मुख्यपृष्ठ › पूजा विधी › गणेश चतुर्थी

गणेश चतुर्थी

देवता: भगवान गणेश (विनायक, विघ्नेश्वर)

🪔 टप्प्याटप्प्याने पूजा करा

प्रत्येक मंत्रासोबत काय करावे, त्याचा अर्थ आणि व्रताची कथा

महत्त्व

गणेश चतुर्थी (तेलुगूमध्ये विनायक चविथी) हा शिव-पार्वतीचा पुत्र, विघ्नहर्ता आणि प्रारंभाचा अधिपती भगवान गणेशाचा जन्मोत्सव आहे. तेलुगू व्रतकथेत गणेशाचा जन्म, चंद्राने त्याची थट्टा केल्याने त्याला मिळालेला शाप, आणि स्यमंतक मण्याची कथा सांगितली आहे: या दिवशी चंद्र पाहिल्यामुळे कृष्णावर स्यमंतक मणी चोरल्याचा खोटा आरोप आला. कथा ऐकून अक्षता घेतल्याने तो दोष दूर होतो असे मानले जाते. मातीच्या मूर्तीची २१ प्रकारच्या पत्रींनी पूजा करून नंतर विसर्जन केले जाते.

केव्हा करावे

भाद्रपद शुक्ल चतुर्थीला, ज्या दिवशी चतुर्थी मध्याह्नी (दुपारी) असते. पूजा मध्याह्न काळात करणे उत्तम. अॅपच्या दिनदर्शिकेत तुमच्या ठिकाणासाठी तारीख दिसते.

येणाऱ्या तारखा
  • सोमवार, १४ सप्टेंबर, २०२६
  • शनिवार, ४ सप्टेंबर, २०२७
📍 मुंबई साठी तारखा आणि वेळा (स्थानिक वेळ). दुसऱ्या शहरात तारीख एका दिवसाने बदलू शकते: तुमच्या शहराची सण दिनदर्शिका पाहा →

उपवास

अनेकजण पूजा पूर्ण होईपर्यंत उपवास करतात आणि आधी नैवेद्य खातात; काहीजण एकवेळच जेवतात. कांदा आणि लसूण टाळतात. आरोग्याविषयी: वृद्ध, आजारी, गर्भवती किंवा स्तनपान करणाऱ्या स्त्रिया आणि मुले यांनी कडक उपवास करण्याची गरज नाही; फळे, दूध किंवा एकवेळचे साधे जेवण घेऊन भक्तीने केलेला हलका उपवासही परंपरेनुसार पूर्णपणे मान्य आहे.

पूजा साहित्य

  • मातीची गणेशमूर्ती (पर्यावरणपूरक, रंग न दिलेली किंवा नैसर्गिक रंगांची)
  • फळे आणि मक्याची कणसे लावलेली माटोळी / मखर (तेलुगूमध्ये पाला पिट्टा)
  • २१ प्रकारच्या पत्री (पाने) आणि दूर्वा
  • हळदीच्या गणपतीसाठी हळद, कुंकू, चंदन
  • अक्षता
  • तुपाचा दिवा आणि वाती
  • उदबत्ती आणि कापूर
  • फुले आणि हार
  • विड्याची पाने आणि सुपारी
  • फळे, विशेषतः केळी, आणि नारळ
  • कापसाचे वस्त्र (वस्त्र, यज्ञोपवीत)
  • नैवेद्य: उकडीचे मोदक, उंड्राळ्ळू, कुडुमुलु, पन्हे, वडपप्पू, लाडू
  • गणेश व्रतकथेचे पुस्तक

