అక్షయ తృతీయ
అక్షయ తృతీయ, వైశాఖ శుక్ల తృతీయ, సంవత్సరంలో అత్యంత శుభప్రదమైన రోజులలో ఒకటి: "అక్షయ" అంటే తరగనిది; ఈ రోజు చేసే సత్కార్యాలు, జపం, దానం శాశ్వత పుణ్యాన్ని ఇస్తాయని నమ్మకం. ఇది పరశురాముని జయంతి; త్రేతాయుగ ప్రారంభం, శ్రీకృష్ణుడు పాండవులకు అక్షయ పాత్ర ఇవ్వడం కూడా ఈ రోజుతో ముడిపడి ఉన్నాయని సంప్రదాయం. సింహాచలంలో శ్రీ వరాహ లక్ష్మీ నృసింహ స్వామి నిజరూప దర్శనం (చందనోత్సవం) ఈ రోజే జరుగుతుంది. బంగారం కొనడం ఈ కాలంలో ప్రాచుర్యం పొందిన ఆచారం, కానీ దానమే ఈ రోజు యొక్క సంప్రదాయ సారం.
అమావాస్య
అమావాస్య, చంద్రుడు కనిపించని రోజు, తర్పణాలు, దానాలతో పూర్వీకులను (పితృదేవతలను) స్మరించి గౌరవించడానికి ఉద్దేశించిన రోజు. ఈ రోజు నువ్వులతో కూడిన నీటి అర్పణలతో పితృదేవతలు సంతృప్తి చెందుతారని గరుడ పురాణం మొదలైన గ్రంథాలు చెబుతాయి. కొన్ని అమావాస్యలు విశేషమైనవి: మహాలయ అమావాస్య (పితృ పక్షం ముగింపు), దీపావళి అమావాస్య, సోమవారం వచ్చే సోమవతి అమావాస్య; ఆ రోజు చాలామంది స్త్రీలు రావి చెట్టుకు ప్రదక్షిణలు చేస్తారు. ఇది కొత్త పనులు మొదలుపెట్టే రోజు కాదు, ప్రశాంతంగా ప్రార్థన చేసుకునే రోజు.
అంగారక సంకష్టహర చతుర్థి
సంకష్టి చతుర్థి (సంకటహర చతుర్థి)ని పౌర్ణమి తర్వాత నాలుగవ రోజైన కృష్ణ పక్ష చతుర్థి నాడు, కష్టాలను (సంకటాలను) తొలగించమని గణేశుని ప్రార్థిస్తూ ఆచరిస్తారు. ఉపవాసం ఉండి, చంద్రోదయ సమయంలో అర్ఘ్యంతో తనను పూజించేవారికి ఉపశమనం ఇస్తానని గణేశుడు చంద్రుని అనుగ్రహించి మాట ఇచ్చాడని గణేశ పురాణం, తర్వాతి సంప్రదాయం వర్ణిస్తాయి. మంగళవారం వస్తే దాన్ని అంగారక సంకష్టి అంటారు; ఇది విశేష శుభప్రదమని, అనేక సంకష్టుల పుణ్యాన్ని ఇస్తుందని చెబుతారు.
భోగి
భోగి, సంక్రాంతి పండుగలో మొదటి రోజు, మకర సంక్రాంతికి ముందు రోజు. తెల్లవారుజామునే కుటుంబాలు పాత, పనికిరాని చెక్క వస్తువులతో భోగి మంటలు వేస్తాయి; ఇది పాతను వదిలి కొత్తను ఆహ్వానించడానికి ప్రతీక. సాయంత్రం చిన్న పిల్లలకు ఆశీర్వాదం కోసం, దిష్టి తగలకుండా భోగి పళ్ళు (రేగి పళ్ళు) పోస్తారు. ఈ రోజు ధనుర్మాసాన్ని పూర్తి చేసే గోదా కళ్యాణం, అంటే ఆండాళ్కు శ్రీ రంగనాథునితో వివాహం కూడా. చాలా ఇళ్ళలో బొమ్మల కొలువు పెడతారు.
