సన్నాహాలు
స్నానం, సన్నాహం
ఏం చేయాలి: తెల్లవారుజామునే లేచి స్నానం చేసి శుభ్రమైన (వీలైతే ఉతికిన తెల్లని లేదా లేత రంగు) వస్త్రాలు ధరించండి. రోజంతా ప్రశాంతంగా, సాదాగా గడపండి; ఉల్లి, వెల్లుల్లి, మాంసం తీసుకోకండి. తర్పణం మధ్యాహ్నానికి ముందు లేదా మధ్యాహ్నం సమయంలో చేస్తారు.
తర్పణ సామగ్రి సిద్ధం చేయడం
ఏం చేయాలి: సిద్ధంగా ఉంచుకోండి: నల్ల నువ్వులు, కొన్ని దర్భలు (లేదా కుడి ఉంగరపు వేలికి దర్భ ఉంగరం, పవిత్రం), శుద్ధ జలం ఉన్న పాత్ర, నీళ్లు పట్టడానికి వెడల్పైన పళ్లెం, అక్షతలు, నువ్వుల నూనె లేదా నేతి దీపం, అగరుబత్తి, పువ్వులు, పండ్లు, సాదాగా వండిన నైవేద్యం, దానం ఇవ్వడానికి ఆహారం లేదా ధాన్యం. పూజకు తూర్పు ముఖంగా కూర్చోండి; తర్పణానికి దక్షిణం వైపు తిరుగుతారు.
ప్రారంభం – గణపతి ప్రార్థన
గణపతి ప్రార్థన
ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, పూజకు ఏ విఘ్నాలూ రాకుండా చూడమని వినాయకుని ప్రార్థించండి.
శ్రీ మహాగణాధిపతయే నమః ॥ శుక్లాంబరధరం విష్ణుం శశివర్ణం చతుర్భుజమ్ । ప్రసన్నవదనం ధ్యాయేత్ సర్వవిఘ్నోపశాంతయే ॥ అగజానన పద్మార్కం గజాననమహర్నిశమ్ । అనేకదం తం భక్తానాం ఏకదంతముపాస్మహే ॥
అర్థం: తెల్లని వస్త్రాలు ధరించినవాడు, సర్వవ్యాపి, చంద్రుని వంటి కాంతి గలవాడు, నాలుగు భుజాలవాడు, ప్రసన్న వదనుడు అయిన స్వామిని సర్వ విఘ్నాలు తొలగడానికి ధ్యానిస్తున్నాను. భక్తులకు అనేక వరాలిచ్చే ఏకదంతుడు, పార్వతీ పుత్రుడు అయిన గణపతిని ఉపాసిస్తున్నాము.
పవిత్రీకరణం
ఏం చేయాలి: ఎడమ చేతిలో ఉద్ధరిణెతో నీళ్లు తీసుకుని, కుడి బొటనవేలితో (లేదా పువ్వుతో) శ్లోకం చెబుతూ మూడుసార్లు తలపై చల్లుకోండి. తర్వాత చేతులు జోడించి గురువుకు నమస్కరించండి.
అపవిత్రః పవిత్రో వా సర్వావస్థాం గతోఽపి వా । యః స్మరేత్పుండరీకాక్షం స బాహ్యాభ్యంతరః శుచిః ॥ పుండరీకాక్ష పుండరీకాక్ష పుండరీకాక్షాయ నమః ॥ శ్రీ గురుభ్యో నమః ॥
అర్థం: పవిత్రంగా ఉన్నా, అపవిత్రంగా ఉన్నా, ఏ స్థితిలో ఉన్నా పుండరీకాక్షుడైన శ్రీహరిని స్మరించినవారు లోపలా బయటా శుద్ధులవుతారు. గురువుకు నమస్కారం.
దీపారాధన
ఏం చేయాలి: రెండు వత్తులతో నేతి దీపం, అగరుబత్తి వెలిగించండి. దీపానికి నమస్కారం చేయండి.
