ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍ਸ਼ਾ ਪੁਰੁਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍ । ਸ ਭੂਮਿਂ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋ ਵ੍ਰਿਤ੍ਵਾਤ੍ਯਤਿਸ਼੍ਠਦ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍ ॥ ੧ ॥
ਪੁਰੁਸ਼ ਏਵੇਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਦ੍ਭੂਤਂ ਯਚ੍ਚ ਭਵ੍ਯਮ੍ । ਉਤਾਮ੍ਰਿਤਤ੍ਵਸ੍ਯੇਸ਼ਾਨੋ ਯਦਨ੍ਨੇਨਾਤਿਰੋਹਤਿ ॥ ੨ ॥
ਏਤਾਵਾਨਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾਤੋ ਜ੍ਯਾਯਾਁਸ਼੍ਚ ਪੂਰੁਸ਼ਃ । ਪਾਦੋਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਭੂਤਾਨਿ ਤ੍ਰਿਪਾਦਸ੍ਯਾਮ੍ਰਿਤਂ ਦਿਵਿ ॥ ੩ ॥
ਤ੍ਰਿਪਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵ ਉਦੈਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ਃ ਪਾਦੋਸ੍ਯੇਹਾਭਵਤ੍ਪੁਨਃ । ਤਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਙ੍ਵ੍ਯਕ੍ਰਾਮਤ੍ਸਾਸ਼ਨਾਨਸ਼ਨੇ ਅਭਿ ॥ ੪ ॥
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਰਾਲ਼ਜਾਯਤ ਵਿਰਾਜੋ ਅਧਿ ਪੂਰੁਸ਼ਃ । ਸ ਜਾਤੋ ਅਤ੍ਯਰਿਚ੍ਯਤ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭੂਮਿਮਥੋ ਪੁਰਃ ॥ ੫ ॥
ਯਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ੇਣ ਹਵਿਸ਼ਾ ਦੇਵਾ ਯਜ੍ਞਮਤਨ੍ਵਤ । ਵਸਨ੍ਤੋ ਅਸ੍ਯਾਸੀਦਾਜ੍ਯਂ ਗ੍ਰੀਸ਼੍ਮ ਇਧ੍ਮਃ ਸ਼ਰਦ੍ਧਵਿਃ ॥ ੬ ॥
ਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਬਰ੍ਹਿਸ਼ਿ ਪ੍ਰੌਕ੍ਸ਼ਨ੍ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਜਾਤਮਗ੍ਰਤਃ । ਤੇਨ ਦੇਵਾ ਅਯਜਨ੍ਤ ਸਾਧ੍ਯਾ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਚ ਯੇ ॥ ੭ ॥
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਜ੍ਞਾਤ੍ਸਰ੍ਵਹੁਤਃ ਸਮ੍ਭ੍ਰਿਤਂ ਪ੍ਰਿਸ਼ਦਾਜ੍ਯਮ੍ । ਪਸ਼ੂਨ੍ ਤਾਁਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਵਾਯਵ੍ਯਾਨਾਰਣ੍ਯਾਨ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ॥ ੮ ॥
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਜ੍ਞਾਤ੍ਸਰ੍ਵਹੁਤ ਰਿਚਃ ਸਾਮਾਨਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ । ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਜੁਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਜਾਯਤ ॥ ੯ ॥
ਤਸ੍ਮਾਦਸ਼੍ਵਾ ਅਜਾਯਨ੍ਤ ਯੇ ਕੇ ਚੋਭਯਾਦਤਃ । ਗਾਵੋ ਹ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤਾ ਅਜਾਵਯਃ ॥ ੧੦ ॥
ਯਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਵ੍ਯਦਧੁਃ ਕਤਿਧਾ ਵ੍ਯਕਲ੍ਪਯਨ੍ । ਮੁਖਂ ਕਿਮਸ੍ਯ ਕੌ ਬਾਹੂ ਕਾ ਊਰੂ ਪਾਦਾ ਉਚ੍ਯੇਤੇ ॥ ੧੧ ॥
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਸ੍ਯ ਮੁਖਮਾਸੀਦ੍ਬਾਹੂ ਰਾਜਨ੍ਯਃ ਕ੍ਰਿਤਃ । ਊਰੂ ਤਦਸ੍ਯ ਯਦ੍ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਅਜਾਯਤ ॥ ੧੨ ॥
ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਮਨਸੋ ਜਾਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੋਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਅਜਾਯਤ । ਮੁਖਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਦ੍ਵਾਯੁਰਜਾਯਤ ॥ ੧੩ ॥
ਨਾਭ੍ਯਾ ਆਸੀਦਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਸ਼ੀਰ੍ਸ਼੍ਣੋ ਦ੍ਯੌਃ ਸਮਵਰ੍ਤਤ । ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਭੂਮਿਰ੍ਦਿਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਤ੍ਤਥਾ ਲੋਕਾਁ ਅਕਲ੍ਪਯਨ੍ ॥ ੧੪ ॥
ਸਪ੍ਤਾਸ੍ਯਾਸਨ੍ਪਰਿਧਯਸ੍ਤ੍ਰਿਃ ਸਪ੍ਤ ਸਮਿਧਃ ਕ੍ਰਿਤਾਃ । ਦੇਵਾ ਯਦ੍ਯਜ੍ਞਂ ਤਨ੍ਵਾਨਾ ਅਬਧ੍ਨਨ੍ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਪਸ਼ੁਮ੍ ॥ ੧੫ ॥
ਯਜ੍ਞੇਨ ਯਜ੍ਞਮਯਜਨ੍ਤ ਦੇਵਾਸ੍ਤਾਨਿ ਧਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਥਮਾਨ੍ਯਾਸਨ੍ । ਤੇ ਹ ਨਾਕਂ ਮਹਿਮਾਨਃ ਸਚਨ੍ਤ ਯਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵੇ ਸਾਧ੍ਯਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾਃ ॥ ੧੬ ॥
ਪੁਰੁਸ਼ਸੂਕ੍ਤਮ੍ (ਰਿਗ੍ਵੇਦਃ) (ਤੈੱਤਿਰੀਯ ਆਰਣ੍ਯਕ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਜੁਰਵੇਦ))
ਸਰੋਤ: Wikisource · CC BY-SA 4.0