దీపావళి
దీపాల పండుగ దీపావళి ఆశ్వయుజ అమావాస్య నాడు (ఉత్తరాదిన కార్తీకం) వస్తుంది. శ్రీరాముడు అయోధ్యకు తిరిగి రావడం, నరకాసురునిపై విజయం, క్షీరసాగరం నుండి లక్ష్మీదేవి ఆవిర్భావం ఈ పండుగలో స్మరిస్తారు. శుభ్రంగా, దీపాలతో వెలిగే ఇంట్లోకి ఐశ్వర్య దేవతను ఆహ్వానించడానికి సాయంత్రం లక్ష్మీ పూజ చేస్తారు. దీపాల వరుసలు చీకటిపై వెలుగు, అజ్ఞానంపై జ్ఞానం సాధించిన విజయానికి ప్రతీక. కొన్ని తెలుగు కుటుంబాలు ఈ రోజు కేదార గౌరీ వ్రతం కూడా చేస్తారు.
దుర్గాష్టమి
దుర్గాష్టమి, శరన్నవరాత్రులలో ఎనిమిదవ రోజు (ఆశ్వయుజ శుక్ల అష్టమి), దేవీ ఆరాధనలో అత్యంత ముఖ్యమైన రోజులలో ఒకటి. దేవతలందరి సమిష్టి శక్తితో రూపొందిన అమ్మవారు మహిషాసురుని, ఇతర రాక్షసులను సంహరించిన విధానాన్ని దేవీ మాహాత్మ్యం (మార్కండేయ పురాణం) వర్ణిస్తుంది. ఈ రోజు చాలామంది కుమారీ పూజ (బాలికలను అమ్మవారిగా పూజించడం) చేస్తారు. తెలంగాణలో బతుకమ్మ పండుగ ముగింపు అయిన సద్దుల బతుకమ్మ దుర్గాష్టమి సమయంలో జరుపుకుంటారు. విజయవాడలో నవరాత్రులంతా కనకదుర్గమ్మను ప్రత్యేక అలంకారాలతో పూజిస్తారు.
అజ ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
ఆమలకీ ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
అపర ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
తొలి ఏకాదశి (శయన)
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
ఇందిరా ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
జయ ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
కామదా ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
కామికా ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
మోహినీ ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
మోక్షద ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
నిర్జల ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
పద్మినీ ఏకాదశి (అధిక)
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
పాపమోచనీ ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
పాశాంకుశ ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
పరమ ఏకాదశి (అధిక)
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
పరివర్తన ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
పుష్య పుత్రదా ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
ఉత్థాన ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
రమా ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
సఫల ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
షట్తిల ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
శ్రావణ పుత్రదా ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
ఉత్పన్న ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
వరూథినీ ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
విజయ ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
యోగినీ ఏకాదశి
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి అయిన ఏకాదశి, అత్యధికులు ఆచరించే విష్ణు వ్రతం. పద్మ పురాణం ప్రకారం, ముర అనే రాక్షసుని సంహరించడానికి విష్ణువు నుండి ఏకాదశి దేవి అనే దివ్య శక్తి ఉద్భవించింది; ఆమె రోజున ఉపవాసం ఉన్నవారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారని విష్ణువు వరమిచ్చాడు. సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26) ఉంటాయి, ఒక్కొక్క దానికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి. ఇది శరీరాన్ని, మనస్సును పవిత్రం చేస్తుందని, శ్రీ మహావిష్ణువుకు ప్రీతికరమైనదని శాస్త్రాలు చెబుతాయి; ఉపవాసం, ప్రార్థన, జపం, భక్తితో జాగరణతో దీన్ని ఆచరిస్తారు.
గురు పౌర్ణమి
గురు పౌర్ణమి, ఆషాఢ పౌర్ణమి, వ్యాస పౌర్ణమి అని కూడా పిలుస్తారు: వేదాలను విభజించి, మహాభారతం, పురాణాలను రచించిన వేదవ్యాస మహర్షి జన్మదినం ఇది. ఈ రోజు శిష్యులు వ్యాస పూజతో, కృతజ్ఞతతో తమ గురువులను, ఉపాధ్యాయులను గౌరవిస్తారు. సన్యాసులు ఈ సమయంలోనే చాతుర్మాస్య వ్రతం ప్రారంభిస్తారు. తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులతో సహా మనకు నేర్పిన అందరికీ కృతజ్ఞతలు చెప్పే రోజు ఇది.
