వైకుంఠ ఏకాదశి (ముక్కోటి)
దేవత: శ్రీ మహావిష్ణువు (వైకుంఠనాథుడు, వేంకటేశ్వరుడు, రంగనాథుడు)
🪔 దశలవారీగా పూజ చేయండి
ప్రతి మంత్రం, ఏం చేయాలి, దాని అర్థం, వ్రత కథ సహా
ప్రాముఖ్యత
వైకుంఠ ఏకాదశిని తెలుగులో ముక్కోటి ఏకాదశి అంటారు; ఇది ధనుర్మాసంలో వచ్చే శుక్ల ఏకాదశి, అన్ని ఏకాదశులలో గొప్పదిగా భావిస్తారు. ఈ రోజు వైకుంఠ ద్వారాలు తెరిచి ఉంటాయని, ముక్కోటి దేవతలు విష్ణు దర్శనానికి వస్తారని నమ్మకం. తిరుమల, శ్రీరంగం, భద్రాచలం వంటి ఆలయాలు ఉత్తర ద్వారాన్ని (వైకుంఠ ద్వారం) తెరుస్తాయి, భక్తులు దాని గుండా వెళ్ళి దర్శనం చేసుకుంటారు. ఈ రోజు ఉపవాసం అన్ని ఏకాదశుల పుణ్యంతో సమానమని చెబుతారు.
ఎప్పుడు చేయాలి
ధనుర్మాసంలో (సూర్యుడు ధనూ రాశిలో ఉన్నప్పుడు, సుమారు డిసెంబర్ నుండి జనవరి) వచ్చే శుక్ల ఏకాదశి; ఇది మార్గశిర లేదా పుష్య మాసంలో వస్తుంది. ఉత్తర ద్వార దర్శనం తెల్లవారుజామున (బ్రహ్మ ముహూర్తంలో) మొదలై రోజంతా కొనసాగుతుంది. మీ ప్రాంతానికి తేదీ, పారణ సమయం యాప్ క్యాలెండర్లో కనిపిస్తాయి.
- 20, డిసెంబర్ 2026, ఆదివారం
ఉపవాసం
మిగతా ఏకాదశుల లాగానే: నిర్జల, నీళ్ళు మాత్రమే, ఫలాహారం లేదా ధాన్యం లేని ఒక పూట భోజనం. అన్నం, అన్ని ధాన్యాలు, ఉల్లి, వెల్లుల్లి మానేస్తారు. చాలామంది రాత్రంతా భజనలతో జాగరణ చేస్తారు. ద్వాదశి ఉదయం పారణ సమయం లోపల పారణ, తరచుగా విష్ణువుకు నైవేద్యం పెట్టిన తర్వాత సాదా భోజనంతో. ఆరోగ్య సూచన: వృద్ధులు, అనారోగ్యంతో ఉన్నవారు, గర్భిణీ స్త్రీలు, పాలిచ్చే తల్లులు, పిల్లలు కఠినంగా ఉపవాసం ఉండనవసరం లేదు; పండ్లు, పాలు లేదా ఒక పూట సాదా భోజనంతో భక్తిగా చేసే తేలికపాటి ఉపవాసాన్ని సంప్రదాయం పూర్తిగా అంగీకరిస్తుంది.
పూజా సామగ్రి
- విష్ణువు / వేంకటేశ్వరుని పటం లేదా విగ్రహం
- తులసి దళాలు, తులసి మాల
- పసుపు, కుంకుమ, గంధం
- అక్షింతలు
- నెయ్యి దీపం, వత్తులు
- అగరుబత్తి, కర్పూరం
- పువ్వులు, పూలమాల
- తమలపాకులు, వక్కలు
- పండ్లు, కొబ్బరికాయ
- నైవేద్యం: పాలు, పండ్లు, పంచామృతం
- విష్ణు సహస్రనామం / తిరుప్పావై పుస్తకం
దశలవారీ విధానం
- దశమి నాడు తేలికపాటి సాత్విక భోజనం చేసి, వ్రతం ఆచరించాలని సంకల్పించుకోండి.
- బ్రహ్మ ముహూర్తంలో లేచి, స్నానం చేసి, గుమ్మం ముందు ముగ్గు వేయండి (ధనుర్మాస ముగ్గులు).
