आणि पायांतून पृथ्वी निर्माण झाली. सुपारी, विड्याची पाने आणि कापूर असलेला हा तांबूल स्वीकार.

नीराजन (कापूर आरती)

काय करावे: आरतीच्या ताटात कापूर लावा आणि घंटा वाजवत देवासमोर घड्याळाच्या दिशेने ओवाळा. सर्वांनी उभे राहावे. मग उपस्थित सर्वांना आरती द्या; त्यांनी दोन्ही हातांनी आरती घेऊन डोळ्यांना लावावी.

घृतवर्तिसहस्रैश्च कर्पूरशकलैस्तथा । नीराजनं मया दत्तं गृहाण वरदो भव ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । कर्पूर नीराजनं दर्शयामि ॥

अर्थ: सूर्यासारख्या तेजस्वी, अंधाराच्या पलीकडील या महान पुरुषाला मी जाणतो. मी तुला कापूर आरती दाखवतो.

मंत्रपुष्प

काय करावे: दोन्ही हातांत फुले आणि अक्षता घ्या, मंत्र म्हणा आणि ती देवाच्या चरणी वाहा.

यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवाः । तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् । ते ह नाकं महिमानः सचन्ते । यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥ एकदन्ताय विद्महे वक्रतुण्डाय धीमहि । तन्नो दन्ती प्रचोदयात् ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । मन्त्रपुष्पं समर्पयामि ॥

अर्थ: देवांनी यज्ञाने यज्ञाची उपासना केली; तेच पहिले धर्म होते. आम्ही नारायणाला जाणतो, वासुदेवाचे ध्यान करतो; विष्णू आम्हाला प्रेरणा देवो.

प्रदक्षिणा व नमस्कार3 वेळा म्हणा

काय करावे: देवाभोवती घड्याळाच्या दिशेने तीन प्रदक्षिणा घाला (किंवा उभ्या जागी स्वतःभोवती फिरा), मग नमस्कार करा. पुरुष साष्टांग नमस्कार करू शकतात; स्त्रियांनी गुडघे टेकून नमस्कार करावा.

यानि कानि च पापानि जन्मान्तरकृतानि च । तानि तानि प्रणश्यन्ति प्रदक्षिण पदे पदे ॥ प्रदक्षिणं करिष्यामि सततं मोदकप्रिय । नमस्ते विघ्नराजाय नमस्ते विघ्ननाशन ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । प्रदक्षिण नमस्कारान् समर्पयामि ॥

अर्थ: प्रदक्षिणेच्या प्रत्येक पावलागणिक मागील जन्मांची सर्व पापे नष्ट होतात. तुझ्याशिवाय मला दुसरा आधार नाही; हे जनार्दना, करुणेने माझे रक्षण कर.

Prarthana (prayer)

काय करावे: Stand with joined palms and pray to Ganesha for your wishes and for the removal of obstacles.

विघ्नेश्वराय वरदाय सुरप्रियाय लम्बोदराय सकलाय जगद्धिताय । नागाननाय श्रुतियज्ञविभूषिताय गौरीसुताय गणनाथ नमो नमस्ते ॥

अर्थ: Salutations again and again to the lord of obstacles, giver of boons, dear to the gods, big-bellied, the whole of all, the good of the world, elephant-faced, adorned by the Vedas and sacrifices, son of Gauri, lord of the ganas.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

व्रत कथा

Chapter 1 — Ganesha and the Moon

When the Moon laughed at Ganesha on Chaturthi and was cursed so that no one would look at him, the Moon was covered in shame. He did tapas and prayed to Ganesha for forgiveness. Ganesha, who is quick to forgive, appeared before him on the Chaturthi of the dark fortnight and said: "Your curse will hold only on Bhadrapada Shukla Chaturthi. On the Chaturthi of every dark fortnight, those who fast, worship me, and then look at you at moonrise and offer arghya to you and to me will be freed of their troubles (sankata)." Pleased, the Moon took a place on Shiva's head and is honoured on this day together with Ganesha. So this day is called Sankatahara Chaturthi, the Chaturthi that removes troubles.

अध्याय संपल्यावर हातातील अक्षता देवाला वाहा.

Chapter 2 — Angaraki Sankashti

Angaraka (Mars), the son of the Earth goddess, wished to be honoured among the gods. He went to the forest and did tapas for Ganesha for a thousand years. On a Krishna paksha Chaturthi that fell on a Tuesday, Ganesha appeared before him at moonrise. Angaraka bowed and asked for a boon: "Let this day be known by my name, and let all who fast and worship you on it be freed from troubles." Ganesha granted it, and Angaraka took his place among the planets. From then on, a Sankashti that falls on a Tuesday is called Angaraki Sankashti, and keeping it is said to bring the merit of many Sankashtis.