హనుమాన్ జయంతి (చైత్ర పౌర్ణమి)
హనుమజ్జయంతి, అంజనా దేవి, వాయుదేవుల పుత్రుడు, శ్రీరాముని పరమ భక్తుడు, దూత, బలం, బుద్ధి, ధైర్యం, వినయాలకు ప్రసిద్ధుడైన హనుమంతుని జన్మదినం. ఉత్తర భారతంలో ఇది చైత్ర పౌర్ణమి నాడు; ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో వైశాఖ బహుళ దశమి నాడు జరుపుకుంటారు, చాలామందికి ఆ రోజుతో 41 రోజుల హనుమాన్ దీక్ష పూర్తవుతుంది; తమిళనాడులో మార్గళి మాసంలో. హనుమంతుని పూజ ధైర్యాన్ని ఇచ్చి భయాన్ని పోగొడుతుందని నమ్మకం.
హనుమజ్జయంతి
హనుమజ్జయంతి, అంజనా దేవి, వాయుదేవుల పుత్రుడు, శ్రీరాముని పరమ భక్తుడు, దూత, బలం, బుద్ధి, ధైర్యం, వినయాలకు ప్రసిద్ధుడైన హనుమంతుని జన్మదినం. ఉత్తర భారతంలో ఇది చైత్ర పౌర్ణమి నాడు; ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో వైశాఖ బహుళ దశమి నాడు జరుపుకుంటారు, చాలామందికి ఆ రోజుతో 41 రోజుల హనుమాన్ దీక్ష పూర్తవుతుంది; తమిళనాడులో మార్గళి మాసంలో. హనుమంతుని పూజ ధైర్యాన్ని ఇచ్చి భయాన్ని పోగొడుతుందని నమ్మకం.
హోళీ
ఫాల్గుణ పౌర్ణమి నాడు వచ్చే హోళీ, అహంకారంపై భక్తి సాధించిన విజయాన్ని జరుపుకునే పండుగ. భక్త ప్రహ్లాదుని అతని మేనత్త హోలిక కాల్చివేయాలని ప్రయత్నించినప్పుడు విష్ణువు అతన్ని కాపాడాడని, హోలికే కాలిపోయిందని భాగవతం మొదలైన పురాణాలు చెబుతాయి. పౌర్ణమి రాత్రి వేసే హోలికా దహనం మంట దీన్ని గుర్తు చేస్తుంది. బృందావనంలో గోపికలతో శ్రీకృష్ణుని సరదా హోళీని గుర్తు చేస్తూ మరుసటి రోజు రంగులతో జరుపుకుంటారు. తెలుగు నేలతో సహా దక్షిణ భారతంలో ఈ రోజును కాముని పున్నమి (కామ దహనం) అని కూడా అంటారు; శివుడు తన మూడవ కంటితో మన్మథుని దహించిన రోజు.
కామ దహనం (హోలికా దహనం)
ఫాల్గుణ పౌర్ణమి నాడు వచ్చే హోళీ, అహంకారంపై భక్తి సాధించిన విజయాన్ని జరుపుకునే పండుగ. భక్త ప్రహ్లాదుని అతని మేనత్త హోలిక కాల్చివేయాలని ప్రయత్నించినప్పుడు విష్ణువు అతన్ని కాపాడాడని, హోలికే కాలిపోయిందని భాగవతం మొదలైన పురాణాలు చెబుతాయి. పౌర్ణమి రాత్రి వేసే హోలికా దహనం మంట దీన్ని గుర్తు చేస్తుంది. బృందావనంలో గోపికలతో శ్రీకృష్ణుని సరదా హోళీని గుర్తు చేస్తూ మరుసటి రోజు రంగులతో జరుపుకుంటారు. తెలుగు నేలతో సహా దక్షిణ భారతంలో ఈ రోజును కాముని పున్నమి (కామ దహనం) అని కూడా అంటారు; శివుడు తన మూడవ కంటితో మన్మథుని దహించిన రోజు.
శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి
శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి (కృష్ణాష్టమి, గోకులాష్టమి), భాగవత పురాణం చెప్పినట్లు, విష్ణువు యొక్క ఎనిమిదవ అవతారమైన శ్రీకృష్ణుడు శ్రావణ బహుళ అష్టమి నాడు రోహిణీ నక్షత్రంలో అర్ధరాత్రి మథురలో కంసుని చెరసాలలో దేవకీ వసుదేవులకు జన్మించిన రోజు. వసుదేవుడు శిశువును యమునా నది దాటించి గోకులానికి తీసుకెళ్ళాడు, అక్కడ ఆయన యశోదా నందులతో పెరిగాడు. ఇళ్ళను కృష్ణుని చిన్ని పాదాలతో అలంకరిస్తారు, వెన్న, పాల మిఠాయిలు నివేదిస్తారు. మరుసటి రోజు ఉట్టి కొట్టడం (ఉట్ల పండుగ) జరుపుకుంటారు.
కనుమ
కనుమ, మకర సంక్రాంతి మరుసటి రోజు, సంవత్సరమంతా రైతులకు సహాయపడే పశువులను గౌరవించే రోజు. గోవులను కాపాడేవాడై, గొల్లలకు ఆశ్రయం ఇవ్వడానికి గోవర్ధన గిరిని ఎత్తిన శ్రీకృష్ణుని స్మరిస్తూ ఆవులకు, ఎద్దులకు స్నానం చేయించి, అలంకరించి, పూజిస్తారు. పక్షులకు ధాన్యం కూడా వేస్తారు. కుటుంబాలు పండుగ భోజనానికి కలుస్తాయి; ఆచారాలు వర్గాలను బట్టి మారుతుంటాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో మరుసటి రోజు ముక్కనుమ జరుపుకుంటారు.
కార్తీక పౌర్ణమి
కార్తీక మాసపు పౌర్ణమి అయిన కార్తీక పౌర్ణమి, దీపాల మాసమైన కార్తీకంలో అత్యంత పవిత్రమైన రోజు, శివకేశవులిద్దరికీ ప్రీతికరమైనది. ఈ రోజు శివుడు త్రిపురాసురుని మూడు పురాలను దహించాడు కాబట్టి దీన్ని త్రిపురారి పౌర్ణమి అంటారు. తెల్లవారుజామునే నదీ స్నానం, దీపారాధన, దీప దానం గొప్ప పుణ్యాన్ని ఇస్తాయని నమ్మకం. తెలుగు ఇళ్ళలో 365 వత్తులు ఒకేసారి వెలిగిస్తారు, ఇది సంవత్సరంలో ప్రతి రోజుకీ ఒక దీపం పెట్టిన పుణ్యాన్ని ఇస్తుందని చెబుతారు; ఆలయాల్లో జ్వాలా తోరణం జరుగుతుంది, చాలామంది నదులు, చెరువుల్లో కార్తీక దీపాలు వదులుతారు.
మహర్నవమి
మహా నవమి, నవరాత్రులలో తొమ్మిదవ రోజు, మహిషాసుర మర్దినిగా అమ్మవారి అంతిమ విజయాన్ని జరుపుకునే రోజు. ఇది ఆయుధ పూజ రోజు కూడా; మనం చేసే పనిలో సహాయపడే పనిముట్లు, వాహనాలు, వాయిద్యాలు, పుస్తకాలను శుభ్రం చేసి కృతజ్ఞతతో పూజిస్తారు. చాలా దక్షిణ భారత ఇళ్ళలో పుస్తకాలు, విద్య కోసం సరస్వతీ పూజ ఈ రోజు కూడా కొనసాగుతుంది.
