సన్నాహాలు
మండపం సిద్ధం చేయడం
ఏం చేయాలి: స్నానం చేసి శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించండి. పూజా స్థలాన్ని శుభ్రం చేసి ముగ్గు వేసి, శుభ్రమైన వస్త్రం పరచిన పీటపై లక్ష్మీనారాయణుల పటాన్ని తూర్పు ముఖంగా ఉంచండి. దాని పక్కన కొద్దిగా విరగని (నిండు) బియ్యంపై కలశం పెట్టండి. తులసి, తామర లేదా ఇతర పువ్వులు, గంధం, పసుపు, కుంకుమ, అక్షతలు, దీపం, అగరుబత్తి, కర్పూరం, తమలపాకులు, పండ్లు, కొబ్బరికాయ సిద్ధంగా ఉంచుకోండి. వీలైతే పూజను పూర్వాహ్ణంలో (మధ్యాహ్నానికి ముందు) చేయండి.
నైవేద్యం, దాన సామగ్రి సిద్ధం చేయడం
ఏం చేయాలి: నైవేద్యం చేయండి: పాయసం, దధ్యోదనం లేదా పొంగలి, పానకం. మీ శక్తి మేరకు దాన సామగ్రి సిద్ధంగా ఉంచుకోండి: చల్లని నీళ్లు నింపిన కొత్త కుండ (ఉదకుంభం), దానిపై ఒక పళ్లెంలో మామిడిపండు, కొద్దిగా బెల్లం లేదా పంచదార, విసనకర్ర, గొడుగు లేదా పాదరక్షలు, బియ్యం, వస్త్రాలు, కొంత దక్షిణ. పూజలో ఆశీర్వదించబడేలా వాటిని స్వామి దగ్గర ఉంచండి.
ప్రారంభం – గణపతి ప్రార్థన
గణపతి ప్రార్థన
ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, పూజకు ఏ విఘ్నాలూ రాకుండా చూడమని వినాయకుని ప్రార్థించండి.
శ్రీ మహాగణాధిపతయే నమః ॥ శుక్లాంబరధరం విష్ణుం శశివర్ణం చతుర్భుజమ్ । ప్రసన్నవదనం ధ్యాయేత్ సర్వవిఘ్నోపశాంతయే ॥ అగజానన పద్మార్కం గజాననమహర్నిశమ్ । అనేకదం తం భక్తానాం ఏకదంతముపాస్మహే ॥
అర్థం: తెల్లని వస్త్రాలు ధరించినవాడు, సర్వవ్యాపి, చంద్రుని వంటి కాంతి గలవాడు, నాలుగు భుజాలవాడు, ప్రసన్న వదనుడు అయిన స్వామిని సర్వ విఘ్నాలు తొలగడానికి ధ్యానిస్తున్నాను. భక్తులకు అనేక వరాలిచ్చే ఏకదంతుడు, పార్వతీ పుత్రుడు అయిన గణపతిని ఉపాసిస్తున్నాము.
పవిత్రీకరణం
ఏం చేయాలి: ఎడమ చేతిలో ఉద్ధరిణెతో నీళ్లు తీసుకుని, కుడి బొటనవేలితో (లేదా పువ్వుతో) శ్లోకం చెబుతూ మూడుసార్లు తలపై చల్లుకోండి. తర్వాత చేతులు జోడించి గురువుకు నమస్కరించండి.
అపవిత్రః పవిత్రో వా సర్వావస్థాం గతోఽపి వా । యః స్మరేత్పుండరీకాక్షం స బాహ్యాభ్యంతరః శుచిః ॥ పుండరీకాక్ష పుండరీకాక్ష పుండరీకాక్షాయ నమః ॥ శ్రీ గురుభ్యో నమః ॥
అర్థం: పవిత్రంగా ఉన్నా, అపవిత్రంగా ఉన్నా, ఏ స్థితిలో ఉన్నా పుండరీకాక్షుడైన శ్రీహరిని స్మరించినవారు లోపలా బయటా శుద్ధులవుతారు. గురువుకు నమస్కారం.
దీపారాధన
ఏం చేయాలి: రెండు వత్తులతో నేతి దీపం, అగరుబత్తి వెలిగించండి. దీపానికి నమస్కారం చేయండి.
దీపజ్యోతిః పరబ్రహ్మ దీపజ్యోతిర్జనార్దనః । దీపో హరతు మే పాపం దీపజ్యోతిర్నమోఽస్తు తే ॥
అర్థం: దీపజ్యోతి పరబ్రహ్మ స్వరూపం, ఆ జ్యోతియే జనార్దనుడు. ఈ దీపం నా పాపాలను పోగొట్టుగాక; ఓ దీపజ్యోతీ, నీకు నమస్కారం.
శుద్ధి
ఆచమనం
ఏం చేయాలి: కుడి అరచేతిని దోసిలిలా పట్టి, ఉద్ధరిణెతో ఒక చెంచా నీళ్లు తీసుకుని "కేశవాయ స్వాహా" అంటూ తాగండి. అలాగే "నారాయణాయ స్వాహా", "మాధవాయ స్వాహా" అని (మూడుసార్లు) ఆచమనం చేయండి. "గోవిందాయ నమః" అంటూ కుడి చేతిపై, "విష్ణవే నమః" అంటూ ఎడమ చేతిపై కొద్దిగా నీళ్లు వదలండి. తర్వాత చేతులు జోడించి మిగిలిన నామాలు చెప్పండి.
