ବାସ୍ତୁ ପୁରୁଷଙ୍କ କାହାଣୀ
ମତ୍ସ୍ୟ ପୁରାଣ କହେ, ଅସୁର ଅନ୍ଧକ ସହ ଶିବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଏକ ବିଶାଳ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଇ ପୃଥିବୀକୁ ଘୋଡ଼ାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ିଲା। ଦେବତାମାନେ ତାକୁ ଭୂମିରେ ଚାପି ଧରି ରଖିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ତା' ଶରୀରର ଗୋଟିଏ ଅଂଶରେ। ତା'ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାକୁ ବର ଦେଲେ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିର୍ମାଣର ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କର ପୂଜା ହେବ, ଓ ସେହି ପୂଜା ସହ ତିଆରି ଘର ସମୃଦ୍ଧ ହେବ।
ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ବାସ୍ତୁ ପୁରୁଷ। ସେ ଓଲଟି ଶୋଇଛନ୍ତି, ମୁଣ୍ଡ ଈଶାନ କୋଣରେ ଓ ପାଦ ନୈଋତ କୋଣରେ। ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅଙ୍କା ଗ୍ରିଡ୍, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ନିଜ ଘରେ, ତାହା ହିଁ ବାସ୍ତୁ ପୁରୁଷ ମଣ୍ଡଳ।
ବାସ୍ତୁ ପୁରୁଷ ମଣ୍ଡଳ: ୮୧ ଓ ୬୪ ପଦ
ମଣ୍ଡଳ ହେଉଛି ପଦ ନାମକ ସମାନ ବର୍ଗରେ ବିଭକ୍ତ ଏକ ବର୍ଗ। ମୟମତମ୍ ଗୋଟିଏ ବର୍ଗରୁ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣ୍ଡଳର ଏକ ପୂରା ଶୃଙ୍ଖଳା ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ଦୁଇଟି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବହୃତ: ୮୧ ପଦ ମଣ୍ଡଳ (୯ x ୯, ପରମଶାୟିକ) ଓ ୬୪ ପଦ ମଣ୍ଡଳ (୮ x ୮, ମଣ୍ଡୂକ ବା ଚଣ୍ଡିତ)।
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ସାଧାରଣ ପ୍ରଥାରେ ଓ ବୃହତ୍ ସଂହିତାର ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ଘର ୮୧ ପଦ ଗ୍ରିଡ୍ରେ ସଜାଯାଏ, ଆଉ ୬୪ ପଦ ଗ୍ରିଡ୍ ମୁଖ୍ୟତଃ ମନ୍ଦିର ପାଇଁ। ଏଠାରେ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଏକମତ ନୁହନ୍ତି, କେତେକ ୬୪ ପଦ ଗ୍ରିଡ୍ ଘର ପାଇଁ ବି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
- ମଣ୍ଡଳରେ ୪୫ ଜଣ ଦେବତା ବସନ୍ତି: ବାହାର ବଳୟରେ ୩୨, କେନ୍ଦ୍ର ଚାରିପାଖରେ ୧୨, ଓ କେନ୍ଦ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମା।
- ବାହାର ବଳୟରେ ୩୨ଟି ପଦ ଅଛି, ଯାହା ଅନୁସାରେ ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାର ଓ ପାଚେରୀ ଫାଟକ ରଖାଯାଏ।