దీపజ్యోతిః పరబ్రహ్మ దీపజ్యోతిర్జనార్దనః । దీపో హరతు మే పాపం దీపజ్యోతిర్నమోఽస్తు తే ॥
అర్థం: దీపజ్యోతి పరబ్రహ్మ స్వరూపం, ఆ జ్యోతియే జనార్దనుడు. ఈ దీపం నా పాపాలను పోగొట్టుగాక; ఓ దీపజ్యోతీ, నీకు నమస్కారం.
శుద్ధి
ఆచమనం
ఏం చేయాలి: కుడి అరచేతిని దోసిలిలా పట్టి, ఉద్ధరిణెతో ఒక చెంచా నీళ్లు తీసుకుని "కేశవాయ స్వాహా" అంటూ తాగండి. అలాగే "నారాయణాయ స్వాహా", "మాధవాయ స్వాహా" అని (మూడుసార్లు) ఆచమనం చేయండి. "గోవిందాయ నమః" అంటూ కుడి చేతిపై, "విష్ణవే నమః" అంటూ ఎడమ చేతిపై కొద్దిగా నీళ్లు వదలండి. తర్వాత చేతులు జోడించి మిగిలిన నామాలు చెప్పండి.
ఓం కేశవాయ స్వాహా । ఓం నారాయణాయ స్వాహా । ఓం మాధవాయ స్వాహా । ఓం గోవిందాయ నమః । ఓం విష్ణవే నమః । ఓం మధుసూదనాయ నమః । ఓం త్రివిక్రమాయ నమః । ఓం వామనాయ నమః । ఓం శ్రీధరాయ నమః । ఓం హృషీకేశాయ నమః । ఓం పద్మనాభాయ నమః । ఓం దామోదరాయ నమః । ఓం సంకర్షణాయ నమః । ఓం వాసుదేవాయ నమః । ఓం ప్రద్యుమ్నాయ నమః । ఓం అనిరుద్ధాయ నమః । ఓం పురుషోత్తమాయ నమః । ఓం అధోక్షజాయ నమః । ఓం నారసింహాయ నమః । ఓం అచ్యుతాయ నమః । ఓం జనార్దనాయ నమః । ఓం ఉపేంద్రాయ నమః । ఓం హరయే నమః । ఓం శ్రీకృష్ణాయ నమః ॥
అర్థం: శ్రీమహావిష్ణువు ఇరవై నాలుగు నామాలను స్మరిస్తూ నీటితో లోపలా బయటా శుద్ధి చేసుకోవడం.
భూతోచ్చాటనం
ఏం చేయాలి: కొన్ని అక్షతలు తీసుకుని, వెనక్కి చూడకుండా ఎడమ భుజం మీదుగా వెనుకకు వేయండి.
ఉత్తిష్ఠంతు భూతపిశాచాః య ఏతే భూమిభారకాః । ఏతేషామవిరోధేన బ్రహ్మకర్మ సమారభే ॥
అర్థం: భూమికి భారమైన భూతాలు, పిశాచాలు లేచి వెళ్లిపోవుగాక; వారి అనుమతితో ఈ శుభకార్యాన్ని ప్రారంభిస్తున్నాను.
ప్రాణాయామం
ఏం చేయాలి: కుడి బొటనవేలితో కుడి ముక్కు రంధ్రం మూసి ఎడమ దానితో గాలి పీల్చండి; రెండూ మూసి మంత్రాన్ని మనసులో చెబుతూ గాలి నిలపండి; కుడి దానితో గాలి వదలండి. ఉపదేశం లేనివారు "ఓం" అనుకుంటూ మూడుసార్లు నెమ్మదిగా శ్వాస తీసుకుని వదిలితే చాలు.
ఓం భూః । ఓం భువః । ఓం సువః । ఓం మహః । ఓం జనః । ఓం తపః । ఓం సత్యమ్ । ఓం తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ॥ ఓమాపో జ్యోతీ రసోఽమృతం బ్రహ్మ భూర్భువస్సువరోమ్ ॥
అర్థం: సప్త లోకాలను, గాయత్రిని ధ్యానిస్తూ శ్వాసను నియమించి, పూజకు మనసును స్థిరపరచుకోవడం.