टप्प्याटप्प्याने विधी

  1. लवकर उठून स्नान करा, स्वच्छ (शक्यतो पारंपरिक) कपडे घाला, देवघर स्वच्छ करा आणि दारात व देवासमोर रांगोळी काढा.
  2. माटोळी / मखराने मंडप तयार करा; वस्त्रावर तांदूळ पसरलेल्या चौरंगावर मातीची मूर्ती ठेवा.
  3. दीपप्रज्वलन: तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा आणि उदबत्ती लावा आणि दिव्याला नमस्कार करा.
  4. आधी "शुक्लाम्बरधरं" म्हणत छोट्या हळदीच्या गणपतीची (पसुपु गणपती) पूजा करा.
  5. संकल्प: उजव्या तळहातावर थोडे पाणी, अक्षता आणि एक फूल घेऊन कोणत्याही भाषेत साध्या शब्दांत आपला हेतू सांगा: आजची तिथी, आपले नाव, गोत्र, पूजेचे नाव आणि आपली प्रार्थना (उदा. कुटुंबाचे कल्याण). मग ते पाणी ताम्हनात सोडा.
  6. प्राणप्रतिष्ठा (मातीच्या मूर्तीत गणेशाचे आवाहन) आणि गणेश अष्टोत्तरशत नामावली म्हणत षोडशोपचार पूजा करा.
  7. पत्रीपूजा: गणेशाच्या नामांसह २१ पत्री अर्पण करा: माची, बृहती, बिल्व, दूर्वा, धोतरा, बोर, आघाडा, तुळस, आंबा, कण्हेर, विष्णुक्रांता, डाळिंब, देवदार, मरवा, निर्गुंडी, जाई, गंधकी, शमी, पिंपळ, अर्जुन आणि रुई. मिळतील ती वापरा.
  8. शक्य तिथे २१ प्रकारचे नैवेद्य, विशेषतः उंड्राळ्ळू आणि कुडुमुलु (मोदक), अर्पण करा.
  9. स्यमंतक मण्याच्या कथेसह गणेश व्रतकथा वाचा आणि नंतर डोक्यावर अक्षता घ्या.
  10. मंगल आरती आणि प्रदक्षिणा-नमस्कार करा.
  11. कुटुंबीय, शेजारी आणि पाहुण्यांना प्रसाद वाटा आणि स्वतःही आदराने प्रसाद घ्या.
  12. चतुर्थीच्या रात्री चंद्र पाहणे टाळा; चुकून दिसल्यास स्यमंतक मण्याची कथा ऐका किंवा वाचा.
  13. विसर्जन: प्रथेनुसार १ल्या, ३ऱ्या, ५व्या, ९व्या किंवा ११व्या दिवशी छोटी पूजा आणि आरती करून मातीच्या मूर्तीचे विसर्जन करा, शक्यतो घरी बादलीत किंवा टाकीत, आणि ते पाणी व माती झाडांसाठी वापरा.

मंत्र

शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् । प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये ॥

शुभ्र वस्त्र धारण केलेल्या, सर्वव्यापी, चंद्रासारख्या तेजस्वी, चतुर्भुज आणि प्रसन्नमुख देवाचे मी ध्यान करतो, जेणेकरून सर्व विघ्ने दूर व्हावीत.

वक्रतुण्ड महाकाय सूर्यकोटि समप्रभ । निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा ॥

हे वक्रतुंड, विशालकाय, कोटी सूर्यांसारख्या तेजस्वी देवा, माझ्या सर्व कार्यांतील विघ्ने सदैव दूर कर.

ॐ गं गणपतये नमः

श्री गणपतीला नमस्कार (गं हे त्याचे बीजाक्षर आहे).

काय करावे

  • नैसर्गिक मातीची मूर्ती वापरा
  • पत्री आणि दूर्वा अर्पण करा; गणेशाला तुळस फक्त याच दिवशी वाहतात
  • संपूर्ण कथा ऐकून अक्षता घ्या
  • पर्यावरणपूरक विसर्जन करा

काय करू नये

  • चतुर्थीच्या रात्री चंद्र पाहणे टाळा
  • प्लास्टर ऑफ पॅरिसच्या मूर्ती आणि रासायनिक रंग टाळा
  • धोतरा हाताळल्यानंतर हात धुवा, तो विषारी असतो
  • कांदा आणि लसूण टाळा

प्रथा कुटुंब आणि प्रदेशानुसार बदलतात.

तुमचा अभिप्राय पाठवा

काय सुधारायचे, काय चुकीचे आहे, किंवा तुम्हाला काय आवडले ते सांगा. आम्ही प्रत्येक संदेश वाचतो.

कशाबद्दल
शंख तुम्हाला किती उपयोगी आहे? (ऐच्छिक)