- ଗ୍ରିଡ୍ର ମୁଖ୍ୟ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ମିଶୁଥିବା ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ମର୍ମ, ବାସ୍ତୁ ପୁରୁଷଙ୍କ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ସ୍ଥାନ। ଗ୍ରନ୍ଥ ସ୍ତମ୍ଭ, ଗାତ ବା ଭାରି ଖୁଣ୍ଟରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିଦ୍ଧ ନକରିବାକୁ ସତର୍କ କରନ୍ତି।
ବାସ୍ତୁ ପୁରୁଷ ମଣ୍ଡଳ (୮୧ ପଦ)
୯ x ୯ ର ଏକ ଗ୍ରିଡ୍। ମଝିର ୯ଟି ଘର ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନ; ତା' ଚାରିପାଖରେ ଭିତର ଦେବତାମାନେ, ଓ ବାହାର ବଳୟରେ ୩୨ ଜଣ ଦେବତା।
- ବ୍ରହ୍ମା · ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନ
- ଭିତର ଦେବତା
- ବାହାର ବଳୟ: ୩୨ ଦେବତା
ପୂର୍ବ: 1 ଈଶ · 2 ପର୍ଜନ୍ୟ · 3 ଜୟନ୍ତ · 4 ଇନ୍ଦ୍ର · 5 ସୂର୍ଯ୍ୟ · 6 ସତ୍ୟ · 7 ଭୃଶ · 8 ଅନ୍ତରୀକ୍ଷ
ଦକ୍ଷିଣ: 9 ଅଗ୍ନି · 10 ପୂଷା · 11 ବିତଥ · 12 ଗୃହକ୍ଷତ · 13 ଯମ · 14 ଗନ୍ଧର୍ବ · 15 ଭୃଙ୍ଗରାଜ · 16 ମୃଗ
ପଶ୍ଚିମ: 17 ପିତୃ · 18 ଦୌବାରିକ · 19 ସୁଗ୍ରୀବ · 20 ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ · 21 ବରୁଣ · 22 ଅସୁର · 23 ଶୋଷ · 24 ପାପଯକ୍ଷ୍ମା
ଉତ୍ତର: 25 ରୋଗ · 26 ନାଗ · 27 ମୁଖ୍ୟ · 28 ଭଲ୍ଲାଟ · 29 ସୋମ · 30 ଭୁଜଗ · 31 ଅଦିତି · 32 ଦିତି
ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନ: କେନ୍ଦ୍ର
୮୧ ପଦ ଗ୍ରିଡ୍ର ମଝିର ନଅଟି ପଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର। ଏହା ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନ, ଘରର ହୃଦୟ। ଗ୍ରନ୍ଥ ଚାହାନ୍ତି ଏହା ଖାଲି ରହୁ: ଏଠାରେ କୌଣସି ସ୍ତମ୍ଭ, କାନ୍ଥ, ଶୌଚାଳୟ, ସିଡ଼ି ବା ଭାରି ବୋଝ ନରହୁ।
ପୁରୁଣା ତେଲୁଗୁ ଘର, ଗୋଦାବରୀ ଜିଲ୍ଲାର ମଣ୍ଡୁୱା ଘର, ମଝିରେ ଆକାଶକୁ ଖୋଲା ଏକ ଅଗଣା ଥିଲା; କେରଳର ନାଲୁକେଟ୍ଟୁରେ ନଡୁମୁଟ୍ଟମ୍ ଥାଏ। ଦୁହେଁ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନକୁ ଆଲୁଅ ଓ ପବନ ପାଇଁ ଖୋଲା ରଖନ୍ତି। ଆଧୁନିକ ଘରେ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ହଲ୍ ବା ଯିବା ଆସିବା ବାଟ ଭାବେ, ଖାଲି ଓ ଭଲ ଆଲୋକିତ ରଖନ୍ତୁ।

ଆଠ ଦିଗ ଓ କେନ୍ଦ୍ର
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଜଣେ ଦିକ୍ପାଳ: ପୂର୍ବରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି କୋଣରେ ଅଗ୍ନି, ଦକ୍ଷିଣରେ ଯମ, ନୈଋତ କୋଣରେ ନିଋତି, ପଶ୍ଚିମରେ ବରୁଣ, ବାୟୁ କୋଣରେ ବାୟୁ, ଉତ୍ତରରେ କୁବେର ଓ ଈଶାନ କୋଣରେ ଈଶାନ, ଆଉ କେନ୍ଦ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମା। ଜ୍ୟୋତିଷ ପରମ୍ପରା ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହ ଦେଇଛି: ପୂର୍ବକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି କୋଣକୁ ଶୁକ୍ର, ଦକ୍ଷିଣକୁ ମଙ୍ଗଳ, ନୈଋତକୁ ରାହୁ, ପଶ୍ଚିମକୁ ଶନି, ବାୟୁ କୋଣକୁ ଚନ୍ଦ୍ର, ଉତ୍ତରକୁ ବୁଧ ଓ ଈଶାନକୁ ବୃହସ୍ପତି।
ପଞ୍ଚଭୂତ କୋଣ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ସହ ଜଡ଼ିତ: ଈଶାନରେ ଜଳ, ଅଗ୍ନି କୋଣରେ ଅଗ୍ନି, ନୈଋତରେ ପୃଥ୍ୱୀ, ବାୟୁ କୋଣରେ ବାୟୁ ଓ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଆକାଶ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳର ବ୍ୟବସ୍ଥିକରଣ; ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦେବତାଙ୍କ କଥା କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ସେମାନଙ୍କ ସହ ମେଳ ଖାଏ: ଅଗ୍ନିଙ୍କ କୋଣରେ ଅଗ୍ନି, ଈଶାନଙ୍କ କୋଣରେ ଜଳ।
ଆଠ ଦିଗ ଓ କେନ୍ଦ୍ର
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗ, ତା'ର ଦିକ୍ପାଳ (ରକ୍ଷକ ଦେବତା), ଗ୍ରହ, ଏବଂ କୋଣ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ତା'ର ତତ୍ତ୍ୱ।
- ■ ଦେବତା
- ■ ଗ୍ରହ
- ■ ତତ୍ତ୍ୱ
- ଉତ୍ତର ଉପରେ ଅଛି
| ଦେବତା | ଗ୍ରହ | ତତ୍ତ୍ୱ | ଉପଯୁକ୍ତ | |
|---|---|---|---|---|
| ଉତ୍ତରଉତ୍ତର | କୁବେର | ବୁଧ | — | ଧନ, ବୈଠକ ଘର, ଖୋଲା ସ୍ଥାନ, ଟଙ୍କା ପେଡ଼ି |
| ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବଈଶାନ | ଈଶାନ | ବୃହସ୍ପତି | ଜଳ | ଠାକୁର ଘର, ଜଳ ଉତ୍ସ, ଖୋଲା ଓ ସଫା |
| ପୂର୍ବପୂର୍ବ | ଇନ୍ଦ୍ର | ସୂର୍ଯ୍ୟ | — | ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାର, ଝରକା, ସକାଳର ଆଲୁଅ |
| ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବଅଗ୍ନି | ଅଗ୍ନି | ଶୁକ୍ର | ଅଗ୍ନି | ରୋଷେଇ ଘର, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମିଟର, ଅଗ୍ନି |
| ଦକ୍ଷିଣଦକ୍ଷିଣ | ଯମ | ମଙ୍ଗଳ | — | ଶୋଇବା ଘର, ଭାରି କାନ୍ଥ, ସିଡ଼ି |
| ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମନୈଋତ | ନିଋତି | ରାହୁ | ପୃଥ୍ୱୀ | ମୁଖ୍ୟ ଶୋଇବା ଘର, ଭାରି ଜିନିଷ ରଖିବା, ଓଭରହେଡ୍ ଟାଙ୍କି |
| ପଶ୍ଚିମପଶ୍ଚିମ | ବରୁଣ | ଶନି | — | ଖାଇବା ଘର, ପିଲା, ପଢ଼ା ଘର, ସିଡ଼ି |
| ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମବାୟବ୍ୟ | ବାୟୁ | ଚନ୍ଦ୍ର | ବାୟୁ | ଅତିଥି, ଶସ୍ୟ ଭଣ୍ଡାର, ଗାଡ଼ି, ଶୌଚାଳୟ |
| କେନ୍ଦ୍ରବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନ | ବ୍ରହ୍ମା | — | ଆକାଶ | ଖୋଲା, ଆଲୋକିତ ଓ ସଫା ରଖନ୍ତୁ |
ଢାଲୁ, ଉଚ୍ଚତା ଓ ଖୋଲା ଅଂଶ