మహా శివరాత్రి
మహా శివరాత్రి, శివుని గొప్ప రాత్రి, మాఘ బహుళ చతుర్దశి నాడు (ఉత్తరాదిన ఫాల్గుణం) వస్తుంది. శివుడు అనంతమైన అగ్ని స్తంభంగా (లింగోద్భవం) ఆవిర్భవించిన రాత్రి ఇదని నమ్మకం; శివపార్వతుల కళ్యాణంగా కూడా జరుపుకుంటారు. రాత్రంతా మారేడు చెట్టుపై దాక్కున్న ఒక వేటగాడు, తెలియకుండానే కింద ఉన్న లింగంపై మారేడు దళాలు, నీళ్ళు రాల్చి మోక్షం పొందిన కథను శివ పురాణం చెబుతుంది. ఉపవాసం, అభిషేకం, బిల్వార్చన, రాత్రంతా జాగరణ ఈ వ్రతానికి ప్రాణం; శ్రీశైలం మొదలైన శివాలయాల్లో ఘనంగా ఉత్సవాలు జరుగుతాయి.
మకర సంక్రాంతి
మకర సంక్రాంతి సూర్యుడు మకర రాశిలోకి ప్రవేశించడాన్ని, పవిత్రమైన, శుభప్రదమైన కాలంగా భావించే ఉత్తరాయణం (సూర్యుని ఉత్తర దిశ ప్రయాణం) ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది (భీష్ముడు దేహత్యాగం కోసం ఉత్తరాయణం వరకు వేచి ఉన్నాడు). ఇది తెలుగు నేలపై గొప్ప పంట పండుగ, పెద్ద పండుగ అని పిలుస్తారు: ఇళ్ళను రంగురంగుల ముగ్గులతో అలంకరిస్తారు, కొత్త బియ్యంతో పొంగలి వండుతారు, కుటుంబాలు సూర్యునికి, భూమికి, పూర్వీకులకు కృతజ్ఞతలు చెబుతాయి. హరిదాసులు, గంగిరెద్దులు, గాలిపటాలు ఎగరేయడం సంబరాలలో భాగం.
మాస శివరాత్రి
మాస శివరాత్రిని ప్రతి నెలా అమావాస్యకు ముందు రోజు అయిన కృష్ణ పక్ష చతుర్దశి నాడు ఆచరిస్తారు. వీటిలో మాఘ మాసంలో (ఉత్తరాదిన ఫాల్గుణంలో) వచ్చేది మహా శివరాత్రి. మాస శివరాత్రి ప్రార్థన, అభిషేకం, ఉపవాసంతో చేసే సరళమైన ఆచరణ; ఇది మనస్సును పవిత్రం చేసి శివానుగ్రహాన్ని ఇస్తుందని నమ్మకం. మహా శివరాత్రి ఆచరించే చాలామంది ఈ మాస శివరాత్రులతో మొదలుపెడతారు.
నాగ పంచమి
శ్రావణ శుక్ల పంచమి నాడు వచ్చే నాగ పంచమి, శ్రీ మహావిష్ణువుతో (ఆదిశేషుడు), శివునితో (వాసుకి) సంబంధం ఉన్న నాగ దేవతలను గౌరవించే పండుగ. స్త్రీలు తమ కుటుంబ రక్షణ, క్షేమం కోసం, ముఖ్యంగా సోదరులు, పిల్లల కోసం ప్రార్థిస్తారు. తెలుగు ఇళ్ళలో స్త్రీలు పుట్ట దగ్గరకు వెళ్ళి అక్కడ పాలు పోస్తారు, దీన్ని పుట్టలో పాలు పోయడం అంటారు; కార్తీక మాసంలోని నాగుల చవితిని కూడా చాలామంది ఆచరిస్తారు. ప్రకృతి పట్ల, పొలాలను కాపాడే జీవుల పట్ల గౌరవాన్ని ఈ పండుగ చాటుతుంది.
నరక చతుర్దశి
నరక చతుర్దశి, దీపావళి అమావాస్యకు ముందు రోజు, శ్రీకృష్ణుడు సత్యభామతో కలిసి నరకాసురుని సంహరించి (తెలుగు సంప్రదాయంలో సత్యభామే అతన్ని సంహరిస్తుంది), అతను బంధించిన వారిని విడిపించిన రోజు. తన మరణాన్ని దీపాలతో, ఆనందంతో గుర్తుంచుకోవాలని నరకాసురుడు కోరుకున్నాడు. ముఖ్య ఆచారం అభ్యంగన స్నానం, సూర్యోదయానికి ముందు చేసే తలంటు స్నానం; ఇది నరకం నుండి కాపాడుతుందని నమ్మకం. సాయంత్రం యమధర్మరాజు కోసం దీపం (యమ దీపం) వెలిగిస్తారు.