अध्याय संपल्यावर हातातील अक्षता देवाला वाहा.

Chapter 3 — The fruit of the vratam

Whoever keeps this vratam on each Krishna paksha Chaturthi, worships Ganesha with durva and red flowers, hears this story, and breaks the fast after seeing the moon and offering arghya, is freed of debts, illness and obstacles, and their wishes are fulfilled. Many keep it for twelve or twenty-one months together and then complete it with an udyapana, feeding others and giving gifts.

अध्याय संपल्यावर हातातील अक्षता देवाला वाहा.

अर्घ्य

Chandra darshanam (seeing the moon)

काय करावे: At moonrise go out (or to a window or terrace) with the arghya vessel. Look at the moon, join the palms and say the shloka. If clouds hide the moon, face the direction of moonrise after the moonrise time.

दधिशङ्खतुषाराभं क्षीरोदार्णवसम्भवम् । नमामि शशिनं सोमं शम्भोर्मुकुटभूषणम् ॥

अर्थ: I bow to the Moon, Soma, white as curd, the conch and snow, born from the ocean of milk, the jewel on Shambhu's crown.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

Arghyam to the Moon (3 times)3 वेळा म्हणा

काय करावे: Facing the moon, pour a little of the milk-water from the vessel in a thin stream onto the ground or a plate, three times, saying the mantra each time. Then offer akshata and a flower towards the moon and do namaskaram.

क्षीरोदार्णवसम्भूत अत्रिगोत्रसमुद्भव । गृहाणार्घ्यं शशाङ्केदं रोहिण्या सहितो मम ॥ ॐ रोहिणीसहित चन्द्रमसे नमः । इदमर्घ्यं समर्पयामि ॥

अर्थ: O Moon, born from the ocean of milk and from the line of Atri, accept this arghya from me, together with Rohini.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

Arghyam to Ganesha (3 times)3 वेळा म्हणा

काय करावे: Return to Ganesha and offer arghya three times in the same way (water with milk, akshata and a flower), praying that your troubles be removed.

गणेशाय नमस्तुभ्यं सर्वसिद्धिप्रदायक । सङ्कष्टं हर मे देव गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते ॥ कृष्णपक्षे चतुर्थ्यां तु सम्पूजित विधूदये । क्षिप्रं प्रसीद देवेश गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते ॥ ॐ श्री महागणपतये नमः । इदमर्घ्यं समर्पयामि ॥

अर्थ: Salutations to you, Ganesha, giver of all success; remove my troubles and accept this arghya. Worshipped on the Chaturthi of the dark fortnight at moonrise, be pleased quickly, O lord of the gods.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

समाप्ती

Prayer for forgiveness

काय करावे: Join the palms and ask Ganesha to forgive any mistakes. Pour a little water over akshata saying the last line, offering the merit of the pooja to him.

मन्त्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं गणाधिप । यत्पूजितं मया देव परिपूर्णं तदस्तु ते ॥ अपराधसहस्राणि क्रियन्तेऽहर्निशं मया । दासोऽयमिति मां मत्वा क्षमस्व गणेश्वर ॥ अनेन मया कृत पूजया भगवान् सर्वात्मकः श्री महागणपतिः सुप्रीतः सुप्रसन्नो वरदो भवतु ॥

अर्थ: Whatever I have worshipped without proper mantra, action or devotion, O lord of the ganas, let it be complete. Forgive the thousands of mistakes I make day and night. May Ganesha be pleased and grant boons.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

Prasadam and ending the fast

काय करावे: Sip the tirtham, take the modakam or fruit prasadam and share it. Then end the fast with a simple sattvic meal.

भाषांतर तयार होईपर्यंत हा भाग इंग्रजीत दाखवला आहे.

🙏 पूजा संपन्न

देव तुम्हाला आणि तुमच्या कुटुंबाला आरोग्य, शांती आणि समृद्धी देवो. प्रसाद सर्वांना वाटा.

तुमचा अभिप्राय पाठवा

काय सुधारायचे, काय चुकीचे आहे, किंवा तुम्हाला काय आवडले ते सांगा. आम्ही प्रत्येक संदेश वाचतो.

कशाबद्दल
शंख तुम्हाला किती उपयोगी आहे? (ऐच्छिक)