ఓం కేశవాయ స్వాహా । ఓం నారాయణాయ స్వాహా । ఓం మాధవాయ స్వాహా । ఓం గోవిందాయ నమః । ఓం విష్ణవే నమః । ఓం మధుసూదనాయ నమః । ఓం త్రివిక్రమాయ నమః । ఓం వామనాయ నమః । ఓం శ్రీధరాయ నమః । ఓం హృషీకేశాయ నమః । ఓం పద్మనాభాయ నమః । ఓం దామోదరాయ నమః । ఓం సంకర్షణాయ నమః । ఓం వాసుదేవాయ నమః । ఓం ప్రద్యుమ్నాయ నమః । ఓం అనిరుద్ధాయ నమః । ఓం పురుషోత్తమాయ నమః । ఓం అధోక్షజాయ నమః । ఓం నారసింహాయ నమః । ఓం అచ్యుతాయ నమః । ఓం జనార్దనాయ నమః । ఓం ఉపేంద్రాయ నమః । ఓం హరయే నమః । ఓం శ్రీకృష్ణాయ నమః ॥
అర్థం: శ్రీమహావిష్ణువు ఇరవై నాలుగు నామాలను స్మరిస్తూ నీటితో లోపలా బయటా శుద్ధి చేసుకోవడం.
భూతోచ్చాటనం
ఏం చేయాలి: కొన్ని అక్షతలు తీసుకుని, వెనక్కి చూడకుండా ఎడమ భుజం మీదుగా వెనుకకు వేయండి.
ఉత్తిష్ఠంతు భూతపిశాచాః య ఏతే భూమిభారకాః । ఏతేషామవిరోధేన బ్రహ్మకర్మ సమారభే ॥
అర్థం: భూమికి భారమైన భూతాలు, పిశాచాలు లేచి వెళ్లిపోవుగాక; వారి అనుమతితో ఈ శుభకార్యాన్ని ప్రారంభిస్తున్నాను.
ప్రాణాయామం
ఏం చేయాలి: కుడి బొటనవేలితో కుడి ముక్కు రంధ్రం మూసి ఎడమ దానితో గాలి పీల్చండి; రెండూ మూసి మంత్రాన్ని మనసులో చెబుతూ గాలి నిలపండి; కుడి దానితో గాలి వదలండి. ఉపదేశం లేనివారు "ఓం" అనుకుంటూ మూడుసార్లు నెమ్మదిగా శ్వాస తీసుకుని వదిలితే చాలు.
ఓం భూః । ఓం భువః । ఓం సువః । ఓం మహః । ఓం జనః । ఓం తపః । ఓం సత్యమ్ । ఓం తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ॥ ఓమాపో జ్యోతీ రసోఽమృతం బ్రహ్మ భూర్భువస్సువరోమ్ ॥
అర్థం: సప్త లోకాలను, గాయత్రిని ధ్యానిస్తూ శ్వాసను నియమించి, పూజకు మనసును స్థిరపరచుకోవడం.
సంకల్పం
సంకల్పం
ఏం చేయాలి: కుడి చేతిలో అక్షతలు, పువ్వు తీసుకుని, దాని కింద ఎడమ అరచేయి ఉంచి, గుండెకు దగ్గరగా పట్టుకోండి. ఈనాటి పంచాంగం, మీ గోత్రం, పేరుతో యాప్ నింపిన కింది సంకల్పాన్ని చెప్పండి. చివరలో ఉద్ధరిణెతో అక్షతలపై కొద్దిగా నీళ్లు వదిలి, వాటిని పళ్లెంలో విడవండి.
…
అర్థం: కాలం, ప్రదేశం, నేనెవరిని, ఈ పూజ ఎందుకు చేస్తున్నాను అనేది ప్రకటించడం: మా కుటుంబ క్షేమం, ధైర్యం, ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాల కోసం, స్వామి ప్రీతి కోసం.
కలశారాధన
కలశారాధన
ఏం చేయాలి: కలశానికి గంధం, కుంకుమ, అక్షతలు పెట్టండి. కుడి అరచేతితో కలశం మూతిని మూసి, సమస్త పుణ్య నదులను ఆ జలంలోకి ఆహ్వానిస్తూ మంత్రం చెప్పండి.
కలశస్య ముఖే విష్ణుః కంఠే రుద్రః సమాశ్రితః । మూలే తత్ర స్థితో బ్రహ్మా మధ్యే మాతృగణాః స్మృతాః ॥ కుక్షౌ తు సాగరాః సర్వే సప్తద్వీపా వసుంధరా । ఋగ్వేదోఽథ యజుర్వేదః సామవేదో హ్యథర్వణః ॥ అంగైశ్చ సహితాః సర్వే కలశాంబు సమాశ్రితాః ॥ గంగే చ యమునే చైవ గోదావరి సరస్వతి । నర్మదే సింధు కావేరి జలేఽస్మిన్ సన్నిధిం కురు ॥
అర్థం: కలశ ముఖంలో విష్ణువు, కంఠంలో రుద్రుడు, మూలంలో బ్రహ్మ, మధ్యలో మాతృగణాలు ఉన్నారు. సమస్త సముద్రాలు, సప్త ద్వీపాలు, భూమి, నాలుగు వేదాలు ఈ జలంలో నివసిస్తాయి. ఓ గంగా, యమునా, గోదావరీ, సరస్వతీ, నర్మదా, సింధూ, కావేరీ, ఈ జలంలో సన్నిధానం చేయండి.
కలశ జల ప్రోక్షణ
ఏం చేయాలి: కలశంలో ముంచిన పువ్వు లేదా మామిడి ఆకుతో పూజా సామగ్రి మీద, స్వామి మీద, మీ మీద కొద్దిగా నీళ్లు చల్లండి.
కలశోదకేన పూజాద్రవ్యాణి సంప్రోక్ష్య, దేవమాత్మానం చ సంప్రోక్ష్య ॥
అర్థం: పవిత్రమైన కలశ జలంతో పూజా ద్రవ్యాలను, దేవతను, తనను తాను శుద్ధి చేసుకోవడం.
గణపతి పూజ
గణపతి పూజ
ఏం చేయాలి: తమలపాకుపై పసుపుతో చిన్న గణపతిని (పసుపు గణపతి) చేసి కలశానికి కుడి వైపున ఉంచండి. పదహారు నామాలకు ఒక్కొక్క పువ్వు లేదా అక్షతలు వేయండి. అరటిపండు లేదా బెల్లం నైవేద్యం పెట్టి, వ్రతం నిర్విఘ్నంగా పూర్తి కావాలని ప్రార్థించండి.
ఓం సుముఖాయ నమః । ఓం ఏకదంతాయ నమః । ఓం కపిలాయ నమః । ఓం గజకర్ణకాయ నమః । ఓం లంబోదరాయ నమః । ఓం వికటాయ నమః । ఓం విఘ్నరాజాయ నమః । ఓం గణాధిపాయ నమః । ఓం ధూమకేతవే నమః । ఓం గణాధ్యక్షాయ నమః । ఓం ఫాలచంద్రాయ నమః । ఓం గజాననాయ నమః । ఓం వక్రతుండాయ నమః । ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః । ఓం హేరంబాయ నమః । ఓం స్కందపూర్వజాయ నమః ॥ ఓం మహాగణాధిపతయే నమః, షోడశనామభిః పుష్పాణి సమర్పయామి ॥ వక్రతుండ మహాకాయ సూర్యకోటి సమప్రభ । నిర్విఘ్నం కురు మే దేవ సర్వకార్యేషు సర్వదా ॥
అర్థం: షోడశ నామాలతో గణేశునికి నమస్కారం. వక్రతుండా, మహాకాయా, కోటి సూర్యుల కాంతి గలవాడా, నా పనులన్నింటిలో ఎల్లప్పుడూ విఘ్నాలను తొలగించు.
షోడశోపచార పూజ
ధ్యానం
ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, లక్ష్మీనారాయణులను చూస్తూ, పక్కన లక్ష్మీదేవితో ఉన్న నారాయణుని మనసులో నిలుపుకోండి.
శాంతాకారం భుజగశయనం పద్మనాభం సురేశం విశ్వాధారం గగనసదృశం మేఘవర్ణం శుభాంగమ్ । లక్ష్మీకాంతం కమలనయనం యోగిభిర్ధ్యానగమ్యం వందే విష్ణుం భవభయహరం సర్వలోకైకనాథమ్ ॥ నమస్తేఽస్తు మహామాయే శ్రీపీఠే సురపూజితే । శంఖచక్రగదాహస్తే మహాలక్ష్మి నమోఽస్తు తే ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । ధ్యాయామి ॥
అర్థం: శాంతాకారుడు, శేషశయనుడు, పద్మనాభుడు, విశ్వానికి ఆధారం, మేఘవర్ణుడు, లక్ష్మీకాంతుడు, భవభయాన్ని హరించేవాడు అయిన విష్ణువుకు నమస్కరిస్తున్నాను. శ్రీపీఠంపై కొలువైన, దేవతలచే పూజింపబడే, శంఖ చక్ర గదలు ధరించిన మహామాయా స్వరూపిణి మహాలక్ష్మీ, నీకు నమస్కారం.
ఆవాహనం
ఏం చేయాలి: స్వామిని వచ్చి పటంలో కొలువై ఉండమని ఆహ్వానిస్తూ అక్షతలు, పువ్వు సమర్పించండి.
సహస్రశీర్షా పురుషః । సహస్రాక్షః సహస్రపాత్ । స భూమిం విశ్వతో వృత్వా । అత్యతిష్ఠద్దశాంగులమ్ ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । ఆవాహయామి ॥
అర్థం: పురుషుడు వేల శిరస్సులు, వేల కన్నులు, వేల పాదాలు గలవాడు; భూమిని అన్ని వైపులా వ్యాపించి, దానిని దాటి ఉన్నాడు. స్వామీ, నిన్ను ఆహ్వానిస్తున్నాను.
ఆసనం
ఏం చేయాలి: స్వామికి ఆసనంగా అక్షతలు సమర్పించండి.
పురుష ఏవేదం సర్వమ్ । యద్భూతం యచ్చ భవ్యమ్ । ఉతామృతత్వస్యేశానః । యదన్నేనాతిరోహతి ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । నవరత్నఖచిత సింహాసనం సమర్పయామి ॥
అర్థం: ఈ సమస్తం పురుషుడే; జరిగినదీ, జరగబోయేదీ ఆయనే; ఆయన అమృతత్వానికి ప్రభువు. నవరత్నఖచిత సింహాసనం సమర్పిస్తున్నాను.
పాద్యం
ఏం చేయాలి: ఉద్ధరిణెతో స్వామి పాదాల వద్ద (పళ్లెంలోకి) కొద్దిగా నీళ్లు సమర్పించండి.
ఏతావానస్య మహిమా । అతో జ్యాయాంశ్చ పూరుషః । పాదోఽస్య విశ్వా భూతాని । త్రిపాదస్యామృతం దివి ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । పాదయోః పాద్యం సమర్పయామి ॥
అర్థం: ఆయన మహిమ ఇంతటిది, పురుషుడు దీనికంటే గొప్పవాడు; సమస్త భూతాలు ఆయనలో నాలుగో వంతు మాత్రమే. పాదాలు కడగడానికి జలం సమర్పిస్తున్నాను.
అర్ఘ్యం
ఏం చేయాలి: కొద్దిగా గంధం, అక్షతలు కలిపిన నీళ్లను స్వామి చేతుల వైపు సమర్పించండి.
