కార్తీక పౌర్ణమి
అంచెలంచెలుగా పూజా విధానం
సన్నాహాలు
కార్తీక స్నానం
ఏం చేయాలి: తెల్లవారుజామున సూర్యోదయానికి ముందే, వీలైతే నదిలో స్నానం చేయండి, లేదా స్నానపు నీటిలో కొద్దిగా గంగాజలం కలపండి. స్నానం చేస్తూ మంత్రం చెప్పండి. శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించి విభూతి లేదా తిలకం ధరించండి. చాలామంది ఉదయం సత్యనారాయణ వ్రతం గానీ శివ/విష్ణు పూజ గానీ చేస్తారు; కింది పూజ సాయంత్రం సూర్యాస్తమయం తర్వాత చేస్తారు.
కార్తికేఽహం కరిష్యామి ప్రాతఃస్నానం జనార్దన । ప్రీత్యర్థం తవ దేవేశ దామోదర మయా సహ ॥ గంగే చ యమునే చైవ గోదావరి సరస్వతి । నర్మదే సింధు కావేరి జలేఽస్మిన్ సన్నిధిం కురు ॥
అర్థం: ఓ జనార్దనా, దేవదేవా, దామోదరా, నీ ప్రీతి కోసం ఈ కార్తీక మాసంలో ప్రాతఃస్నానం చేస్తున్నాను. ఓ గంగా, యమునా, గోదావరీ, సరస్వతీ, నర్మదా, సింధూ, కావేరీ, ఈ జలంలో సన్నిధానం చేయండి.
సాయంత్రం పూజకు సిద్ధం కావడం
ఏం చేయాలి: సాయంత్రం పూజా స్థలాన్ని, గుమ్మాన్ని శుభ్రం చేసి ముగ్గులు వేయండి. తూర్పు ముఖంగా పీఠం ఏర్పాటు చేసి దానిపై బియ్యం పోసి, కలశం, శివలింగాన్ని పళ్లెంలో ఉంచి, శివుని, విష్ణువు పటాలు ఉంచండి. నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనెలో నానబెట్టిన 365 వత్తులతో పెద్ద దీపం లేదా పళ్లెం, ఇంటి కోసం మట్టి ప్రమిదలు సిద్ధం చేయండి. బిల్వపత్రాలు, తులసి, పువ్వులు, విభూతి, గంధం, పసుపు, కుంకుమ, అక్షతలు, అగరుబత్తి, కర్పూరం, పండ్లు, కొబ్బరికాయ, నైవేద్యం (పాయసం), దీపదానానికి నేతి దీపం సిద్ధంగా ఉంచుకోండి.
ప్రారంభం – గణపతి ప్రార్థన
గణపతి ప్రార్థన
ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, పూజకు ఏ విఘ్నాలూ రాకుండా చూడమని వినాయకుని ప్రార్థించండి.
శ్రీ మహాగణాధిపతయే నమః ॥ శుక్లాంబరధరం విష్ణుం శశివర్ణం చతుర్భుజమ్ । ప్రసన్నవదనం ధ్యాయేత్ సర్వవిఘ్నోపశాంతయే ॥ అగజానన పద్మార్కం గజాననమహర్నిశమ్ । అనేకదం తం భక్తానాం ఏకదంతముపాస్మహే ॥
అర్థం: తెల్లని వస్త్రాలు ధరించినవాడు, సర్వవ్యాపి, చంద్రుని వంటి కాంతి గలవాడు, నాలుగు భుజాలవాడు, ప్రసన్న వదనుడు అయిన స్వామిని సర్వ విఘ్నాలు తొలగడానికి ధ్యానిస్తున్నాను. భక్తులకు అనేక వరాలిచ్చే ఏకదంతుడు, పార్వతీ పుత్రుడు అయిన గణపతిని ఉపాసిస్తున్నాము.
పవిత్రీకరణం
ఏం చేయాలి: ఎడమ చేతిలో ఉద్ధరిణెతో నీళ్లు తీసుకుని, కుడి బొటనవేలితో (లేదా పువ్వుతో) శ్లోకం చెబుతూ మూడుసార్లు తలపై చల్లుకోండి. తర్వాత చేతులు జోడించి గురువుకు నమస్కరించండి.
అపవిత్రః పవిత్రో వా సర్వావస్థాం గతోఽపి వా । యః స్మరేత్పుండరీకాక్షం స బాహ్యాభ్యంతరః శుచిః ॥ పుండరీకాక్ష పుండరీకాక్ష పుండరీకాక్షాయ నమః ॥ శ్రీ గురుభ్యో నమః ॥
అర్థం: పవిత్రంగా ఉన్నా, అపవిత్రంగా ఉన్నా, ఏ స్థితిలో ఉన్నా పుండరీకాక్షుడైన శ్రీహరిని స్మరించినవారు లోపలా బయటా శుద్ధులవుతారు. గురువుకు నమస్కారం.
దీపారాధన
ఏం చేయాలి: రెండు వత్తులతో నేతి దీపం, అగరుబత్తి వెలిగించండి. దీపానికి నమస్కారం చేయండి.
దీపజ్యోతిః పరబ్రహ్మ దీపజ్యోతిర్జనార్దనః । దీపో హరతు మే పాపం దీపజ్యోతిర్నమోఽస్తు తే ॥
అర్థం: దీపజ్యోతి పరబ్రహ్మ స్వరూపం, ఆ జ్యోతియే జనార్దనుడు. ఈ దీపం నా పాపాలను పోగొట్టుగాక; ఓ దీపజ్యోతీ, నీకు నమస్కారం.
శుద్ధి
ఆచమనం
ఏం చేయాలి: కుడి అరచేతిని దోసిలిలా పట్టి, ఉద్ధరిణెతో ఒక చెంచా నీళ్లు తీసుకుని "కేశవాయ స్వాహా" అంటూ తాగండి. అలాగే "నారాయణాయ స్వాహా", "మాధవాయ స్వాహా" అని (మూడుసార్లు) ఆచమనం చేయండి. "గోవిందాయ నమః" అంటూ కుడి చేతిపై, "విష్ణవే నమః" అంటూ ఎడమ చేతిపై కొద్దిగా నీళ్లు వదలండి. తర్వాత చేతులు జోడించి మిగిలిన నామాలు చెప్పండి.
ఓం కేశవాయ స్వాహా । ఓం నారాయణాయ స్వాహా । ఓం మాధవాయ స్వాహా । ఓం గోవిందాయ నమః । ఓం విష్ణవే నమః । ఓం మధుసూదనాయ నమః । ఓం త్రివిక్రమాయ నమః । ఓం వామనాయ నమః । ఓం శ్రీధరాయ నమః । ఓం హృషీకేశాయ నమః । ఓం పద్మనాభాయ నమః । ఓం దామోదరాయ నమః । ఓం సంకర్షణాయ నమః । ఓం వాసుదేవాయ నమః । ఓం ప్రద్యుమ్నాయ నమః । ఓం అనిరుద్ధాయ నమః । ఓం పురుషోత్తమాయ నమః । ఓం అధోక్షజాయ నమః । ఓం నారసింహాయ నమః । ఓం అచ్యుతాయ నమః । ఓం జనార్దనాయ నమః । ఓం ఉపేంద్రాయ నమః । ఓం హరయే నమః । ఓం శ్రీకృష్ణాయ నమః ॥
అర్థం: శ్రీమహావిష్ణువు ఇరవై నాలుగు నామాలను స్మరిస్తూ నీటితో లోపలా బయటా శుద్ధి చేసుకోవడం.
భూతోచ్చాటనం
ఏం చేయాలి: కొన్ని అక్షతలు తీసుకుని, వెనక్కి చూడకుండా ఎడమ భుజం మీదుగా వెనుకకు వేయండి.