సంకల్పం
సంకల్పం
ఏం చేయాలి: కుడి చేతిలో అక్షతలు, పువ్వు తీసుకుని, దాని కింద ఎడమ అరచేయి ఉంచి, గుండెకు దగ్గరగా పట్టుకోండి. ఈనాటి పంచాంగం, మీ గోత్రం, పేరుతో యాప్ నింపిన కింది సంకల్పాన్ని చెప్పండి. చివరలో ఉద్ధరిణెతో అక్షతలపై కొద్దిగా నీళ్లు వదిలి, వాటిని పళ్లెంలో విడవండి.
…
అర్థం: కాలం, ప్రదేశం, నేనెవరిని, ఈ పూజ ఎందుకు చేస్తున్నాను అనేది ప్రకటించడం: మా కుటుంబ క్షేమం, ధైర్యం, ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాల కోసం, స్వామి ప్రీతి కోసం.
పంచోపచార పూజ (ఐదు ఉపచారాలు)
పరమేశ్వరునికి పంచోపచార పూజ
ఏం చేయాలి: శివుని (లేదా మీ కులదైవం) పటం ముందు, ఒక్కొక్క వాక్యం చెబుతూ గంధం, తర్వాత పువ్వు సమర్పించి, అగరుబత్తి, దీపం చూపించి, తర్వాత నైవేద్యం పెట్టండి. చివరలో అన్ని ఉపచారాలకు అక్షతలు సమర్పించండి.
ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । లం పృథివ్యాత్మనే గంధం సమర్పయామి । హం ఆకాశాత్మనే పుష్పైః పూజయామి । యం వాయ్వాత్మనే ధూపమాఘ్రాపయామి । రం అగ్న్యాత్మనే దీపం దర్శయామి । వం అమృతాత్మనే అమృతం మహానైవేద్యం నివేదయామి । సం సర్వాత్మనే సర్వోపచారపూజాం సమర్పయామి ॥
అర్థం: పరమేశ్వరునికి నమస్కారం. పృథ్వీ రూపంగా గంధాన్ని, ఆకాశ రూపంగా పుష్పాలను, వాయు రూపంగా ధూపాన్ని, అగ్ని రూపంగా దీపాన్ని, అమృత రూపంగా నైవేద్యాన్ని, సర్వాత్మ రూపంగా సమస్త ఉపచారాలను సమర్పిస్తున్నాను.
తర్పణం
పితృ స్మరణ
ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, గతించిన మీ తల్లిదండ్రులు, తాతలు, నాయనమ్మలు, పితరులందరినీ పేరుపేరునా స్మరించి, వారి శాంతి, ఆశీర్వాదాల కోసం ప్రార్థించండి.
దేవతాభ్యః పితృభ్యశ్చ మహాయోగిభ్య ఏవ చ । నమః స్వధాయై స్వాహాయై నిత్యమేవ నమో నమః ॥ ఓం పితృభ్యో నమః ॥
అర్థం: దేవతలకు, పితరులకు, మహాయోగులకు, స్వధా స్వాహాలకు ఎల్లప్పుడూ నమస్కారం. (పితృ స్తోత్రం, మార్కండేయ పురాణం.) పితరులకు నమస్కారం.
తర్పణం ఎలా ఇవ్వాలి
ఏం చేయాలి: సంప్రదాయంగా పితృ తర్పణాన్ని తండ్రి గతించిన పురుషుడు ఇస్తాడు. దక్షిణం వైపు తిరగండి. యజ్ఞోపవీతం ధరించేవారు దానిని కుడి భుజంపైకి మార్చుకోండి (ప్రాచీనావీతి). కుడి ఉంగరపు వేలికి దర్భ ఉంగరం ధరించండి. ప్రతి వాక్యానికి, కుడి అరచేతిలో కొన్ని నల్ల నువ్వులు కలిపిన నీళ్లు తీసుకుని, బొటనవేలు చూపుడు వేలు మధ్య అరచేతి పక్క నుండి (పితృ తీర్థం) పళ్లెంలోకి మూడుసార్లు వదలండి. "నా" అనే మాట స్థానంలో ఒక్కొక్కరి గోత్రం, పేరు మనసులో చెప్పండి. ఇంకా జీవించి ఉన్నవారి వాక్యాలను వదిలివేయండి. ఇది ఇంట్లో చేసే సరళమైన తర్పణం; శ్రాద్ధం, పూర్తి అమావాస్య తర్పణం కోసం మీ కుటుంబ పురోహితుని అనుసరించండి.