త్రిపాదూర్ధ్వ ఉదైత్పురుషః । పాదోఽస్యేహాఽఽభవాత్పునః । తతో విష్వఙ్వ్యక్రామత్ । సాశనానశనే అభి ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । హస్తయోః అర్ఘ్యం సమర్పయామి ॥
అర్థం: పురుషునిలో మూడు వంతులు పైకి ఉద్భవించాయి; ఒక వంతు ఈ జగత్తుగా మారింది. చేతులకు జలం సమర్పిస్తున్నాను.
ఆచమనీయం
ఏం చేయాలి: ఆచమనం కోసం స్వామి ముఖం వైపు కొద్దిగా నీళ్లు సమర్పించండి.
తస్మాద్విరాడజాయత । విరాజో అధి పూరుషః । స జాతో అత్యరిచ్యత । పశ్చాద్భూమిమథో పురః ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । ముఖే ఆచమనీయం సమర్పయామి ॥
అర్థం: ఆయన నుండి విరాట్ జగత్తు పుట్టింది, ఆయనే దానిని వ్యాపించి ఉన్నాడు. ఆచమనానికి జలం సమర్పిస్తున్నాను.
పంచామృత స్నానం
ఏం చేయాలి: పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, తేనె, పంచదారలతో ఒక్కొక్కటిగా, ఒక్కొక్క వాక్యం చెబుతూ స్వామికి అభిషేకం చేయండి (పటం అయితే పువ్వుతో చల్లండి). తర్వాత శుద్ధ జలం చల్లండి.
క్షీరమ్ — ఆప్యాయస్వ సమేతు తే విశ్వతః సోమ వృష్ణియమ్ । భవా వాజస్య సంగథే ॥ దధి — దధిక్రావ్ణో అకారిషం జిష్ణోరశ్వస్య వాజినః । సురభి నో ముఖా కరత్ప్ర ణ ఆయూంషి తారిషత్ ॥ ఘృతమ్ — శుక్రమసి జ్యోతిరసి తేజోఽసి దేవో వస్సవితోత్పునాత్వచ్ఛిద్రేణ పవిత్రేణ వసోస్సూర్యస్య రశ్మిభిః ॥ మధు — మధువాతా ఋతాయతే మధుక్షరంతి సింధవః । మాధ్వీర్నః సంత్వోషధీః ॥ శర్కరా — స్వాదుః పవస్వ దివ్యాయ జన్మనే స్వాదురింద్రాయ సుహవీతు నామ్నే ॥ పంచామృత స్నానం సమర్పయామి ॥
అర్థం: పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, తేనె, పంచదార అనే పంచామృతాలతో స్వామికి స్నానం.
స్నానం
ఏం చేయాలి: పువ్వుతో స్వామిపై శుద్ధ జలం చల్లి, తుడిచి, యథాస్థానంలో ఉంచండి.
యత్పురుషేణ హవిషా । దేవా యజ్ఞమతన్వత । వసంతో అస్యాసీదాజ్యమ్ । గ్రీష్మ ఇధ్మశ్శరద్ధవిః ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । శుద్ధోదక స్నానం సమర్పయామి ॥
అర్థం: దేవతలు పురుషుణ్ణే హవిస్సుగా చేసి యజ్ఞం చేశారు. శుద్ధోదక స్నానం సమర్పిస్తున్నాను.
వస్త్రం
ఏం చేయాలి: పసుపు రాసిన రెండు దూది వత్తులను (లేదా కొత్త వస్త్రం / రవిక గుడ్డ) స్వామికి సమర్పించండి.
సప్తాస్యాసన్పరిధయః । త్రిః సప్త సమిధః కృతాః । దేవా యద్యజ్ఞం తన్వానాః । అబధ్నన్పురుషం పశుమ్ ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । వస్త్రయుగ్మం సమర్పయామి ॥
అర్థం: ఆ యజ్ఞానికి ఏడు పరిధులు, ఇరవై ఒక్క సమిధలు. వస్త్రయుగ్మం సమర్పిస్తున్నాను.
యజ్ఞోపవీతం
ఏం చేయాలి: యజ్ఞోపవీతం సమర్పించండి, లేదా దానికి బదులుగా అక్షతలు వేయండి.
తం యజ్ఞం బర్హిషి ప్రౌక్షన్ । పురుషం జాతమగ్రతః । తేన దేవా అయజంత । సాధ్యా ఋషయశ్చ యే ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । యజ్ఞోపవీతం సమర్పయామి ॥
అర్థం: ముందుగా పుట్టిన పురుషుని యజ్ఞంలో అభిషేకించారు. యజ్ఞోపవీతం సమర్పిస్తున్నాను.
గంధం
ఏం చేయాలి: ఉంగరపు వేలితో స్వామికి గంధం, తర్వాత పసుపు, కుంకుమ అలంకరించండి.
తస్మాద్యజ్ఞాత్సర్వహుతః । సంభృతం పృషదాజ్యమ్ । పశూంస్తాంశ్చక్రే వాయవ్యాన్ । ఆరణ్యాన్గ్రామ్యాశ్చ యే ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । శ్రీగంధం సమర్పయామి ॥
అర్థం: ఆ యజ్ఞం నుండి పెరుగు, నెయ్యి వచ్చాయి. సుగంధమైన చందనం సమర్పిస్తున్నాను.
అక్షతలు
ఏం చేయాలి: ఆభరణాలుగా అక్షతలు (పసుపు కలిపిన బియ్యం) సమర్పించండి.
తస్మాద్యజ్ఞాత్సర్వహుతః । ఋచః సామాని జజ్ఞిరే । ఛందాంసి జజ్ఞిరే తస్మాత్ । యజుస్తస్మాదజాయత ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । అలంకరణార్థం అక్షతాన్ సమర్పయామి ॥
అర్థం: ఆ యజ్ఞం నుండి ఋగ్వేద, సామవేద, యజుర్వేదాలు పుట్టాయి. ఆభరణాలుగా అక్షతలు సమర్పిస్తున్నాను.
పుష్పం
ఏం చేయాలి: స్వామికి పువ్వులు, తులసి, పూలమాల సమర్పించండి.
తస్మాదశ్వా అజాయంత । యే కే చోభయాదతః । గావో హ జజ్ఞిరే తస్మాత్ । తస్మాజ్జాతా అజావయః ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । పుష్పైః పూజయామి ॥
అర్థం: దాని నుండి గుర్రాలు, గోవులు, మేకలు, గొర్రెలు పుట్టాయి. పుష్పాలతో పూజిస్తున్నాను.
అంగపూజ & నామావళి
అంగపూజ
ఏం చేయాలి: స్వామి పాదాల నుండి శిరస్సు వరకు ఒక్కొక్క అంగానికి ఒక్కొక్క వాక్యం చెబుతూ తులసి దళం, పువ్వు లేదా అక్షతలు సమర్పించండి.
ఓం కేశవాయ నమః — పాదౌ పూజయామి । ఓం గోవిందాయ నమః — గుల్ఫౌ పూజయామి । ఓం ఇందిరాపతయే నమః — జంఘే పూజయామి । ఓం అనఘాయ నమః — జానునీ పూజయామి । ఓం జనార్దనాయ నమః — ఊరూ పూజయామి । ఓం విష్టరశ్రవసే నమః — కటిం పూజయామి । ఓం కుక్షిస్థాఖిలభువనాయ నమః — ఉదరం పూజయామి । ఓం లక్ష్మీవక్షఃస్థలాయ నమః — వక్షఃస్థలం పూజయామి । ఓం శంఖచక్రగదాశార్ంగపాణయే నమః — బాహూన్ పూజయామి । ఓం కంబుకంఠాయ నమః — కంఠం పూజయామి । ఓం పూర్ణేందునిభవక్త్రాయ నమః — వక్త్రం పూజయామి । ఓం కుందకుట్మలదంతాయ నమః — దంతాన్ పూజయామి । ఓం నాసాగ్రమౌక్తికాయ నమః — నాసికాం పూజయామి । ఓం సూర్యచంద్రాగ్నిధారిణే నమః — నేత్రాణి పూజయామి । ఓం సహస్రశిరసే నమః — శిరః పూజయామి । ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః — సర్వాణ్యంగాని పూజయామి ॥
అర్థం: స్వామి ఒక్కొక్క నామంతో ఒక్కొక్క అంగాన్ని పూజించడం: పాదాలు, చీలమండలు, జంఘలు, మోకాళ్లు, తొడలు, కటి, ఉదరం, వక్షస్థలం, భుజాలు, కంఠం, ముఖం, దంతాలు, నాసిక, నేత్రాలు, శిరస్సు, తర్వాత సర్వాంగాలను.
నామావళి (108 సార్లు)108 సార్లు చెప్పండి
ఏం చేయాలి: నామాన్ని 108 సార్లు చెబుతూ, ప్రతిసారీ అక్షతలు (విరగని నిండు బియ్యం) లేదా ఒక తులసి దళం సమర్పించి కౌంటర్ను నొక్కండి. విష్ణు లేదా లక్ష్మీ అష్టోత్తర శతనామావళి తెలిసిన కుటుంబాలు దానికి బదులుగా ఇక్కడ దానిని చదవవచ్చు.
ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాయ నమః ॥
అర్థం: లక్ష్మీనారాయణులకు నమస్కారం.
స్తోత్రం & జపం
కనకధారా స్తోత్రం
ఏం చేయాలి: పుస్తకం నుండి లేదా యాప్ నుండి ఆదిశంకరుల కనకధారా స్తోత్రం, లేదా విష్ణు సహస్రనామం చదవండి. సమయం తక్కువగా ఉంటే ఈ మొదటి శ్లోకాన్ని మూడుసార్లు చదవండి.
అంగం హరేః పులకభూషణమాశ్రయంతీ భృంగాంగనేవ ముకులాభరణం తమాలమ్ । అంగీకృతాఖిలవిభూతిరపాంగలీలా మాంగల్యదాస్తు మమ మంగళదేవతాయాః ॥
అర్థం: తమాల వృక్షపు మొగ్గల వైపు తుమ్మెద ఆకర్షితమైనట్లు, ఆనందంతో పులకించిన శ్రీహరి దేహంపై లక్ష్మీదేవి చూపు నిలుస్తుంది. సమస్త సంపదలను తనలో నిలుపుకున్న ఆ మంగళదేవత లీలాకటాక్షం నాకు మంగళాన్ని ప్రసాదించుగాక.
వ్రత కథ
ప్రథమాధ్యాయము — తరగని పుణ్యాన్నిచ్చే దినం
వైశాఖ శుక్ల తదియను అక్షయ తృతీయ అంటారు: ఈ రోజున ఇచ్చిన దానం, చేసిన జపం, సమర్పించిన పూజ, ప్రారంభించిన పని ఏదైనా ఎప్పటికీ తరగదు (అక్షయం) అని చెబుతారు. సంవత్సరంలోని అత్యంత శుభదినాలలో ఇది ఒకటి; ఈ రోజు ముహూర్తం చూడకుండానే శుభకార్యాలు ప్రారంభించవచ్చు.
ఎన్నో పవిత్ర ఘట్టాలు ఈ రోజుతో ముడిపడి ఉన్నాయి. ఇది ఆరవ అవతారమైన శ్రీ పరశురాముని జయంతి. ఈ రోజునే త్రేతాయుగం ప్రారంభమైందని, గంగ భూమికి దిగివచ్చిందని, అడవిలో ఉన్న పాండవుల దగ్గరకు వచ్చిన ఏ అతిథీ ఆకలితో వెళ్లకుండా ఉండేలా శ్రీకృష్ణుడు వారికి ఎప్పటికీ ఖాళీ కాని అక్షయపాత్రను ఇచ్చాడని సంప్రదాయం చెబుతుంది. సింహాచలంలో ఈ రోజున శ్రీ వరాహ లక్ష్మీనృసింహస్వామి చందనపు పూతను తొలగించి నిజరూప దర్శనం కల్పిస్తారు.
అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.
ద్వితీయాధ్యాయము — ధర్మదాసు అనే వర్తకుడు
భవిష్య పురాణం ధర్మదాసు అనే వర్తకుని కథ చెబుతుంది. అతడు పేదవాడైనా సత్యవంతుడు, దైవభక్తుడు. వైశాఖ శుక్ల తదియ నాడు లక్ష్మీనారాయణులను పూజించి ఏది దానం చేసినా తరగని పుణ్యం లభిస్తుందని పండితులు చెబుతుండగా ఒకరోజు అతడు విన్నాడు.
ఆ రోజున ధర్మదాసు నదిలో స్నానం చేసి, స్వామిని పూజించి, తన దగ్గర ఉన్న కొద్దిపాటి వస్తువులను — నీటి కుండలు, ధాన్యం, ఉప్పు, నెయ్యి, బెల్లం, పెరుగు, విసనకర్రలు, వస్త్రాలు — సంతోషంగా బ్రాహ్మణులకు, అవసరంలో ఉన్నవారికి దానం చేశాడు. తమకు కావలసినవి దానం చేస్తున్నాడని అతని కుటుంబం అతనిని తిట్టింది; అతడు వృద్ధుడు, రోగి కూడా; అయినా అతడు మానలేదు. బతికున్నంత కాలం ప్రతి సంవత్సరం ఈ రోజును దానధర్మాలతో ఆచరించాడు.
మరుజన్మలో ధర్మదాసు కుశావతీ నగరానికి రాజుగా, ధనవంతుడు, బలవంతుడుగా జన్మించాడు. రాజైన తర్వాత కూడా అతడు అక్షయ తృతీయ నాడు దానధర్మాలు కొనసాగించాడు; అతని సంపద ఎన్నడూ తరగలేదు. ఈ రోజున ప్రేమతో ఇచ్చినది ఎంత చిన్నదైనా, అంతులేకుండా తిరిగి వస్తుందని ఈ కథ బోధిస్తుంది.
అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.
తృతీయాధ్యాయము — కుచేలుని పిడికెడు అటుకులు
శ్రీకృష్ణుని బాల్యమిత్రుడైన పేద బ్రాహ్మణుడు కుచేలుడు (సుదాముడు) ఒక గుడ్డలో కట్టిన పిడికెడు అటుకులు మాత్రమే తీసుకుని ద్వారకలో కృష్ణుని చూడడానికి వెళ్లింది అక్షయ తృతీయ నాడేనని ఒక ప్రియమైన సంప్రదాయం చెబుతుంది. కృష్ణుడు అతనిని ఎంతో ప్రేమతో ఆదరించి, అతని పాదాలు కడిగి, ఆ అటుకులను ఆనందంగా ఆరగించాడు. కుచేలుడు సిగ్గుతో ఏమీ అడగలేక వట్టి చేతులతో ఇంటికి తిరిగి వెళ్లాడు; కానీ అక్కడ తన గుడిసె రాజభవనంగా మారిపోయిందని, తన కుటుంబానికి ఏ లోటూ లేదని చూశాడు.
కాబట్టి ఈ రోజున స్వామి కుచేలునికి ఇచ్చినట్లే మనమూ ఇతరులకు ఇస్తాము; మన దగ్గర ఉన్నదానిని ప్రేమతో స్వామికి సమర్పిస్తాము. నిజమైన అక్షయ సంపద భక్తి, దానమే — కేవలం బంగారం కాదు.
అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.
ఉపచారాలు & హారతి
ధూపం
ఏం చేయాలి: స్వామి ఎదుట అగరుబత్తిని గుండ్రంగా తిప్పుతూ గంట మోగించండి.
యత్పురుషం వ్యదధుః । కతిధా వ్యకల్పయన్ । ముఖం కిమస్య కౌ బాహూ । కావూరూ పాదావుచ్యేతే ॥ వనస్పత్యుద్భవైర్దివ్యైః నానాగంధైః సుసంయుతః । ఆఘ్రేయః సర్వదేవానాం ధూపోఽయం ప్రతిగృహ్యతామ్ ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । ధూపమాఘ్రాపయామి ॥
అర్థం: పురుషుని ఎన్ని విధాలుగా విభజించారు? వృక్షాల నుండి వచ్చిన సుగంధ ధూపం సమర్పిస్తున్నాను; స్వీకరించు.
దీపం
ఏం చేయాలి: గంట మోగిస్తూ స్వామికి నేతి దీపాన్ని గుండ్రంగా చూపించండి.
బ్రాహ్మణోఽస్య ముఖమాసీత్ । బాహూ రాజన్యః కృతః । ఊరూ తదస్య యద్వైశ్యః । పద్భ్యాం శూద్రో అజాయత ॥ సాజ్యం త్రివర్తిసంయుక్తం వహ్నినా యోజితం మయా । గృహాణ మంగళం దీపం త్రైలోక్యతిమిరాపహమ్ ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । దీపం దర్శయామి ॥
అర్థం: ఆయన ముఖం నుండి బ్రాహ్మణులు, భుజాల నుండి క్షత్రియులు, తొడల నుండి వైశ్యులు, పాదాల నుండి శూద్రులు పుట్టారు. ముల్లోకాల చీకటిని పోగొట్టే మూడు వత్తుల ఈ మంగళ దీపాన్ని స్వీకరించు.