ప్రదోషం
ప్రతి పక్షంలో త్రయోదశి (13వ తిథి) నాటి సంధ్యా సమయమే ప్రదోషం, ఇది శివునికి పవిత్రమైనది. క్షీరసాగర మథనంలో హాలాహల విషం పుట్టినప్పుడు లోకాలను రక్షించడానికి శివుడు దాన్ని తాగాడని, ప్రదోష సమయంలో దేవతలు స్తుతిస్తుండగా నంది కొమ్ముల మధ్య ఆనందంగా నాట్యం చేశాడని చెబుతారు. ఈ సమయంలో చేసే పూజ పాపాలను పోగొట్టి శాంతిని ఇస్తుందని నమ్మకం. సోమవారం వచ్చే సోమ ప్రదోషం, శనివారం వచ్చే శని ప్రదోషం విశేషమైనవి; శని ప్రదోషం శని బాధలను తగ్గిస్తుందని నమ్ముతారు.
పౌర్ణమి
పౌర్ణమి, నిండు చంద్రుని రోజు, నెలలో అత్యంత శుభప్రదమైన రోజులలో ఒకటి. చాలా కుటుంబాలు సత్యనారాయణ వ్రతం చేస్తారు, పుణ్య స్నానం చేస్తారు, దానం చేస్తారు, సాయంత్రం చంద్రుని పూజిస్తారు. గురు పౌర్ణమి, రాఖీ పౌర్ణమి (శ్రావణం), కార్తీక పౌర్ణమి, హోళీ వంటి ఎన్నో గొప్ప పండుగలు పౌర్ణమి నాడే వస్తాయి. ఈ రోజు స్నానం, దానం, దీపారాధనను శాస్త్రాలు కొనియాడతాయి.
రాఖీ పౌర్ణమి
శ్రావణ పౌర్ణమి నాడు వచ్చే రక్షా బంధనం (రాఖీ పండుగ) సోదర సోదరీల అనుబంధాన్ని జరుపుకునే పండుగ: సోదరి తన సోదరుని మణికట్టుకు రక్షా సూత్రం (రాఖీ) కట్టి అతని కోసం ప్రార్థిస్తుంది, అతను ఆమెను కాపాడతానని మాట ఇస్తాడు. యుద్ధానికి ముందు ఇంద్రాణి ఇంద్రుని మణికట్టుకు రక్ష కట్టిన కథను భవిష్య పురాణం చెబుతుంది; లక్ష్మీదేవి బలి చక్రవర్తికి దారం కట్టిన కథ, ద్రౌపది, శ్రీకృష్ణుల కథ కూడా ఉన్నాయి. తెలుగు నేలపై అదే రోజు జంధ్యాల పౌర్ణమి; యజ్ఞోపవీతం ధరించేవారు ఉపాకర్మ చేసి కొత్త జంధ్యం వేసుకుంటారు.
శ్రీరామనవమి
శ్రీరామ నవమి, విష్ణువు యొక్క ఏడవ అవతారమైన శ్రీరాముడు అయోధ్యలో దశరథ మహారాజు, కౌసల్యా దేవికి జన్మించిన రోజు. చైత్ర శుక్ల నవమి నాడు పునర్వసు నక్షత్రంలో మధ్యాహ్నం ఆయన జన్మించినట్లు వాల్మీకి రామాయణం చెబుతుంది. తెలుగు నేలపై ఈ రోజు సీతారామ కళ్యాణం జరుపుకుంటారు, అందులో భద్రాచలం కళ్యాణం అత్యంత ప్రసిద్ధం. పానకం, వడపప్పు సంప్రదాయ ప్రసాదాలు.