ఉత్తిష్ఠంతు భూతపిశాచాః య ఏతే భూమిభారకాః । ఏతేషామవిరోధేన బ్రహ్మకర్మ సమారభే ॥
అర్థం: భూమికి భారమైన భూతాలు, పిశాచాలు లేచి వెళ్లిపోవుగాక; వారి అనుమతితో ఈ శుభకార్యాన్ని ప్రారంభిస్తున్నాను.
ప్రాణాయామం
ఏం చేయాలి: కుడి బొటనవేలితో కుడి ముక్కు రంధ్రం మూసి ఎడమ దానితో గాలి పీల్చండి; రెండూ మూసి మంత్రాన్ని మనసులో చెబుతూ గాలి నిలపండి; కుడి దానితో గాలి వదలండి. ఉపదేశం లేనివారు "ఓం" అనుకుంటూ మూడుసార్లు నెమ్మదిగా శ్వాస తీసుకుని వదిలితే చాలు.
ఓం భూః । ఓం భువః । ఓం సువః । ఓం మహః । ఓం జనః । ఓం తపః । ఓం సత్యమ్ । ఓం తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ॥ ఓమాపో జ్యోతీ రసోఽమృతం బ్రహ్మ భూర్భువస్సువరోమ్ ॥
అర్థం: సప్త లోకాలను, గాయత్రిని ధ్యానిస్తూ శ్వాసను నియమించి, పూజకు మనసును స్థిరపరచుకోవడం.
సంకల్పం
సంకల్పం
ఏం చేయాలి: కుడి చేతిలో అక్షతలు, పువ్వు తీసుకుని, దాని కింద ఎడమ అరచేయి ఉంచి, గుండెకు దగ్గరగా పట్టుకోండి. ఈనాటి పంచాంగం, మీ గోత్రం, పేరుతో యాప్ నింపిన కింది సంకల్పాన్ని చెప్పండి. చివరలో ఉద్ధరిణెతో అక్షతలపై కొద్దిగా నీళ్లు వదిలి, వాటిని పళ్లెంలో విడవండి.
…
అర్థం: కాలం, ప్రదేశం, నేనెవరిని, ఈ పూజ ఎందుకు చేస్తున్నాను అనేది ప్రకటించడం: మా కుటుంబ క్షేమం, ధైర్యం, ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాల కోసం, స్వామి ప్రీతి కోసం.
కలశారాధన
కలశారాధన
ఏం చేయాలి: కలశానికి గంధం, కుంకుమ, అక్షతలు పెట్టండి. కుడి అరచేతితో కలశం మూతిని మూసి, సమస్త పుణ్య నదులను ఆ జలంలోకి ఆహ్వానిస్తూ మంత్రం చెప్పండి.
కలశస్య ముఖే విష్ణుః కంఠే రుద్రః సమాశ్రితః । మూలే తత్ర స్థితో బ్రహ్మా మధ్యే మాతృగణాః స్మృతాః ॥ కుక్షౌ తు సాగరాః సర్వే సప్తద్వీపా వసుంధరా । ఋగ్వేదోఽథ యజుర్వేదః సామవేదో హ్యథర్వణః ॥ అంగైశ్చ సహితాః సర్వే కలశాంబు సమాశ్రితాః ॥ గంగే చ యమునే చైవ గోదావరి సరస్వతి । నర్మదే సింధు కావేరి జలేఽస్మిన్ సన్నిధిం కురు ॥
అర్థం: కలశ ముఖంలో విష్ణువు, కంఠంలో రుద్రుడు, మూలంలో బ్రహ్మ, మధ్యలో మాతృగణాలు ఉన్నారు. సమస్త సముద్రాలు, సప్త ద్వీపాలు, భూమి, నాలుగు వేదాలు ఈ జలంలో నివసిస్తాయి. ఓ గంగా, యమునా, గోదావరీ, సరస్వతీ, నర్మదా, సింధూ, కావేరీ, ఈ జలంలో సన్నిధానం చేయండి.
కలశ జల ప్రోక్షణ
ఏం చేయాలి: కలశంలో ముంచిన పువ్వు లేదా మామిడి ఆకుతో పూజా సామగ్రి మీద, స్వామి మీద, మీ మీద కొద్దిగా నీళ్లు చల్లండి.
కలశోదకేన పూజాద్రవ్యాణి సంప్రోక్ష్య, దేవమాత్మానం చ సంప్రోక్ష్య ॥
అర్థం: పవిత్రమైన కలశ జలంతో పూజా ద్రవ్యాలను, దేవతను, తనను తాను శుద్ధి చేసుకోవడం.
గణపతి పూజ
గణపతి పూజ
ఏం చేయాలి: తమలపాకుపై పసుపుతో చిన్న గణపతిని (పసుపు గణపతి) చేసి కలశానికి కుడి వైపున ఉంచండి. పదహారు నామాలకు ఒక్కొక్క పువ్వు లేదా అక్షతలు వేయండి. అరటిపండు లేదా బెల్లం నైవేద్యం పెట్టి, వ్రతం నిర్విఘ్నంగా పూర్తి కావాలని ప్రార్థించండి.
ఓం సుముఖాయ నమః । ఓం ఏకదంతాయ నమః । ఓం కపిలాయ నమః । ఓం గజకర్ణకాయ నమః । ఓం లంబోదరాయ నమః । ఓం వికటాయ నమః । ఓం విఘ్నరాజాయ నమః । ఓం గణాధిపాయ నమః । ఓం ధూమకేతవే నమః । ఓం గణాధ్యక్షాయ నమః । ఓం ఫాలచంద్రాయ నమః । ఓం గజాననాయ నమః । ఓం వక్రతుండాయ నమః । ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః । ఓం హేరంబాయ నమః । ఓం స్కందపూర్వజాయ నమః ॥ ఓం మహాగణాధిపతయే నమః, షోడశనామభిః పుష్పాణి సమర్పయామి ॥ వక్రతుండ మహాకాయ సూర్యకోటి సమప్రభ । నిర్విఘ్నం కురు మే దేవ సర్వకార్యేషు సర్వదా ॥
అర్థం: షోడశ నామాలతో గణేశునికి నమస్కారం. వక్రతుండా, మహాకాయా, కోటి సూర్యుల కాంతి గలవాడా, నా పనులన్నింటిలో ఎల్లప్పుడూ విఘ్నాలను తొలగించు.
షోడశోపచార పూజ
ధ్యానం
ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, శివలింగాన్ని లేదా శివుని పటాన్ని చూస్తూ ఆయన రూపాన్ని మనసులో నిలుపుకోండి.
ధ్యాయేన్నిత్యం మహేశం రజతగిరినిభం చారుచంద్రావతంసం రత్నాకల్పోజ్జ్వలాంగం పరశుమృగవరాభీతిహస్తం ప్రసన్నమ్ । పద్మాసీనం సమంతాత్ స్తుతమమరగణైర్వ్యాఘ్రకృత్తిం వసానం విశ్వాద్యం విశ్వవంద్యం నిఖిలభయహరం పంచవక్త్రం త్రినేత్రమ్ ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । ధ్యాయామి ॥
అర్థం: వెండి కొండ వలె ప్రకాశించేవాడు, శిరస్సుపై అందమైన చంద్రకళ గలవాడు, రత్నాభరణాలతో వెలిగే అవయవాలు గలవాడు, పరశువు, జింకను ధరించి వరద అభయ ముద్రలు చూపేవాడు, ప్రసన్నుడు, పద్మాసనంపై కూర్చున్నవాడు, చుట్టూ దేవతలచే స్తుతింపబడేవాడు, వ్యాఘ్రచర్మం ధరించినవాడు, విశ్వానికి మూలం, అందరిచే పూజింపబడేవాడు, సమస్త భయాలను తొలగించేవాడు, పంచముఖుడు, త్రినేత్రుడు అయిన మహేశ్వరుని నిత్యం ధ్యానిద్దాము.
ఆవాహనం
ఏం చేయాలి: పార్వతీ సమేతుడైన శివుని వచ్చి కొలువై ఉండమని ఆహ్వానిస్తూ లింగానికి లేదా పటానికి అక్షతలు, పువ్వు సమర్పించండి.
నమస్తే రుద్ర మన్యవ ఉతో త ఇషవే నమః । నమస్తే అస్తు ధన్వనే బాహుభ్యాముత తే నమః ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । ఆవాహయామి ॥
అర్థం: ఓ రుద్రా, నీ కోపానికి, నీ బాణానికి నమస్కారం; నీ ధనుస్సుకు, నీ రెండు బాహువులకు నమస్కారం. (శ్రీ రుద్రం.) స్వామీ, నిన్ను ఆహ్వానిస్తున్నాను.
ఆసనం
ఏం చేయాలి: స్వామికి ఆసనంగా అక్షతలు లేదా పువ్వు సమర్పించండి.
యా త ఇషుః శివతమా శివం బభూవ తే ధనుః । శివా శరవ్యా యా తవ తయా నో రుద్ర మృడయ ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । నవరత్నఖచిత సింహాసనం సమర్పయామి ॥
అర్థం: ఓ రుద్రా, అత్యంత శుభకరమైన నీ బాణంతో, శుభమైన నీ ధనుస్సుతో, శుభమైన నీ అమ్ములపొదితో మమ్మల్ని సుఖపెట్టు. నీకు ఆసనం సమర్పిస్తున్నాను.
పాద్యం
ఏం చేయాలి: ఉద్ధరిణెతో లింగం అడుగున (లేదా పటం ముందున్న పళ్లెంలోకి) కొద్దిగా నీళ్లు సమర్పించండి.
యా తే రుద్ర శివా తనూరఘోరాఽపాపకాశినీ । తయా నస్తనువా శంతమయా గిరిశంతాభిచాకశీహి ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । పాదయోః పాద్యం సమర్పయామి ॥
అర్థం: ఓ రుద్రా, ఓ గిరివాసీ, సౌమ్యమైన, ఏ దోషమూ లేని నీ శుభ రూపంతో, అత్యంత శాంతమైన నీ రూపంతో మమ్మల్ని చూడు. పాదాలు కడగడానికి జలం సమర్పిస్తున్నాను.
అర్ఘ్యం
ఏం చేయాలి: కొద్దిగా గంధం, అక్షతలు కలిపిన నీళ్లను స్వామి చేతుల వైపు సమర్పించండి.
యామిషుం గిరిశంత హస్తే బిభర్ష్యస్తవే । శివాం గిరిత్ర తాం కురు మా హింసీః పురుషం జగత్ ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । హస్తయోః అర్ఘ్యం సమర్పయామి ॥
అర్థం: ఓ గిరిశా, విడవడానికి నీ చేతిలో పట్టిన బాణాన్ని సౌమ్యంగా చేయి; జనులను, జగత్తును హింసించకు. చేతులకు జలం సమర్పిస్తున్నాను.
ఆచమనీయం
ఏం చేయాలి: ఆచమనం కోసం కొద్దిగా నీళ్లు సమర్పించండి.
శివేన వచసా త్వా గిరిశాచ్ఛా వదామసి । యథా నః సర్వమిజ్జగదయక్ష్మం సుమనా అసత్ ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । ముఖే ఆచమనీయం సమర్పయామి ॥
అర్థం: ఓ గిరీశా, మా జగత్తంతా రోగరహితంగా, మంచి మనసుతో ఉండేలా శుభ వాక్కులతో నిన్ను సమీపిస్తున్నాము. ఆచమనానికి జలం సమర్పిస్తున్నాను.
అభిషేకం
గంగాజల అభిషేకం
ఏం చేయాలి: మంత్రం చెబుతూ గంగాజలాన్ని (లేదా కొన్ని చుక్కల గంగాజలం కలిపిన శుద్ధ జలాన్ని) చిన్న పాత్రతో గానీ శంఖంతో గానీ సన్నని, నిరంతర ధారగా లింగంపై పోయండి. పటం మాత్రమే ఉంటే బిల్వపత్రంతో దానిపై నీళ్లు చల్లండి. నీళ్లు కింది పళ్లెంలో చేరనివ్వండి; అది తీర్థం అవుతుంది.
ఆపో హి ష్ఠా మయోభువః । తా న ఊర్జే దధాతన । మహే రణాయ చక్షసే ॥ యో వః శివతమో రసః । తస్య భాజయతేహ నః । ఉశతీరివ మాతరః ॥ తస్మా అరంగమామ వః । యస్య క్షయాయ జిన్వథ । ఆపో జనయథా చ నః ॥ ఓం నమః శివాయ । గంగోదకేన స్నపయామి ॥
అర్థం: ఓ జలములారా, మీరు సుఖాన్ని ఇచ్చేవారు; మాకు బలాన్ని, గొప్ప దర్శనాన్ని ఇవ్వండి. ప్రేమగల తల్లుల వలె మీ అత్యంత శుభకరమైన సారాన్ని మాకు పంచండి. ఎవరి నివాసంలో మీరు ఆనందిస్తారో ఆయన కోసం మీ వద్దకు వస్తున్నాము; మాకు జీవనాన్ని ఇవ్వండి. పవిత్ర జలంతో శివునికి అభిషేకం చేస్తున్నాను.
క్షీరాభిషేకం
ఏం చేయాలి: మంత్రం చెబుతూ ఆవుపాలను నెమ్మదిగా లింగంపై పోయండి, తర్వాత కడగడానికి కొద్దిగా శుద్ధ జలం పోయండి.
ఆప్యాయస్వ సమేతు తే విశ్వతః సోమ వృష్ణియమ్ । భవా వాజస్య సంగథే ॥ ఓం నమః శివాయ । క్షీరేణ స్నపయామి । క్షీరస్నానానంతరం శుద్ధోదకస్నానం సమర్పయామి ॥
అర్థం: ఓ సోమా, వృద్ధి పొందు; అన్ని వైపుల నుండి నీకు శక్తి చేరుగాక; బలం సమకూరే చోట మాతో ఉండు. శివునికి పాలతో, తర్వాత శుద్ధ జలంతో అభిషేకం చేస్తున్నాను.
ఓం నమః శివాయ ధార (108)108 సార్లు చెప్పండి
ఏం చేయాలి: లింగంపై నీళ్లను (లేదా పాలను) సన్నని, నిరంతర ధారగా పోస్తూ, కౌంటర్ను తడుతూ ఓం నమః శివాయ అని 108 సార్లు చెప్పండి. శ్రీ రుద్రం (నమకం, చమకం) తెలిసినవారు ఇక్కడ ధారతో పాటు దానిని పఠించండి.
ఓం నమః శివాయ ॥
అర్థం: మంగళకరుడైన శివునికి నమస్కారం. (న-మః-శి-వా-య అనే పంచాక్షరి.)
షోడశోపచార పూజ
శుద్ధోదక స్నానం
ఏం చేయాలి: అభిషేకం తర్వాత లింగంపై మరొకసారి శుద్ధ జలం పోయండి (పటం అయితే చల్లండి). శుభ్రమైన వస్త్రంతో లింగాన్ని మెల్లగా తుడిచి తిరిగి పీఠంపై ఉంచండి. సేకరించిన అభిషేక జలాన్ని తీర్థంగా ఉంచుకోండి.