ବୃହତ୍ ସଂହିତାରେ ଥିବା ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଞ୍ଚଳିକ ପରମ୍ପରା ମାନୁଥିବା ସବୁଠାରୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତ ନୀତି ହେଉଛି ଜମିର ଗଡ଼ାଣି ଓ ଘରର ଭାର ବିଷୟରେ:
- ଢାଲୁ: ଜମି ଓ ଚଟାଣ ଉତ୍ତର, ପୂର୍ବ, ଓ ସର୍ବୋପରି ଈଶାନ ଆଡ଼କୁ ଗଡ଼ିବା ଉଚିତ। ବର୍ଷା ପାଣି ଓ ନାଳ ସେହି ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଘର ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ।
- ଉଚ୍ଚତା: ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ ଓ ଭାରି ହେବା ଉଚିତ, ନୈଋତ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ। ଏହି ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପାଚେରୀ ପ୍ରାୟତଃ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ କରାଯାଏ।
- ଖୋଲା ଅଂଶ: ଉତ୍ତର ଓ ପୂର୍ବରେ ଅଧିକ ଦ୍ୱାର ଓ ଝରକା, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ କମ୍ ଓ ଛୋଟ।
- ଖୋଲା ଜାଗା: ପ୍ଲଟ୍ର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଅପେକ୍ଷା ଉତ୍ତର ଓ ପୂର୍ବରେ ଅଧିକ ଖୋଲା ଜମି ଛାଡ଼ନ୍ତୁ।
- ତେଲୁଗୁ ପ୍ରଥାରେ ଘରର ଦ୍ୱାର ବି ଗଣାଯାଏ ଓ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ପସନ୍ଦ କରାଯାଏ, ଶୂନ୍ୟରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ମୋଟ (୧୦, ୨୦) ଏଡ଼ାଯାଏ। ଏହା ଏକ ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରଥା, ସଂସ୍କୃତ ଗ୍ରନ୍ଥର ନିୟମ ନୁହେଁ।

ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗ୍ରନ୍ଥର ଷୋହଳ ଭାଗ
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗ୍ରନ୍ଥ (ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସାଧାରଣତଃ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପ୍ରକାଶରୁ ଉଦ୍ଧୃତ ହୁଏ) ଘରକୁ ଷୋହଳ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟି ପ୍ରତ୍ୟେକର ବ୍ୟବହାର ଦିଅନ୍ତି: ପୂର୍ବରେ ସ୍ନାନ, ଅଗ୍ନି କୋଣରେ ରୋଷେଇ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଶୋଇବା, ନୈଋତରେ ଭାରି ଜିନିଷ ସାଇତିବା, ପଶ୍ଚିମରେ ଭୋଜନ, ବାୟୁ କୋଣରେ ଶସ୍ୟ ଭଣ୍ଡାର, ଉତ୍ତରରେ ଧନାଗାର ଓ ଈଶାନରେ ଠାକୁର ଘର, ମଝିରେ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗ ସହିତ।
ଆଜିର ପ୍ରଥା ଏହାର ଅଧିକାଂଶ ମାନେ, କିନ୍ତୁ ମୁଖ୍ୟ ଶୋଇବା ଘରକୁ ନୈଋତକୁ ଘୁଞ୍ଚାଏ ଓ ଶୌଚାଳୟ ବାୟୁ କୋଣ ବା ପଶ୍ଚିମରେ ରଖେ। ଯେଉଁଠି ଆଜିର ପ୍ରଥା ଗ୍ରନ୍ଥଠାରୁ ଭିନ୍ନ, କୋଠରୀ ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକ ଦୁହିଁଙ୍କ କଥା କହନ୍ତି।