పితరులకు తర్పణం
ఏం చేయాలి: ప్రతి వాక్యానికి మూడుసార్లు తిలోదకం సమర్పించండి: తండ్రి, తాత, ముత్తాత.
అస్మత్పితౄన్ వసురూపాన్ స్వధా నమస్తర్పయామి ॥ అస్మత్పితామహాన్ రుద్రరూపాన్ స్వధా నమస్తర్పయామి ॥ అస్మత్ప్రపితామహాన్ ఆదిత్యరూపాన్ స్వధా నమస్తర్పయామి ॥
అర్థం: వసు రూపుడైన నా తండ్రిని, రుద్ర రూపుడైన నా తాతను, ఆదిత్య రూపుడైన నా ముత్తాతను "స్వధా" నమస్కారాలతో జలంతో తృప్తిపరుస్తున్నాను.
మాతృ తర్పణం
ఏం చేయాలి: ప్రతి వాక్యానికి మూడుసార్లు తిలోదకం సమర్పించండి: తల్లి, నాయనమ్మ, ముత్తవ్వ (గతించినవారికి మాత్రమే).
అస్మన్మాతౄః వసురూపాః స్వధా నమస్తర్పయామి ॥ అస్మత్పితామహీః రుద్రరూపాః స్వధా నమస్తర్పయామి ॥ అస్మత్ప్రపితామహీః ఆదిత్యరూపాః స్వధా నమస్తర్పయామి ॥
అర్థం: వసు రూపిణి అయిన నా తల్లిని, రుద్ర రూపిణి అయిన నా నాయనమ్మను, ఆదిత్య రూపిణి అయిన నా ముత్తవ్వను "స్వధా" నమస్కారాలతో జలంతో తృప్తిపరుస్తున్నాను.
మాతామహులకు తర్పణం
ఏం చేయాలి: ప్రతి వాక్యానికి మూడుసార్లు తిలోదకం సమర్పించండి: తల్లి తండ్రి (తాత), ఆయన తండ్రి, ఆయన తాత (గతించినవారికి మాత్రమే).
అస్మన్మాతామహాన్ వసురూపాన్ స్వధా నమస్తర్పయామి ॥ అస్మన్మాతుః పితామహాన్ రుద్రరూపాన్ స్వధా నమస్తర్పయామి ॥ అస్మన్మాతుః ప్రపితామహాన్ ఆదిత్యరూపాన్ స్వధా నమస్తర్పయామి ॥
అర్థం: వసు రూపుడైన నా మాతామహుని, రుద్ర రూపుడైన ఆయన తండ్రిని, ఆదిత్య రూపుడైన ఆయన తాతను "స్వధా" నమస్కారాలతో జలంతో తృప్తిపరుస్తున్నాను.
అందరికీ తర్పణం
ఏం చేయాలి: తమ కోసం తర్పణం ఇచ్చేవారు ఎవరూ లేని బంధువులు, మిత్రులు, సమస్త జీవుల కోసం మరొకసారి తిలోదకం సమర్పించండి. తర్వాత యజ్ఞోపవీతాన్ని తిరిగి ఎడమ భుజంపైకి మార్చి, దర్భ ఉంగరం తీసి, ఆచమనం చేసి, తర్పణ జలాన్ని ఏదైనా చెట్టు లేదా మొక్క మొదట్లో పోయండి.