అధ్యవోచదధివక్తా ప్రథమో దైవ్యో భిషక్ । అహీంశ్చ సర్వాంజంభయంత్సర్వాశ్చ యాతుధాన్యః ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । శుద్ధోదక స్నానం సమర్పయామి ॥
అర్థం: మొదటి దివ్య వైద్యుడు, గొప్ప రక్షకుడు మా పక్షాన మాట్లాడాడు; ప్రతి సర్పాన్నీ, ప్రతి దుష్ట భూతాన్నీ తరిమివేస్తాడు. శుద్ధోదక స్నానం సమర్పిస్తున్నాను.
వస్త్రం
ఏం చేయాలి: రెండు దూది వత్తులను (వస్త్రంగా) లేదా చిన్న కొత్త తెల్లని వస్త్రాన్ని సమర్పించండి. దానికి బదులుగా అక్షతలు వేయవచ్చు.
అసౌ యస్తామ్రో అరుణ ఉత బభ్రుః సుమంగళః । యే చేమాం రుద్రా అభితో దిక్షు శ్రితాః సహస్రశోఽవైషాం హేడ ఈమహే ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । వస్త్రయుగ్మం సమర్పయామి ॥
అర్థం: తామ్ర వర్ణుడు, అరుణ వర్ణుడు, బభ్రు వర్ణుడు, అత్యంత మంగళకరుడు అయిన ఆయనను, ఆయన చుట్టూ అన్ని దిక్కుల్లో నివసించే వేలాది రుద్రులను, వారి కోపాన్ని శాంతింపజేస్తున్నాము. వస్త్రయుగ్మం సమర్పిస్తున్నాను.
యజ్ఞోపవీతం
ఏం చేయాలి: యజ్ఞోపవీతం సమర్పించండి, లేదా దానికి బదులుగా అక్షతలు వేయండి.
అసౌ యోఽవసర్పతి నీలగ్రీవో విలోహితః । ఉతైనం గోపా అదృశన్నదృశన్నుదహార్యః । ఉతైనం విశ్వా భూతాని స దృష్టో మృడయాతి నః ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । యజ్ఞోపవీతం సమర్పయామి ॥
అర్థం: ఆకాశంలో సంచరించే నీలకంఠుడు, అరుణ వర్ణుడు, గోపాలకులు, నీళ్లు మోసే స్త్రీలు, సమస్త భూతాలు చూసినవాడు అయిన ఆయన మాపై దయ చూపుగాక. యజ్ఞోపవీతం సమర్పిస్తున్నాను.
గంధం
ఏం చేయాలి: ఉంగరపు వేలితో లింగానికి గంధం పూయండి. లింగానికి కుంకుమ పెట్టరు; కావాలనుకుంటే పటంలో పార్వతీదేవి వైపు పసుపు, కుంకుమ సమర్పించండి.
నమో అస్తు నీలగ్రీవాయ సహస్రాక్షాయ మీఢుషే । అథో యే అస్య సత్వానోఽహం తేభ్యోఽకరం నమః ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । శ్రీగంధం సమర్పయామి ॥
అర్థం: నీలకంఠుడు, సహస్రాక్షుడు, వరాలిచ్చే స్వామికి నమస్కారం; ఆయన పరివారానికీ నమస్కారం సమర్పిస్తున్నాను. సుగంధమైన చందనం సమర్పిస్తున్నాను.
అక్షతలు
ఏం చేయాలి: స్వామికి అక్షతలు సమర్పించండి.
ప్రముంచ ధన్వనస్త్వముభయోరార్త్నియోర్జ్యామ్ । యాశ్చ తే హస్త ఇషవః పరా తా భగవో వప ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । అలంకరణార్థం అక్షతాన్ సమర్పయామి ॥
అర్థం: స్వామీ, నీ ధనుస్సు రెండు కొనల నుండి నారిని విప్పు, నీ చేతిలోని బాణాలను విడిచిపెట్టు. ఆభరణాలుగా అక్షతలు సమర్పిస్తున్నాను.
పుష్పం
ఏం చేయాలి: బిల్వపత్రాలు, తెల్లని పువ్వులు (దొరికితే ఉమ్మెత్త పువ్వులు), పూలమాల సమర్పించండి. లింగానికి మొగలి పువ్వులు, తులసి సమర్పించకూడదు.
అవతత్య ధనుస్త్వం సహస్రాక్ష శతేషుధే । నిశీర్య శల్యానాం ముఖా శివో నః సుమనా భవ ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । పుష్పైః పూజయామి ॥
అర్థం: ఓ సహస్రాక్షా, వంద అమ్ములపొదులు గలవాడా, నీ ధనుస్సు నారి విప్పి, బాణాల మొనలను మొద్దుబార్చి, మాపై సౌమ్యంగా, దయగా ఉండు. పుష్పాలతో నిన్ను పూజిస్తున్నాను.
అంగపూజ & నామావళి
విభూతి అలంకారం
ఏం చేయాలి: లింగాన్ని పొడిగా తుడవండి. మూడు వేళ్లతో దానిపై అడ్డంగా మూడు రేఖలుగా విభూతి పూయండి (త్రిపుండ్రం), తర్వాత మధ్యలో గంధం బొట్టు పెట్టండి. మీ నుదుటిపై కూడా విభూతి ధరించండి.
అగ్నిరితి భస్మ । వాయురితి భస్మ । జలమితి భస్మ । స్థలమితి భస్మ । వ్యోమేతి భస్మ ॥ ఓం నమః శివాయ । విభూతిం ధారయామి ॥
అర్థం: అగ్ని భస్మం, వాయువు భస్మం, జలం భస్మం, భూమి భస్మం, ఆకాశం భస్మం: చివరకు సమస్తం భస్మమే అవుతుంది. శివుని పేరిట పవిత్ర భస్మాన్ని ధరిస్తున్నాను.
అంగ పూజ
ఏం చేయాలి: ఒక్కొక్క వాక్యం చెబుతూ, పాదాల నుండి శిరస్సు వరకు స్వామి ఒక్కొక్క అవయవానికి ఒక బిల్వపత్రం, పువ్వు లేదా అక్షతలు సమర్పించండి.
ఓం ఈశ్వరాయ నమః — పాదౌ పూజయామి । ఓం మహేశ్వరాయ నమః — గుల్ఫౌ పూజయామి । ఓం శంకరాయ నమః — జంఘే పూజయామి । ఓం వృషభవాహనాయ నమః — జానునీ పూజయామి । ఓం కృత్తివాససే నమః — ఊరూ పూజయామి । ఓం వ్యాఘ్రచర్మాంబరధరాయ నమః — కటిం పూజయామి । ఓం పశుపతయే నమః — నాభిం పూజయామి । ఓం విశ్వకుక్షయే నమః — ఉదరం పూజయామి । ఓం హరాయ నమః — హృదయం పూజయామి । ఓం పినాకహస్తాయ నమః — హస్తౌ పూజయామి । ఓం త్రిశూలధారిణే నమః — బాహూన్ పూజయామి । ఓం నీలకంఠాయ నమః — కంఠం పూజయామి । ఓం పంచవక్త్రాయ నమః — వక్త్రాణి పూజయామి । ఓం త్రినేత్రాయ నమః — నేత్రాణి పూజయామి । ఓం ఫాలచంద్రాయ నమః — లలాటం పూజయామి । ఓం గంగాధరాయ నమః — శిరః పూజయామి । ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః — సర్వాణ్యంగాని పూజయామి ॥
అర్థం: శివుని ఒక్కొక్క అవయవాన్ని ఆయన ఒక్కొక్క నామంతో పూజించడం: పాదాలకు ఈశ్వరుడు, నాభికి పశుపతి, హృదయానికి హరుడు, కంఠానికి నీలకంఠుడు, నేత్రాలకు త్రినేత్రుడు, శిరస్సుకు గంగాధరుడు, తర్వాత సర్వాంగాలకు.
శివ అష్టోత్తరం (108 నామాలు)
ఏం చేయాలి: ఒక్కొక్క నామానికి ఒక బిల్వపత్రం, పువ్వు లేదా అక్షతలు సమర్పించండి. నామాలన్నీ చదవడం కష్టమైతే దానికి బదులుగా ఓం నమః శివాయ అని 108 సార్లు చెప్పండి.
ఓం శివాయ నమః । ఓం మహేశ్వరాయ నమః । ఓం శంభవే నమః । ఓం పినాకినే నమః । ఓం శశిశేఖరాయ నమః । ఓం వామదేవాయ నమః । ఓం విరూపాక్షాయ నమః । ఓం కపర్దినే నమః । ఓం నీలలోహితాయ నమః । ఓం శంకరాయ నమః ॥ ఓం శూలపాణయే నమః । ఓం ఖట్వాంగినే నమః । ఓం విష్ణువల్లభాయ నమః । ఓం శిపివిష్టాయ నమః । ఓం అంబికానాథాయ నమః । ఓం శ్రీకంఠాయ నమః । ఓం భక్తవత్సలాయ నమః । ఓం భవాయ నమః । ఓం శర్వాయ నమః । ఓం త్రిలోకేశాయ నమః ॥ ఓం శితికంఠాయ నమః । ఓం శివాప్రియాయ నమః । ఓం ఉగ్రాయ నమః । ఓం కపాలినే నమః । ఓం కామారయే నమః । ఓం అంధకాసురసూదనాయ నమః । ఓం గంగాధరాయ నమః । ఓం లలాటాక్షాయ నమః । ఓం కాలకాలాయ నమః । ఓం కృపానిధయే నమః ॥ ఓం భీమాయ నమః । ఓం పరశుహస్తాయ నమః । ఓం మృగపాణయే నమః । ఓం జటాధరాయ నమః । ఓం కైలాసవాసినే నమః । ఓం కవచినే నమః । ఓం కఠోరాయ నమః । ఓం త్రిపురాంతకాయ నమః । ఓం వృషాంకాయ నమః । ఓం వృషభారూఢాయ నమః ॥ ఓం భస్మోద్ధూలితవిగ్రహాయ నమః । ఓం సామప్రియాయ నమః । ఓం స్వరమయాయ నమః । ఓం త్రయీమూర్తయే నమః । ఓం అనీశ్వరాయ నమః । ఓం సర్వజ్ఞాయ నమః । ఓం పరమాత్మనే నమః । ఓం సోమసూర్యాగ్నిలోచనాయ నమః । ఓం హవిషే నమః । ఓం యజ్ఞమయాయ నమః ॥ ఓం సోమాయ నమః । ఓం పంచవక్త్రాయ నమః । ఓం సదాశివాయ నమః । ఓం విశ్వేశ్వరాయ నమః । ఓం వీరభద్రాయ నమః । ఓం గణనాథాయ నమః । ఓం ప్రజాపతయే నమః । ఓం హిరణ్యరేతసే నమః । ఓం దుర్ధర్షాయ నమః । ఓం గిరీశాయ నమః ॥ ఓం గిరిశాయ నమః । ఓం అనఘాయ నమః । ఓం భుజంగభూషణాయ నమః । ఓం భర్గాయ నమః । ఓం గిరిధన్వనే నమః । ఓం గిరిప్రియాయ నమః । ఓం కృత్తివాససే నమః । ఓం పురారాతయే నమః । ఓం భగవతే నమః । ఓం ప్రమథాధిపాయ నమః ॥ ఓం మృత్యుంజయాయ నమః । ఓం సూక్ష్మతనవే నమః । ఓం జగద్వ్యాపినే నమః । ఓం జగద్గురవే నమః । ఓం వ్యోమకేశాయ నమః । ఓం మహాసేనజనకాయ నమః । ఓం చారువిక్రమాయ నమః । ఓం రుద్రాయ నమః । ఓం భూతపతయే నమః । ఓం స్థాణవే నమః ॥ ఓం అహిర్బుధ్న్యాయ నమః । ఓం దిగంబరాయ నమః । ఓం అష్టమూర్తయే నమః । ఓం అనేకాత్మనే నమః । ఓం సాత్త్వికాయ నమః । ఓం శుద్ధవిగ్రహాయ నమః । ఓం శాశ్వతాయ నమః । ఓం ఖండపరశవే నమః । ఓం అజాయ నమః । ఓం పాశవిమోచకాయ నమః ॥ ఓం మృడాయ నమః । ఓం పశుపతయే నమః । ఓం దేవాయ నమః । ఓం మహాదేవాయ నమః । ఓం అవ్యయాయ నమః । ఓం హరయే నమః । ఓం పూషదంతభిదే నమః । ఓం అవ్యగ్రాయ నమః । ఓం దక్షాధ్వరహరాయ నమః । ఓం హరాయ నమః ॥ ఓం భగనేత్రభిదే నమః । ఓం అవ్యక్తాయ నమః । ఓం సహస్రాక్షాయ నమః । ఓం సహస్రపదే నమః । ఓం అపవర్గప్రదాయ నమః । ఓం అనంతాయ నమః । ఓం తారకాయ నమః । ఓం పరమేశ్వరాయ నమః ॥ ఓం శ్రీ సాంబసదాశివాయ నమః । అష్టోత్తరశతనామపూజాం సమర్పయామి ॥
అర్థం: శివుని 108 నామాలు: మంగళకరుడు, మహేశ్వరుడు, ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడు, పినాక ధనుర్ధారి, శిఖపై చంద్రుడు గలవాడు, త్రిపురాంతకుడు, మృత్యుంజయుడు, సమస్త భూతాలకు ప్రభువు, పరమేశ్వరుడు.
కేశవ పూజ (శివకేశవులు)
ఏం చేయాలి: ఇప్పుడు విష్ణువును పూజించండి: పన్నెండు నామాలలో ఒక్కొక్క దానికి విష్ణువు పటానికి ఒక తులసి దళం (లేదా పువ్వు) సమర్పించండి. తర్వాత చేతులు జోడించి, శివకేశవులను ఒక్కరిగా భావిస్తూ శ్లోకం చెప్పండి.
ఓం కేశవాయ నమః । ఓం నారాయణాయ నమః । ఓం మాధవాయ నమః । ఓం గోవిందాయ నమః । ఓం విష్ణవే నమః । ఓం మధుసూదనాయ నమః । ఓం త్రివిక్రమాయ నమః । ఓం వామనాయ నమః । ఓం శ్రీధరాయ నమః । ఓం హృషీకేశాయ నమః । ఓం పద్మనాభాయ నమః । ఓం దామోదరాయ నమః ॥ శివాయ విష్ణురూపాయ శివరూపాయ విష్ణవే । శివస్య హృదయం విష్ణుర్విష్ణోశ్చ హృదయం శివః ॥ ఓం శ్రీ శివకేశవాభ్యాం నమః । తులసీదలైః పూజయామి ॥
అర్థం: కేశవుడు మొదలు దామోదరుని వరకు పన్నెండు నామాలతో విష్ణువుకు నమస్కారం. విష్ణు రూపుడైన శివునికి, శివ రూపుడైన విష్ణువుకు నమస్కారం: శివుని హృదయం విష్ణువు, విష్ణువు హృదయం శివుడు.
బిల్వార్చన
బిల్వార్చన (బిల్వాష్టకం)
ఏం చేయాలి: కడిగిన, చిరగని మూడు ఆకుల బిల్వపత్రాలు తీసుకోండి. ప్రతి శ్లోకం చివర ఒక బిల్వపత్రాన్ని నునుపైన వైపు లింగానికి తాకేలా, కాడ మీ వైపు ఉండేలా లింగంపై ఉంచండి. కొత్త బిల్వపత్రాలు దొరకకపోతే వాడినవాటినే కడిగి మళ్లీ సమర్పించవచ్చు.
త్రిదలం త్రిగుణాకారం త్రినేత్రం చ త్రియాయుధమ్ । త్రిజన్మపాపసంహారం ఏకబిల్వం శివార్పణమ్ ॥ త్రిశాఖైర్బిల్వపత్రైశ్చ అచ్ఛిద్రైః కోమలైః శుభైః । శివపూజాం కరిష్యామి ఏకబిల్వం శివార్పణమ్ ॥ అఖండబిల్వపత్రేణ పూజితే నందికేశ్వరే । శుద్ధ్యంతి సర్వపాపేభ్యో ఏకబిల్వం శివార్పణమ్ ॥ శాలిగ్రామశిలామేకాం విప్రాణాం జాతు అర్పయేత్ । సోమయజ్ఞమహాపుణ్యం ఏకబిల్వం శివార్పణమ్ ॥ దంతికోటిసహస్రాణి వాజపేయశతాని చ । కోటికన్యామహాదానం ఏకబిల్వం శివార్పణమ్ ॥ లక్ష్మ్యాః స్తనత ఉత్పన్నం మహాదేవస్య చ ప్రియమ్ । బిల్వవృక్షం ప్రయచ్ఛామి ఏకబిల్వం శివార్పణమ్ ॥ దర్శనం బిల్వవృక్షస్య స్పర్శనం పాపనాశనమ్ । అఘోరపాపసంహారం ఏకబిల్వం శివార్పణమ్ ॥ మూలతో బ్రహ్మరూపాయ మధ్యతో విష్ణురూపిణే । అగ్రతః శివరూపాయ ఏకబిల్వం శివార్పణమ్ ॥ బిల్వాష్టకమిదం పుణ్యం యః పఠేచ్ఛివసన్నిధౌ । సర్వపాపవినిర్ముక్తః శివలోకమవాప్నుయాత్ ॥
అర్థం: మూడు గుణాల, మూడు నేత్రాల, శివుని మూడు ఆయుధాల ఆకారంలో ఉండే మూడు దళాల బిల్వం మూడు జన్మల పాపాలను నశింపజేస్తుంది: శివునికి ఒక బిల్వం సమర్పిస్తున్నాను. చిరగని ఒక్క బిల్వం సమర్పించడం గొప్ప యజ్ఞాలకు, దానాలకు సమానం. బిల్వ వృక్షాన్ని చూడడం, తాకడం పాపాన్ని పోగొడుతుంది; దాని మూలం బ్రహ్మ, మధ్యభాగం విష్ణువు, కొన శివుడు. దీనిని శివుని సన్నిధిలో పఠించినవారు పాపవిముక్తులై శివలోకాన్ని చేరుతారు.
వ్రత కథ
త్రిపుర సంహారం
తారకాసురుని ముగ్గురు కుమారులు, తారకాక్షుడు, కమలాక్షుడు, విద్యున్మాలి, కఠోర తపస్సు చేసి బ్రహ్మను ప్రసన్నుని చేశారు. వెయ్యి సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఆ మూడూ ఒకే వరుసలోకి వచ్చినప్పుడు మాత్రమే, అదీ ఒకే బాణంతో మాత్రమే నాశనమయ్యే మూడు ఎగిరే నగరాలను వారు కోరుకున్నారు. అసుర శిల్పి మయుడు వారికి స్వర్గంలో బంగారు నగరం, ఆకాశంలో వెండి నగరం, భూమిపై ఇనుప నగరం నిర్మించాడు.
మొదట ఆ సోదరులు చక్కగా పాలించారు, కానీ కాలక్రమంలో గర్వం, క్రూరత్వం పెరిగి దేవతలను, మునులను, సకల లోకాలను బాధించసాగారు. దేవతలు సహాయం కోసం పరమశివుని వద్దకు వెళ్లారు.
శివుని కోసం ఒక అద్భుత రథం తయారైంది: భూమి దాని శరీరం, సూర్యచంద్రులు దాని చక్రాలు, బ్రహ్మ సారథి, వేదాలు గుర్రాలు; మేరు పర్వతం విల్లు, వాసుకి అల్లెతాడు, సాక్షాత్తు శ్రీమహావిష్ణువే బాణం. మూడు నగరాలు ఒకే వరుసలోకి రాగానే శివుడు ఆ ఒక్క బాణాన్ని విడిచాడు; మూడు నగరాలూ భస్మమయ్యాయి. ఇది కార్తీక పౌర్ణమి నాడు జరిగింది; అందుకే శివుని త్రిపురారి అనీ, ఆ రోజును త్రిపురారి పౌర్ణమి అనీ పిలుస్తారు. దేవతలు ఆనందంతో దీపాలు వెలిగించారు; అందుకే ఈ రోజును దేవ దీపావళి అని కూడా అంటారు.
అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.
కార్తీక దీప మహిమ
ఈ మాసంలో దీపాలు వెలిగించడాన్ని కార్తీక పురాణం అన్నిటికంటే మిన్నగా కొనియాడుతుంది. ఒక శివాలయంలో నివసించిన ఒక ఎలుక గురించి అది చెబుతుంది. ఒక కార్తీక రాత్రి, ఆహారం వెతుకుతూ, అది కొడిగట్టిన ఒక దీపం దగ్గర పడి ఉన్న నెయ్యిలో తడిసిన వత్తిని లాగింది; ఆ వత్తికి మంట అంటుకుని స్వామి ఎదుట ప్రకాశవంతంగా వెలిగింది. తెలియకుండానే వెలిగించిన ఆ దీపం పుణ్యం వల్ల ఆ ఎలుక మనిషిగా జన్మించి శివానుగ్రహాన్ని పొందింది.
తెలియకుండా చేసిన పనికే ఇంతటి పుణ్యం లభిస్తే, కార్తీక పౌర్ణమి నాడు భక్తితో వెలిగించే దీపం ఇంకెంతో ఫలాన్నిస్తుంది. అందుకే తెలుగు కుటుంబాలు ఈ రోజు, సంవత్సరంలోని ప్రతి రోజుకూ ఒక దీపం వెలిగించినట్లుగా, 365 వత్తులను కలిపి వెలిగిస్తారు; తులసి, ఉసిరి వద్ద దీపాలు పెడతారు, దీపదానం చేస్తారు, నదులలో, చెరువులలో దీపాలు వదులుతారు. కార్తీకంలో శివకేశవులు ఇద్దరూ పూజింపబడతారు కాబట్టి, శివుడు, కేశవుడు ఒక్కరే అని స్మరించుకునే రోజు కూడా ఇది.
అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.
ఉపచారాలు & హారతి
ధూపం
ఏం చేయాలి: గంట మోగిస్తూ అగరుబత్తిని లేదా ధూపాన్ని స్వామి ముందు గుండ్రంగా తిప్పండి.
విజ్యం ధనుః కపర్దినో విశల్యో బాణవాం ఉత । అనేశన్నస్యేషవ ఆభురస్య నిషంగథిః ॥ వనస్పత్యుద్భవైర్దివ్యైః నానాగంధైః సుసంయుతః । ఆఘ్రేయః సర్వదేవానాం ధూపోఽయం ప్రతిగృహ్యతామ్ ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । ధూపమాఘ్రాపయామి ॥
అర్థం: జటాధారి అయిన స్వామి ధనుస్సు నారి విప్పబడుగాక, అమ్ములపొది ఖాళీ అగుగాక; ఆయన బాణాలు పోయాయి. వృక్షాల నుండి వచ్చిన సుగంధ ధూపం సమర్పిస్తున్నాను; దయచేసి స్వీకరించు.
దీపం
ఏం చేయాలి: గంట మోగిస్తూ నేతి దీపాన్ని స్వామికి గుండ్రంగా చూపించండి.
యా తే హేతిర్మీఢుష్టమ హస్తే బభూవ తే ధనుః । తయాఽస్మాన్విశ్వతస్త్వమయక్ష్మయా పరిబ్భుజ ॥ సాజ్యం త్రివర్తిసంయుక్తం వహ్నినా యోజితం మయా । గృహాణ మంగళం దీపం త్రైలోక్యతిమిరాపహమ్ ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । దీపం దర్శయామి ॥
అర్థం: ఓ వరప్రదాతలలో శ్రేష్ఠుడా, చేతిలో ఆయుధం, ధనుస్సు గలవాడా, రోగరహితులుగా మమ్మల్ని అన్ని వైపులా రక్షించు. ముల్లోకాల చీకటిని పోగొట్టే మూడు వత్తుల ఈ మంగళ దీపాన్ని స్వీకరించు.
నైవేద్యం
ఏం చేయాలి: నైవేద్యాన్ని (అన్నం, పాయసం, పండ్లు, కొబ్బరికాయ) స్వామి ముందు ఉంచండి. దాని చుట్టూ నీళ్లు చల్లి, కుడి చేతితో "ప్రాణాయ స్వాహా" మొదలైనవి చెబుతూ ఐదుసార్లు స్వామికి నివేదన చూపించండి. మధ్యలో, చివరలో నీళ్లు సమర్పించండి.
నమస్తే అస్త్వాయుధాయానాతతాయ ధృష్ణవే । ఉభాభ్యాముత తే నమో బాహుభ్యాం తవ ధన్వనే ॥ ఓం భూర్భువస్సువః । తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ॥ సత్యం త్వర్తేన పరిషించామి (సాయంకాలే — ఋతం త్వా సత్యేన పరిషించామి) । అమృతమస్తు । అమృతోపస్తరణమసి ॥ ఓం ప్రాణాయ స్వాహా । ఓం అపానాయ స్వాహా । ఓం వ్యానాయ స్వాహా । ఓం ఉదానాయ స్వాహా । ఓం సమానాయ స్వాహా ॥ మధ్యే మధ్యే పానీయం సమర్పయామి । అమృతాపిధానమసి । ఉత్తరాపోశనం సమర్పయామి । హస్తౌ ప్రక్షాలయామి । పాదౌ ప్రక్షాలయామి । శుద్ధాచమనీయం సమర్పయామి ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । మహానైవేద్యం సమర్పయామి ॥
అర్థం: ఎక్కుపెట్టకపోయినా శక్తిమంతమైన నీ ఆయుధానికి, నీ రెండు బాహువులకు, నీ ధనుస్సుకు నమస్కారం. ఈ మహా నైవేద్యం సమర్పిస్తున్నాను; ఇది అమృతమగుగాక.
తాంబూలం
ఏం చేయాలి: రెండు తమలపాకులు, వక్క (ఒక అరటిపండు)తో స్వామికి తాంబూలం సమర్పించండి.
పరి తే ధన్వనో హేతిరస్మాన్వృణక్తు విశ్వతః । అథో య ఇషుధిస్తవారే అస్మన్నిధేహి తమ్ ॥ పూగీఫలసమాయుక్తం నాగవల్లీదలైర్యుతమ్ । కర్పూరచూర్ణసంయుక్తం తాంబూలం ప్రతిగృహ్యతామ్ ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । తాంబూలం సమర్పయామి ॥
అర్థం: నీ ధనుస్సు ఆయుధం మమ్మల్ని అన్ని వైపులా తప్పించిపోవుగాక; నీ అమ్ములపొదిని మాకు దూరంగా ఉంచు. వక్క, తమలపాకులు, కర్పూరంతో కూడిన ఈ తాంబూలాన్ని దయచేసి స్వీకరించు.
కర్పూర నీరాజనం (హారతి)
ఏం చేయాలి: హారతి పళ్లెంలో కర్పూరం వెలిగించి, గంట మోగిస్తూ స్వామి ముందు సవ్య దిశలో తిప్పండి. అందరూ నిలబడి పాడండి. తర్వాత హారతిని అక్కడ ఉన్న అందరికీ చూపించండి; వారు రెండు చేతులతో కళ్లకు అద్దుకుంటారు.
కర్పూరగౌరం కరుణావతారం సంసారసారం భుజగేంద్రహారమ్ । సదా వసంతం హృదయారవిందే భవం భవానీసహితం నమామి ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । కర్పూర నీరాజనం దర్శయామి ॥
అర్థం: కర్పూరం వలె తెల్లనివాడు, కరుణాస్వరూపుడు, జగత్తుకు సారం, సర్పరాజును హారంగా ధరించినవాడు, ఎల్లప్పుడూ హృదయకమలంలో నివసించేవాడు అయిన భవుని భవానీ సమేతంగా నమస్కరిస్తున్నాను.
మంత్రపుష్పం
ఏం చేయాలి: రెండు చేతులలో పువ్వులు, బిల్వపత్రాలు, అక్షతలు తీసుకుని, మంత్రం చెప్పి స్వామి పాదాల వద్ద సమర్పించండి.
నమస్తే అస్తు భగవన్ విశ్వేశ్వరాయ మహాదేవాయ త్ర్యంబకాయ త్రిపురాంతకాయ త్రికాగ్నికాలాయ కాలాగ్నిరుద్రాయ నీలకంఠాయ మృత్యుంజయాయ సర్వేశ్వరాయ సదాశివాయ శ్రీమన్మహాదేవాయ నమః ॥ ఓం తత్పురుషాయ విద్మహే మహాదేవాయ ధీమహి । తన్నో రుద్రః ప్రచోదయాత్ ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । మంత్రపుష్పం సమర్పయామి ॥
అర్థం: విశ్వేశ్వరా, మహాదేవా, త్రినేత్రా, త్రిపురాంతకా, కాలాగ్నిరుద్రా, నీలకంఠా, మృత్యుంజయా, సర్వేశ్వరా, సదాశివా, మహాదేవా, నీకు నమస్కారం. పరమ పురుషుని తెలుసుకుంటున్నాము, మహాదేవుని ధ్యానిస్తున్నాము; రుద్రుడు మమ్మల్ని ప్రేరేపించుగాక.
ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు3 సార్లు చెప్పండి
ఏం చేయాలి: నిలబడిన చోటనే సవ్య దిశలో మూడుసార్లు తిరిగి, నమస్కారం చేయండి. (ఆలయంలో లింగం చుట్టూ శివ ప్రదక్షిణ అభిషేక జలం ప్రవహించే సోమసూత్రాన్ని దాటకుండా అర్ధ ప్రదక్షిణగా చేస్తారు.)
యాని కాని చ పాపాని జన్మాంతరకృతాని చ । తాని తాని ప్రణశ్యంతి ప్రదక్షిణ పదే పదే ॥ పాపోఽహం పాపకర్మాహం పాపాత్మా పాపసంభవః । త్రాహి మాం కృపయా దేవ శరణాగతవత్సల ॥ అన్యథా శరణం నాస్తి త్వమేవ శరణం మమ । తస్మాత్కారుణ్యభావేన రక్ష రక్ష మహేశ్వర ॥ ఓం శ్రీ ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః । ప్రదక్షిణ నమస్కారాన్ సమర్పయామి ॥
అర్థం: పూర్వ జన్మలలో చేసిన పాపాలన్నీ ప్రదక్షిణలోని ప్రతి అడుగుతో నశిస్తాయి. నీవు తప్ప నాకు వేరే శరణు లేదు; మహేశ్వరా, కరుణతో నన్ను రక్షించు.
