ਸ਼ਰਾਧ ਤਿਥੀ ਕੀ ਹੈ?
ਸ਼ਰਾਧ ਉਹ ਰਸਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਨ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਜਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਭੇਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਲਾਨਾ ਸ਼ਰਾਧ ਉਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਿਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਮਾਸ ਅਤੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ। ਤਿਥੀ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਹਰ ਸਾਲ ਬਦਲਦੀ ਹੈ।
ਪਹਿਲੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਸਮ ਨੂੰ ਆਬਦਿਕ (ਅਬਦ ਯਾਨੀ ਸਾਲ ਤੋਂ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਰਸਮਾਂ (ਮਾਸਿਕ) ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਉਸੇ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਟੂਲ ਸਾਲਾਨਾ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਪਰਾਹਨ ਨਿਯਮ
ਜਨਮਦਿਨ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਦੀ ਤਿਥੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਰਾਧ ਅਪਰਾਹਨ, ਯਾਨੀ ਦੁਪਹਿਰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਦੀ ਤਿਥੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੱਕ ਦੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਪੰਜ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ (ਪ੍ਰਾਤਹ, ਸੰਗਵ, ਮੱਧਾਹਨ, ਅਪਰਾਹਨ ਅਤੇ ਸਾਯਾਹਨ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਪਰਾਹਨ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰਾਧ ਉਸ ਦਿਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਿਨ ਅਪਰਾਹਨ ਦੌਰਾਨ ਦੇਹਾਂਤ ਵਾਲੀ ਤਿਥੀ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਿਨ ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਤਿਥੀ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਧਿਕ ਮਾਸ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ
ਜਿਸ ਸਾਲ ਦੇਹਾਂਤ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਧਿਕ (ਵਾਧੂ) ਮਾਸ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਸਾਲ ਸਾਲਾਨਾ ਸ਼ਰਾਧ ਉਸ ਨਾਮ ਦੇ ਨਿਯਮਿਤ (ਨਿਜ) ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦੇਹਾਂਤ ਅਧਿਕ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸ਼ਰਾਧ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਿਜ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਅਧਿਕ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਰਸਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਦਿਖਾਈ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਿਜ ਮਾਸ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਮਾਂਤ ਗਿਣਤੀ (ਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਮੱਸਿਆ) ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾਂਤ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਦਿਨ ਉਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤੀਏ
ਬਰਸੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਦੇਹਾਂਤ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਭਰੋ, ਜੇ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਜੋੜੋ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਥਾਨ ਚੁਣੋ ਜਿੱਥੇ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣੋ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਬਟਨ ਦਬਾਓ।