యేషాం న మాతా న పితా న బంధుర్నైవాన్యగోత్రిణః । తే సర్వే తృప్తిమాయాంతు మయా దత్తేన వారిణా ॥ ఆబ్రహ్మస్తంబపర్యంతం దేవర్షిపితృమానవాః । తృప్యంతు పితరః సర్వే మాతృమాతామహాదయః ॥ అతీతకులకోటీనాం సప్తద్వీపనివాసినామ్ । ఆబ్రహ్మభువనాల్లోకాదిదమస్తు తిలోదకమ్ ॥
అర్థం: తల్లి, తండ్రి, బంధువులు, వంశంలో ఎవరూ లేనివారందరూ నేను సమర్పించే జలంతో తృప్తి చెందుగాక. బ్రహ్మ మొదలు గడ్డిపోచ వరకు దేవతలు, ఋషులు, పితరులు, సమస్త జీవులు తృప్తి చెందుగాక. ఎక్కడ నివసిస్తున్నా మా వంశంలోని లెక్కలేనన్ని తరాలకు ఈ తిలోదకం చేరుగాక.
దానం
కాకులకు, గోవులకు ఆహారం, దానం
ఏం చేయాలి: కొద్దిగా వండిన అన్నం (నువ్వులతో) కాకుల కోసం బయట పెట్టండి, వీలైతే ఆవుకు కూడా కొంత పెట్టండి. మంత్రం చెబుతూ అవసరంలో ఉన్నవారికి ఆహారం, ధాన్యం లేదా వస్త్రాలు కొద్దిగా దక్షిణతో దానం చేయండి.
ఇదమన్నం సదక్షిణాకం పితృదేవతాప్రీత్యర్థం సంప్రదదే న మమ ॥
అర్థం: పితరుల ప్రీతి కోసం ఈ అన్నాన్ని దక్షిణతో దానం చేస్తున్నాను; ఇది ఇక నాది కాదు.
సమాప్తి
క్షమా ప్రార్థన
ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, ఏవైనా పొరపాట్లు జరిగితే క్షమించమని స్వామిని, పితరులను ప్రార్థించండి. చివరి వాక్యంలో పళ్లెంలోని అక్షతలపై కొద్దిగా నీళ్లు వదలండి. తర్వాత సాదా భోజనం చేయండి.
మంత్రహీనం క్రియాహీనం భక్తిహీనం మహేశ్వర । యత్పూజితం మయా దేవ పరిపూర్ణం తదస్తు తే ॥ అపరాధసహస్రాణి క్రియంతేఽహర్నిశం మయా । దాసోఽయమితి మాం మత్వా క్షమస్వ పరమేశ్వర ॥ అనేన మయా కృత పూజయా భగవాన్ సర్వాత్మకః శ్రీ పరమేశ్వరః సుప్రీతః సుప్రసన్నో వరదో భవతు ॥
అర్థం: మహేశ్వరా, సరైన మంత్రం, క్రియ, భక్తి లేకుండా నేను ఏది చేసినా అది పరిపూర్ణమగుగాక. పరమేశ్వరా, నా అనేక అపరాధాలను క్షమించు. పరమేశ్వరుడు ప్రీతి చెంది వరాలు ఇచ్చుగాక.
సంధ్యా దీపం
ఏం చేయాలి: సంధ్యా సమయంలో గుమ్మం వద్ద (ఆచారం ప్రకారం పితరుల కోసం దక్షిణ ముఖంగా), దైవం ముందు నువ్వుల నూనె లేదా నేతి దీపం వెలిగించండి. నమస్కారం చేయండి.
శుభం కరోతి కల్యాణమారోగ్యం ధనసంపదః । శత్రుబుద్ధివినాశాయ దీపజ్యోతిర్నమోఽస్తు తే ॥
అర్థం: శుభాన్ని, ఆరోగ్యాన్ని, ధన సంపదను ఇచ్చి, శత్రు బుద్ధిని నశింపజేసే దీపజ్యోతికి నమస్కరిస్తున్నాను.
🙏 పూజ సంపూర్ణం
స్వామి మిమ్మల్ని, మీ కుటుంబాన్ని ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాలతో, శాంతితో అనుగ్రహించుగాక. ప్రసాదాన్ని అందరికీ పంచండి.