రథసప్తమి
రథ సప్తమి, మాఘ శుక్ల సప్తమి, సూర్య జయంతిగా జరుపుకుంటారు; ఏడు గుర్రాల రథాన్ని సూర్యభగవానుడు ఉత్తర దిశకు మళ్ళించిన రోజు. ఈ రోజు ఏడు జిల్లేడు (అర్క) ఆకులతో చేసే స్నానం ఏడు జన్మల పాపాలను పోగొట్టి ఆరోగ్యాన్ని ఇస్తుందని శాస్త్రాలు చెబుతాయి. ఎండలో పరమాన్నం వండి చిక్కుడు ఆకులపై నివేదిస్తారు, రథం ముగ్గు వేస్తారు. తిరుమలలో రథ సప్తమి వాహన సేవలు జరుగుతాయి, అరసవల్లి సూర్య దేవాలయంలో ఘనంగా జరుపుకుంటారు.
సంకష్టహర చతుర్థి
సంకష్టి చతుర్థి (సంకటహర చతుర్థి)ని పౌర్ణమి తర్వాత నాలుగవ రోజైన కృష్ణ పక్ష చతుర్థి నాడు, కష్టాలను (సంకటాలను) తొలగించమని గణేశుని ప్రార్థిస్తూ ఆచరిస్తారు. ఉపవాసం ఉండి, చంద్రోదయ సమయంలో అర్ఘ్యంతో తనను పూజించేవారికి ఉపశమనం ఇస్తానని గణేశుడు చంద్రుని అనుగ్రహించి మాట ఇచ్చాడని గణేశ పురాణం, తర్వాతి సంప్రదాయం వర్ణిస్తాయి. మంగళవారం వస్తే దాన్ని అంగారక సంకష్టి అంటారు; ఇది విశేష శుభప్రదమని, అనేక సంకష్టుల పుణ్యాన్ని ఇస్తుందని చెబుతారు.
శని ప్రదోషం
ప్రతి పక్షంలో త్రయోదశి (13వ తిథి) నాటి సంధ్యా సమయమే ప్రదోషం, ఇది శివునికి పవిత్రమైనది. క్షీరసాగర మథనంలో హాలాహల విషం పుట్టినప్పుడు లోకాలను రక్షించడానికి శివుడు దాన్ని తాగాడని, ప్రదోష సమయంలో దేవతలు స్తుతిస్తుండగా నంది కొమ్ముల మధ్య ఆనందంగా నాట్యం చేశాడని చెబుతారు. ఈ సమయంలో చేసే పూజ పాపాలను పోగొట్టి శాంతిని ఇస్తుందని నమ్మకం. సోమవారం వచ్చే సోమ ప్రదోషం, శనివారం వచ్చే శని ప్రదోషం విశేషమైనవి; శని ప్రదోషం శని బాధలను తగ్గిస్తుందని నమ్ముతారు.
సోమ ప్రదోషం
ప్రతి పక్షంలో త్రయోదశి (13వ తిథి) నాటి సంధ్యా సమయమే ప్రదోషం, ఇది శివునికి పవిత్రమైనది. క్షీరసాగర మథనంలో హాలాహల విషం పుట్టినప్పుడు లోకాలను రక్షించడానికి శివుడు దాన్ని తాగాడని, ప్రదోష సమయంలో దేవతలు స్తుతిస్తుండగా నంది కొమ్ముల మధ్య ఆనందంగా నాట్యం చేశాడని చెబుతారు. ఈ సమయంలో చేసే పూజ పాపాలను పోగొట్టి శాంతిని ఇస్తుందని నమ్మకం. సోమవారం వచ్చే సోమ ప్రదోషం, శనివారం వచ్చే శని ప్రదోషం విశేషమైనవి; శని ప్రదోషం శని బాధలను తగ్గిస్తుందని నమ్ముతారు.
ఉగాది
ఉగాది (యుగాది), తెలుగు, కన్నడ వారి నూతన సంవత్సరం, చైత్ర శుక్ల పాడ్యమి నాడు వస్తుంది. ఈ రోజే బ్రహ్మదేవుడు సృష్టిని ప్రారంభించాడని సంప్రదాయం. ప్రతి సంవత్సరానికి 60 సంవత్సరాల చక్రం నుండి ఒక పేరు ఉంటుంది. తలంటు స్నానం, కొత్త బట్టలు, మామిడాకుల తోరణాలు, ఉగాది పచ్చడి, పంచాంగ శ్రవణం (ఆ సంవత్సర ఫలితాలు వినడం) ఈ రోజు ప్రత్యేకతలు. అదే రోజు మహారాష్ట్రలో గుడి పడ్వా.
వైకుంఠ ఏకాదశి (ముక్కోటి)
వైకుంఠ ఏకాదశిని తెలుగులో ముక్కోటి ఏకాదశి అంటారు; ఇది ధనుర్మాసంలో వచ్చే శుక్ల ఏకాదశి, అన్ని ఏకాదశులలో గొప్పదిగా భావిస్తారు. ఈ రోజు వైకుంఠ ద్వారాలు తెరిచి ఉంటాయని, ముక్కోటి దేవతలు విష్ణు దర్శనానికి వస్తారని నమ్మకం. తిరుమల, శ్రీరంగం, భద్రాచలం వంటి ఆలయాలు ఉత్తర ద్వారాన్ని (వైకుంఠ ద్వారం) తెరుస్తాయి, భక్తులు దాని గుండా వెళ్ళి దర్శనం చేసుకుంటారు. ఈ రోజు ఉపవాసం అన్ని ఏకాదశుల పుణ్యంతో సమానమని చెబుతారు.
వరలక్ష్మీ వ్రతం
వరలక్ష్మీ వ్రతాన్ని వివాహిత స్త్రీలు (ముత్తైదువులు) కుటుంబ క్షేమం కోసం ఆచరిస్తారు. సంప్రదాయ కథ ప్రకారం (శివుడు పార్వతికి చెప్పినది, స్కాంద పురాణ సంప్రదాయం నుండి), కుండిన నగరానికి చెందిన భక్తురాలు చారుమతికి లక్ష్మీదేవి కలలో కనిపించి, శ్రావణ పౌర్ణమికి ముందు వచ్చే శుక్రవారం నాడు తనను పూజించమని చెప్పింది. చారుమతి, ఆ ఊరి స్త్రీలు అలా పూజించి ఐశ్వర్యంతో అనుగ్రహించబడ్డారు. వరాలనిచ్చే వరలక్ష్మిని పూజించడం అష్టలక్ష్ములను పూజించడంతో సమానమని నమ్మకం.
విజయదశమి (దసరా)
విజయదశమి (దసరా) చెడుపై మంచి సాధించిన విజయాన్ని జరుపుకునే పండుగ: మహిషాసురునిపై అమ్మవారి విజయం, రావణునిపై శ్రీరాముని విజయం. మహాభారతంలో పాండవులు అజ్ఞాతవాసం ముగిశాక జమ్మి (శమీ) చెట్టుపై దాచిన తమ ఆయుధాలను తిరిగి తీసుకున్నారు. తెలుగు నేలపై కుటుంబాలు జమ్మి చెట్టును పూజించి, దాని ఆకులను "బంగారం"గా ఇచ్చిపుచ్చుకుంటూ ఒకరికొకరు విజయం కలగాలని కోరుకుంటారు; తెలంగాణలో పాలపిట్టను చూడటం శుభప్రదం. అక్షరాభ్యాసానికి, కొత్త ప్రారంభాలకు ఇది ఇష్టమైన రోజు.
వినాయక చవితి
వినాయక చవితి (గణేశ చతుర్థి), శివపార్వతుల కుమారుడు, విఘ్నాలను తొలగించేవాడు, ఆరంభాలకు అధిపతి అయిన గణేశుని జన్మదినం. తెలుగు వ్రత కథ గణేశుని జననం, చంద్రుడు ఆయనను చూసి నవ్వి శాపం పొందడం, శమంతకమణి కథ చెబుతుంది: ఈ రోజు చంద్రుని చూసిన తర్వాత శ్రీకృష్ణునిపై శమంతకమణిని దొంగిలించాడనే అపనింద వచ్చింది. కథ విని అక్షింతలు తలపై వేసుకుంటే ఆ అపనింద తొలగుతుందని నమ్మకం. మట్టి విగ్రహాన్ని 21 రకాల పత్రితో పూజించి, తర్వాత నిమజ్జనం చేస్తారు.