నైవేద్యం
ఏం చేయాలి: ప్రసాదం, అరటిపండ్లు, ఫలాలు స్వామి ఎదుట ఉంచండి. వాటి చుట్టూ నీళ్లు చల్లి, "ప్రాణాయ స్వాహా" మొదలైనవి చెబుతూ కుడి చేతితో ఐదుసార్లు స్వామికి నివేదించండి. మధ్యలో, చివరలో నీళ్లు సమర్పించండి.
చంద్రమా మనసో జాతః । చక్షోః సూర్యో అజాయత । ముఖాదింద్రశ్చాగ్నిశ్చ । ప్రాణాద్వాయురజాయత ॥ ఓం భూర్భువస్సువః । తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ॥ సత్యం త్వర్తేన పరిషించామి (సాయంకాలే — ఋతం త్వా సత్యేన పరిషించామి) । అమృతమస్తు । అమృతోపస్తరణమసి ॥ ఓం ప్రాణాయ స్వాహా । ఓం అపానాయ స్వాహా । ఓం వ్యానాయ స్వాహా । ఓం ఉదానాయ స్వాహా । ఓం సమానాయ స్వాహా ॥ మధ్యే మధ్యే పానీయం సమర్పయామి । అమృతాపిధానమసి । ఉత్తరాపోశనం సమర్పయామి । హస్తౌ ప్రక్షాలయామి । పాదౌ ప్రక్షాలయామి । శుద్ధాచమనీయం సమర్పయామి ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । మహానైవేద్యం సమర్పయామి ॥
అర్థం: ఆయన మనస్సు నుండి చంద్రుడు, కన్నుల నుండి సూర్యుడు పుట్టారు. ఈ మహానైవేద్యం సమర్పిస్తున్నాను; ఇది అమృతమగుగాక.
తాంబూలం
ఏం చేయాలి: రెండు తమలపాకులు, వక్క (ఒక అరటిపండు) స్వామికి సమర్పించండి.
నాభ్యా ఆసీదంతరిక్షమ్ । శీర్ష్ణో ద్యౌః సమవర్తత । పద్భ్యాం భూమిర్దిశః శ్రోత్రాత్ । తథా లోకాం అకల్పయన్ ॥ పూగీఫలసమాయుక్తం నాగవల్లీదలైర్యుతమ్ । కర్పూరచూర్ణసంయుక్తం తాంబూలం ప్రతిగృహ్యతామ్ ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । తాంబూలం సమర్పయామి ॥
అర్థం: ఆయన నాభి నుండి ఆకాశం, శిరస్సు నుండి స్వర్గం, పాదాల నుండి భూమి వచ్చాయి. పోకచెక్క, తమలపాకులు, కర్పూరంతో కూడిన ఈ తాంబూలాన్ని స్వీకరించు.
నీరాజనం (మంగళ హారతి)
ఏం చేయాలి: హారతి పళ్లెంలో కర్పూరం వెలిగించి, గంట మోగిస్తూ స్వామి ఎదుట సవ్యదిశలో మూడుసార్లు తిప్పండి; అందరూ లేచి నిలబడి మంగళ హారతి పాడాలి. తర్వాత హారతిని అందరికీ చూపించండి; వారు రెండు చేతులతో హారతిని కళ్లకు అద్దుకుంటారు.
వేదాహమేతం పురుషం మహాంతమ్ । ఆదిత్యవర్ణం తమసస్తు పారే । సర్వాణి రూపాణి విచిత్య ధీరః । నామాని కృత్వాఽభివదన్ యదాస్తే ॥ మంగళం భగవాన్ విష్ణుః మంగళం గరుడధ్వజః । మంగళం పుండరీకాక్షః మంగళాయతనం హరిః ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । కర్పూర నీరాజనం దర్శయామి ॥
అర్థం: సూర్యుని వలె ప్రకాశించే, చీకటికి అతీతుడైన ఈ మహాపురుషుని నేను ఎరుగుదును. శ్రీమహావిష్ణువు మంగళ స్వరూపుడు; గరుడధ్వజుడు మంగళకరుడు, పుండరీకాక్షుడు మంగళకరుడు; హరి సర్వ మంగళాలకు నిలయం.
మంత్రపుష్పం
ఏం చేయాలి: రెండు చేతుల్లో పువ్వులు, అక్షతలు తీసుకుని, మంత్రం చెప్పి స్వామి పాదాల వద్ద సమర్పించండి.
యజ్ఞేన యజ్ఞమయజంత దేవాః । తాని ధర్మాణి ప్రథమాన్యాసన్ । తే హ నాకం మహిమానః సచంతే । యత్ర పూర్వే సాధ్యాః సంతి దేవాః ॥ నారాయణాయ విద్మహే వాసుదేవాయ ధీమహి । తన్నో విష్ణుః ప్రచోదయాత్ ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । సువర్ణ మంత్రపుష్పం సమర్పయామి ॥
అర్థం: దేవతలు యజ్ఞంతోనే యజ్ఞాన్ని ఆరాధించారు; అవే మొదటి ధర్మాలు. నారాయణుని తెలుసుకుంటాము, వాసుదేవుని ధ్యానిస్తాము; ఆ విష్ణువు మమ్మల్ని ప్రేరేపించుగాక.
ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు3 సార్లు చెప్పండి
ఏం చేయాలి: స్వామి చుట్టూ సవ్యదిశలో మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేయండి (లేదా ఉన్నచోటే తిరగండి), తర్వాత నమస్కారం చేయండి. పురుషులు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయవచ్చు; స్త్రీలు మోకాళ్లపై కూర్చుని నమస్కరిస్తారు.
యాని కాని చ పాపాని జన్మాంతరకృతాని చ । తాని తాని ప్రణశ్యంతి ప్రదక్షిణ పదే పదే ॥ పాపోఽహం పాపకర్మాహం పాపాత్మా పాపసంభవః । త్రాహి మాం కృపయా దేవ శరణాగతవత్సల ॥ అన్యథా శరణం నాస్తి త్వమేవ శరణం మమ । తస్మాత్కారుణ్యభావేన రక్ష రక్ష జనార్దన ॥ ఓం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణాభ్యాం నమః । ఆత్మప్రదక్షిణ నమస్కారాన్ సమర్పయామి ॥
అర్థం: పూర్వజన్మల పాపాలన్నీ ప్రదక్షిణలో ప్రతి అడుగుకూ నశిస్తాయి. నీవు తప్ప నాకు వేరే దిక్కు లేదు; జనార్దనా, కరుణతో నన్ను కాపాడు.
సమాప్తి
క్షమా ప్రార్థన
ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, ఏవైనా పొరపాట్లు జరిగితే క్షమించమని స్వామిని వేడుకోండి. తర్వాత పళ్లెంలోని అక్షతలపై కొద్దిగా నీళ్లు వదిలి, పూజాఫలాన్ని లక్ష్మీనారాయణులకు అర్పించండి.
మంత్రహీనం క్రియాహీనం భక్తిహీనం జనార్దన । యత్పూజితం మయా దేవ పరిపూర్ణం తదస్తు తే ॥ అపరాధసహస్రాణి క్రియంతేఽహర్నిశం మయా । దాసోఽయమితి మాం మత్వా క్షమస్వ పురుషోత్తమ ॥ అనేన మయా కృత పూజయా భగవాన్ సర్వాత్మకః శ్రీ లక్ష్మీనారాయణః సుప్రీతః సుప్రసన్నో వరదో భవతు ॥
అర్థం: మంత్రహీనంగా, క్రియాహీనంగా, భక్తిహీనంగా నేను చేసిన పూజ ఏదైనా, స్వామీ, అది పరిపూర్ణమగుగాక. రాత్రింబవళ్లు నేను చేసే వేలాది అపరాధాలను క్షమించు. లక్ష్మీనారాయణులు ప్రీతులై వరాలను ప్రసాదించుగాక.
ప్రసాదం
ఏం చేయాలి: తీర్థ ప్రసాదాలు స్వీకరించి, పాయసం, పానకాన్ని కుటుంబ సభ్యులకు, ఇరుగుపొరుగు వారికి పంచండి.
అకాలమృత్యుహరణం సర్వవ్యాధినివారణమ్ । సమస్తపాపక్షయకరం విష్ణుపాదోదకం శుభమ్ ॥
అర్థం: స్వామి పాదాల తీర్థం అకాల మృత్యువును హరిస్తుంది, సర్వ వ్యాధులను పోగొడుతుంది, సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది.
దానం
దానం: ఉదకుంభం
ఏం చేయాలి: నీటి కుండకు పసుపు కుంకుమ పెట్టండి. కుడి చేతిలో అక్షతలతో కొద్దిగా నీళ్లు తీసుకుని, మంత్రం చెప్పి నీళ్లు వదిలి, ఆ కుండను (విసనకర్ర, ఇతర వస్తువులతో సహా) రెండు చేతులతో బ్రాహ్మణునికి, పెద్దలకు లేదా అవసరంలో ఉన్నవారికి ఇవ్వండి. దారిన పోయేవారి కోసం చలివేంద్రం ఏర్పాటు చేయడం కూడా మంచి దానమే.
ఏష ధర్మఘటో దత్తో బ్రహ్మవిష్ణుశివాత్మకః । అస్య ప్రదానాత్సఫలాః మమ సంతు మనోరథాః ॥
అర్థం: బ్రహ్మ విష్ణు శివులను తనలో నిలుపుకున్న ఈ ధర్మఘటాన్ని దానం చేస్తున్నాను; ఈ దానం వల్ల నా శుభ సంకల్పాలన్నీ ఫలించుగాక.
దానం: దక్షిణ
ఏం చేయాలి: తమలపాకులు, అరటిపండుతో పాటు దక్షిణ (డబ్బు) ఉంచి, మంత్రం చెబుతూ దానిపై కొద్దిగా నీళ్లు వదిలి, ఇతర కానుకలతో పాటు ఇవ్వండి. గర్వం లేకుండా గౌరవంతో ఇవ్వండి.
హిరణ్యగర్భగర్భస్థం హేమబీజం విభావసోః । అనంతపుణ్యఫలదమతః శాంతిం ప్రయచ్ఛ మే ॥ ఇదం దానం సదక్షిణాకం శ్రీ లక్ష్మీనారాయణప్రీత్యర్థం తుభ్యమహం సంప్రదదే । న మమ ॥
అర్థం: హిరణ్యగర్భుని గర్భంలో నిలిచిన అగ్నిబీజమైన బంగారం అనంత పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది; కాబట్టి నాకు శాంతిని ప్రసాదించు. లక్ష్మీనారాయణుల ప్రీతి కోసం ఈ దానాన్ని దక్షిణతో సహా ఇస్తున్నాను; ఇది నాది కాదు.
🙏 పూజ సంపూర్ణం
స్వామి మిమ్మల్ని, మీ కుటుంబాన్ని ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాలతో, శాంతితో అనుగ్రహించుగాక. ప్రసాదాన్ని అందరికీ పంచండి.