- వీలైతే తెల్లవారుజామునే విష్ణు ఆలయానికి వెళ్ళి ఉత్తర ద్వారం గుండా దర్శనం చేసుకోండి.
- ఇంట్లో స్వామి పటాన్ని తులసి, పువ్వులతో అలంకరించండి.
- దీప ప్రజ్వలన: నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనె దీపం, అగరుబత్తి వెలిగించి, దీపానికి నమస్కరించండి.
- గణపతి ప్రార్థన: గణపతికి (పసుపు ముద్దతో చేసిన పసుపు గణపతి అయినా సరే) ఒక పువ్వు, అక్షింతలు సమర్పించి, పూజ నిర్విఘ్నంగా జరగాలని కోరుతూ "శుక్లాంబరధరం" శ్లోకం చెప్పండి.
- సంకల్పం: కుడి అరచేతిలో కొంచెం నీళ్ళు, అక్షింతలు, ఒక పువ్వు తీసుకుని, మీ సంకల్పాన్ని ఏ భాషలోనైనా సరళమైన మాటల్లో చెప్పండి: ఈ రోజు తేదీ, మీ పేరు, గోత్రం, పూజ పేరు, మీ ప్రార్థన (ఉదాహరణకు కుటుంబ క్షేమం). తర్వాత ఆ నీటిని ఒక పళ్ళెంలో వదలండి.
- షోడశోపచారాలతో విష్ణు పూజ చేయండి, ప్రతి నామానికీ తులసి సమర్పిస్తూ.
- విష్ణు సహస్రనామం పఠించండి; ధనుర్మాసంలో చాలామంది తిరుప్పావై కూడా పఠిస్తారు.
- పద్మ పురాణంలోని ఏకాదశి దేవి, ముర రాక్షసుని కథ చదవండి.
- మంగళ హారతి ఇచ్చి, ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు చేయండి.
- వీలైతే రాత్రి భజనలు, నామ సంకీర్తనతో జాగరణ చేయండి.
- ద్వాదశి నాడు చిన్న పూజ చేసి, పారణ సమయం లోపల ఉపవాసం విరమించి, ప్రసాదం పంచండి.
మంత్రాలు
ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ
అన్ని జీవులలో నివసించే భగవంతుడు వాసుదేవునికి (విష్ణువు / కృష్ణుడు) నమస్కారం.
శాంతాకారం భుజగశయనం పద్మనాభం సురేశం విశ్వాధారం గగనసదృశం మేఘవర్ణం శుభాంగమ్ । లక్ష్మీకాంతం కమలనయనం యోగిభిర్ధ్యానగమ్యం వందే విష్ణుం భవభయహరం సర్వలోకైకనాథమ్ ॥
ప్రశాంత స్వరూపుడు, శేషశయనుడు, పద్మనాభుడు, దేవతలకు అధిపతి, విశ్వానికి ఆధారం, ఆకాశంలా విశాలమైనవాడు, మేఘం వంటి నీలవర్ణుడు, శుభమైన అవయవాలు గలవాడు, లక్ష్మీపతి, కమల నయనుడు, ధ్యానంలో యోగులకు అందేవాడు, సంసార భయాన్ని పోగొట్టేవాడు, సర్వలోకాలకు ఏకైక నాథుడు అయిన విష్ణువుకు నమస్కరిస్తున్నాను.
ఓం నమో నారాయణాయ
శ్రీమన్నారాయణునికి నమస్కారం.
చేయవలసినవి
- వీలైతే ఆలయంలో ఉత్తర ద్వార దర్శనం చేసుకోండి
- విష్ణు సహస్రనామం, విష్ణు నామాలు జపించండి
- ఆరోగ్యం సహకరిస్తే రాత్రంతా జాగరణ చేయండి
- ద్వాదశి నాడు అవసరంలో ఉన్నవారికి అన్నం పెట్టండి
చేయకూడనివి
- అన్నం లేదా ధాన్యాలు తినకండి
- ఏకాదశి నాడు తులసి కోయకండి
- ఉల్లి, వెల్లుల్లి, మాంసం, మద్యం మానండి
- ఆలయాల్లో తోసుకోవడం, ఎగబడటం మానండి; క్యూలలో ఓపికగా ఉండండి
ఇవి కూడా చదవండి: ఏకాదశి వ్రతం
ఆచారాలు కుటుంబాన్ని, ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతాయి.