ਹੋਮ › ਵੇਦ ਮੰਤਰ › ਪੁਰੁਸ਼ਸੂਕ੍ਤਮ੍ (ਰਿਗ੍ਵੇਦਃ)

ਪੁਰੁਸ਼ਸੂਕ੍ਤਮ੍ (ਰਿਗ੍ਵੇਦਃ)

ਵੈਦਿਕ ਸੂਕਤ · ਤੈੱਤਿਰੀਯ ਆਰਣ੍ਯਕ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਜੁਰਵੇਦ) · 24 ਸ਼ਲੋਕ

ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍ਸ਼ਾ ਪੁਰੁਸ਼ਃ । ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍ । ਸ ਭੂਮਿਂ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋ ਵ੍ਰਿਤ੍ਵਾ । ਅਤ੍ਯਤਿਸ਼੍ਠਦ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍

ਪੁਰੁਸ਼ ਏਵੇਦਗ੍ਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ । ਯਦ੍ਭੂਤਂ ਯਚ੍ਚ ਭਵ੍ਯਮ੍ । ਉਤਾਮ੍ਰਿਤਤ੍ਵਸ੍ਯੇਸ਼ਾਨਃ । ਯਦਨ੍ਨੇਨਾਤਿਰੋਹਤਿ

ਏਤਾਵਾਨਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾ । ਅਤੋ ਜ੍ਯਾਯਾਗ੍ਂਸ਼੍ਚ ਪੂਰੁਸ਼ਃ । ਪਾਦੋਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਭੂਤਾਨਿ । ਤ੍ਰਿਪਾਦਸ੍ਯਾਮ੍ਰਿਤਂ ਦਿਵਿ

ਤ੍ਰਿਪਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵ ਉਦੈਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ਃ । ਪਾਦੋਸ੍ਯੇਹਾਭਵਾਤ੍ਪੁਨਃ । ਤਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਙ੍ਵ੍ਯਕ੍ਰਾਮਤ੍ । ਸਾਸ਼ਨਾਨਸ਼ਨੇ ਅਭਿ

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਰਾਡਜਾਯਤ । ਵਿਰਾਜੋ ਅਧਿ ਪੂਰੁਸ਼ਃ । ਸ ਜਾਤੋ ਅਤ੍ਯਰਿਚ੍ਯਤ । ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭੂਮਿਮਥੋ ਪੁਰਃ

ਯਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ੇਣ ਹਵਿਸ਼ਾ । ਦੇਵਾ ਯਜ੍ਞਮਤਨ੍ਵਤ । ਵਸਨ੍ਤੋ ਅਸ੍ਯਾਸੀਦਾਜ੍ਯਮ੍ । ਗ੍ਰੀਸ਼੍ਮ ਇਧ੍ਮਃ ਸ਼ਰਦ੍ਧਵਿਃ

ਸਪ੍ਤਾਸ੍ਯਾਸਨ੍ਪਰਿਧਯਃ । ਤ੍ਰਿਃਸਪ੍ਤ ਸਮਿਧਃ ਕ੍ਰਿਤਾਃ । ਦੇਵਾ ਯਦ੍ਯਜ੍ਞਂ ਤਨ੍ਵਾਨਾਃ । ਅਬਧ੍ਨਨ੍ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਪਸ਼ੁਮ੍

ਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਬਰ੍ਹਿਸ਼ਿ ਪ੍ਰੌਕ੍ਸ਼ਨ੍ । ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਜਾਤਮਗ੍ਰਤਃ । ਤੇਨ ਦੇਵਾ ਅਯਜਨ੍ਤ । ਸਾਧ੍ਯਾ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਚ ਯੇ

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਜ੍ਞਾਤ੍ਸਰ੍ਵਹੁਤਃ । ਸਂਭ੍ਰਿਤਂ ਪ੍ਰਿਸ਼ਦਾਜ੍ਯਮ੍ । ਪਸ਼ੂਗ੍ਂਸ੍ਤਾਗ੍ਂਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਵਾਯਵ੍ਯਾਨ੍ । ਆਰਣ੍ਯਾਨ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਜ੍ਞਾਤ੍ਸਰ੍ਵਹੁਤਃ । ਰਿਚਃ ਸਾਮਾਨਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ । ਛਨ੍ਦਾਗ੍ਂਸਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ । ਯਜੁਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਜਾਯਤ

ਤਸ੍ਮਾਦਸ਼੍ਵਾ ਅਜਾਯਨ੍ਤ । ਯੇ ਕੇ ਚੋਭਯਾਦਤਃ । ਗਾਵੋ ਹ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤਾ ਅਜਾਵਯਃ

ਯਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਵ੍ਯਦਧੁਃ । ਕਤਿਧਾ ਵ੍ਯਕਲ੍ਪਯਨ੍ । ਮੁਖਂ ਕਿਮਸ੍ਯ ਕੌ ਬਾਹੂ । ਕਾਵੂਰੂ ਪਾਦਾਵੁਚ੍ਯੇਤੇ

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਸ੍ਯ ਮੁਖਮਾਸੀਤ੍ । ਬਾਹੂ ਰਾਜਨ੍ਯਃ ਕ੍ਰਿਤਃ । ਊਰੂ ਤਦਸ੍ਯ ਯਦ੍ਵੈਸ਼੍ਯਃ । ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮ੍ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਅਜਾਯਤ

ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਮਨਸੋ ਜਾਤਃ । ਚਕ੍ਸ਼ੋਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਅਜਾਯਤ । ਮੁਖਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ । ਪ੍ਰਾਣਾਦ੍ਵਾਯੁਰਜਾਯਤ

ਨਾਭ੍ਯਾ ਆਸੀਦਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮ੍ । ਸ਼ੀਰ੍ਸ਼੍ਣੋ ਦ੍ਯੌਃ ਸਮਵਰ੍ਤਤ । ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਭੂਮਿਰ੍ਦਿਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਤ੍ । ਤਥਾ ਲੋਕਾਗ੍ਂ ਅਕਲ੍ਪਯਨ੍

ਵੇਦਾਹਮੇਤਂ ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਮਹਾਨ੍ਤਮ੍ । ਆਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣਂ ਤਮਸਸ੍ਤੁ ਪਾਰੇ । ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਰੂਪਾਣਿ ਵਿਚਿਤ੍ਯ ਧੀਰਃ । ਨਾਮਾਨਿ ਕ੍ਰਿਤ੍ਵਾਭਿਵਦਨ੍ਯਦਾਸ੍ਤੇ

ਧਾਤਾ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ਯਮੁਦਾਜਹਾਰ । ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਪ੍ਰਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਪ੍ਰਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ । ਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨਮ੍ਰਿਤਂ ਇਹ ਭਵਤਿ । ਨਾਨ੍ਯਃ ਪਨ੍ਥਾ ਅਯਨਾਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ

ਯਜ੍ਞੇਨ ਯਜ੍ਞਮਯਜਨ੍ਤ ਦੇਵਾਃ । ਤਾਨਿ ਧਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਥਮਾਨ੍ਯਾਸਨ੍ । ਤੇ ਹ ਨਾਕਂ ਮਹਿਮਾਨਃ ਸਚਨ੍ਤੇ । ਯਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵੇ ਸਾਧ੍ਯਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾਃ

ਅਦ੍ਭ੍ਯਃ ਸਂਭੂਤਃ ਪ੍ਰਿਥਿਵ੍ਯੈ ਰਸਾਚ੍ਚ । ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਃ ਸਮਵਰ੍ਤਤਾਧਿ । ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਸ਼੍ਟਾ ਵਿਦਧਦ੍ਰੂਪਮੇਤਿ । ਤਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਮਾਜਾਨਮਗ੍ਰੇ

ਵੇਦਾਹਮੇਤਂ ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਮਹਾਨ੍ਤਮ੍ । ਆਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣਂ ਤਮਸਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍ । ਤਮੇਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨਮ੍ਰਿਤ ਇਹ ਭਵਤਿ । ਨਾਨ੍ਯਃ ਪਨ੍ਥਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇਯਨਾਯ

ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ਼੍ਚਰਤਿ ਗਰ੍ਭੇ ਅਨ੍ਤਃ । ਅਜਾਯਮਾਨੋ ਬਹੁਧਾ ਵਿਜਾਯਤੇ । ਤਸ੍ਯ ਧੀਰਾਃ ਪਰਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਯੋਨਿਮ੍ । ਮਰੀਚੀਨਾਂ ਪਦਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵੇਧਸਃ

ਯੋ ਦੇਵੇਭ੍ਯ ਆਤਪਤਿ । ਯੋ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪੁਰੋਹਿਤਃ । ਪੂਰ੍ਵੋ ਯੋ ਦੇਵੇਭ੍ਯੋ ਜਾਤਃ । ਨਮੋ ਰੁਚਾਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਯੇ

ਰੁਚਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਜਨਯਨ੍ਤਃ । ਦੇਵਾ ਅਗ੍ਰੇ ਤਦਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਯਸ੍ਤ੍ਵੈਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ । ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਾ ਅਸਨ੍ਵਸ਼ੇ

ਹ੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਤੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਚ ਪਤ੍ਨ੍ਯੌ । ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਰੂਪਮ੍ । ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਵ੍ਯਾਤ੍ਤਮ੍ । ਇਸ਼੍ਟਂ ਮਨਿਸ਼ਾਣ । ਅਮੁਂ ਮਨਿਸ਼ਾਣ । ਸਰ੍ਵਂ ਮਨਿਸ਼ਾਣ

ਪੁਰੁਸ਼ਸੂਕ੍ਤਮ੍ (ਰਿਗ੍ਵੇਦਃ) (ਰਿਗਵੇਦ)

ਸਰੋਤ: Wikisource · CC BY-SA 4.0

ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਭੇਜੋ

ਦੱਸੋ ਕੀ ਬਿਹਤਰ ਕਰੀਏ, ਕੀ ਗਲਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਚੰਗਾ ਲੱਗਾ। ਅਸੀਂ ਹਰ ਸੁਨੇਹਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ।

ਕਿਸ ਬਾਰੇ
ਸ਼ੰਖ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ? (ਵਿਕਲਪਿਕ)