కార్తీక దీపం
365 వత్తుల దీపం వెలిగించడం
ఏం చేయాలి: 365 వత్తులతో (తరచుగా అన్నీ కలిపి ఒకే కట్టగా పేనినవి) ఉన్న పెద్ద దీపాన్ని లేదా పళ్లెన్ని శివుని ముందు, లేదా తులసి లేదా ఉసిరి మొక్క దగ్గర ఉంచండి. దానికి పసుపు, కుంకుమ పెట్టి అక్షతలు వేయండి. పూజా దీపం నుండి దానిని వెలిగించి మంత్రం చెప్పండి. తర్వాత మట్టి ప్రమిదలు వెలిగించి తులసి దగ్గర, గుమ్మం వద్ద, ఇంటి చుట్టూ ఉంచండి. బట్టలు, పిల్లలు మంటలకు దూరంగా సురక్షితంగా ఉండేలా చూడండి.
కీటాః పతంగా మశకాశ్చ వృక్షాః జలే స్థలే యే నివసంతి జీవాః । దృష్ట్వా ప్రదీపం న చ జన్మభాజః భవంతి నిత్యం శ్వపచా హి విప్రాః ॥ దీపజ్యోతిః పరబ్రహ్మ దీపజ్యోతిర్జనార్దనః । దీపో హరతు మే పాపం దీపజ్యోతిర్నమోఽస్తు తే ॥
అర్థం: పురుగులు, మిడతలు, దోమలు, వృక్షాలు, నీటిలోనూ నేలపైనా నివసించే సమస్త జీవులు ఈ కార్తీక దీపాన్ని చూసి మళ్లీ జన్మించవు; అవి ముక్తి పొందుతాయి. దీపజ్యోతి పరబ్రహ్మ స్వరూపం; ఇది నా పాపాలను పోగొట్టుగాక.
జ్వాలా తోరణం
ఏం చేయాలి: జ్వాలా తోరణం శివాలయాల్లో జరుగుతుంది: ఆలయం ముందు గడ్డితో చేసిన తోరణాన్ని వెలిగించి, శివపార్వతుల ఉత్సవ మూర్తులను మండుతున్న తోరణం కింద నుండి మూడుసార్లు తీసుకువెళతారు. వీలైతే ఆలయానికి వెళ్లి, ఓం నమః శివాయ జపిస్తూ భక్తితో దర్శించండి, ఆచారం ప్రకారం కొద్దిగా బూడిద లేదా గడ్డిని ప్రసాదంగా తీసుకోండి. ఇంట్లో అయితే దానికి బదులుగా దీపాల ముందు ఓం నమః శివాయ జపించండి. ఇంట్లో అగ్ని తోరణం ఏర్పాటు చేయకండి.
ఓం నమః శివాయ ॥
అర్థం: శివునికి నమస్కారం.
దీపదానం
ఏం చేయాలి: వెలిగించిన దీపాన్ని (నెయ్యి పోసిన మట్టి లేదా ఇత్తడి దీపం) కొద్దిగా బియ్యం, ఒక తమలపాకు, ఒక పండు, కొంత దక్షిణతో ఒక పళ్లెంలో ఉంచండి. మంత్రం చెబుతూ రెండు చేతులతో ఆలయానికి, పురోహితునికి లేదా పెద్దవారికి సమర్పించండి. ఎవరికీ ఇవ్వలేకపోతే ఆలయంలో సమర్పించండి, లేదా ఆకు దొన్నెలో ఉంచి నదిలో గానీ చెరువులో గానీ సురక్షితంగా వదలండి.
అగ్నిర్జ్యోతీ రవిర్జ్యోతిశ్చంద్రజ్యోతిస్తథైవ చ । ఉత్తమః సర్వతేజసాం దీపోఽయం ప్రతిగృహ్యతామ్ ॥ ఇదం సఘృతదీపదానం సదక్షిణాకం శ్రీ ఉమామహేశ్వరప్రీత్యర్థం తుభ్యమహం సంప్రదదే న మమ ॥
అర్థం: అగ్ని జ్యోతి, సూర్యుడు జ్యోతి, చంద్రుడు జ్యోతి; జ్యోతులన్నింటిలో శ్రేష్ఠమైన ఈ దీపాన్ని స్వీకరించండి. ఉమామహేశ్వరుల ప్రీతి కోసం ఈ నేతి దీపాన్ని దక్షిణతో దానం చేస్తున్నాను; ఇది ఇక నాది కాదు.
చంద్రునికి అర్ఘ్యం3 సార్లు చెప్పండి
ఏం చేయాలి: పౌర్ణమి చంద్రుడు కనిపించినప్పుడు, చిన్న పాత్రతో నీళ్లు (కొద్దిగా పాలు, అక్షతలు, ఒక తెల్లని పువ్వు కలిపి) చంద్రుని వైపు మూడుసార్లు సమర్పించండి. తర్వాత నమస్కారం చేయండి.
క్షీరోదార్ణవసంభూత అత్రినేత్రసముద్భవ । గృహాణార్ఘ్యం శశాంకేదం రోహిణ్యా సహితో మమ ॥ ఓం సోమాయ నమః । ఇదమర్ఘ్యం సమర్పయామి ॥
అర్థం: క్షీరసాగరం నుండి, అత్రి మహర్షి నేత్రం నుండి జన్మించిన ఓ చంద్రా, రోహిణీ సమేతంగా ఈ అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించు. సోమునికి నమస్కారం.
సమాప్తి
క్షమా ప్రార్థన
ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, ఏవైనా పొరపాట్లు జరిగితే క్షమించమని శివుని ప్రార్థించండి. చివరి వాక్యంలో పళ్లెంలోని అక్షతలపై కొద్దిగా నీళ్లు వదిలి, పూజను స్వామికి సమర్పించండి.
మంత్రహీనం క్రియాహీనం భక్తిహీనం మహేశ్వర । యత్పూజితం మయా దేవ పరిపూర్ణం తదస్తు తే ॥ అపరాధసహస్రాణి క్రియంతేఽహర్నిశం మయా । దాసోఽయమితి మాం మత్వా క్షమస్వ పరమేశ్వర ॥ అనేన మయా కృత పూజయా భగవాన్ సర్వాత్మకః శ్రీ సాంబసదాశివః సుప్రీతః సుప్రసన్నో వరదో భవతు ॥
అర్థం: మహేశ్వరా, సరైన మంత్రం, క్రియ, భక్తి లేకుండా నేను ఏ పూజ చేసినా అది పరిపూర్ణమగుగాక. పరమేశ్వరా, రాత్రింబవళ్లు నేను చేసే వేలాది అపరాధాలను, నన్ను నీ దాసునిగా భావించి క్షమించు. సాంబ సదాశివుడు ప్రీతి చెంది వరాలు ఇచ్చుగాక.
తీర్థప్రసాదాలు, ఉపవాస విరమణ
ఏం చేయాలి: తీర్థం తీసుకుని, విభూతి ధరించి, ప్రసాదం స్వీకరించండి. అందరికీ పంచండి. ఉపవాసం ఉన్నవారు ఇప్పుడు భోజనం చేయవచ్చు.
అకాలమృత్యుహరణం సర్వవ్యాధినివారణమ్ । సమస్తపాపక్షయకరం శివపాదోదకం శుభమ్ ॥
అర్థం: శివుని పాదాల పవిత్ర జలం అకాల మృత్యువును హరిస్తుంది, సర్వ రోగాలను నివారిస్తుంది, సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది.
ఉద్వాసన
ఏం చేయాలి: చివరలో (లేదా మరునాడు ఉదయం) అక్షతలు వేసి, కలశాన్ని మెల్లగా కదిలించి మంత్రం చెప్పండి. కలశ జలాన్ని, అభిషేక జలాన్ని మురుగు కాలువలో కాకుండా ఏదైనా మొక్క లేదా చెట్టు మొదట్లో పోయండి. వాడిన బిల్వపత్రాలు, పువ్వులను పూల కుండీలో గానీ ప్రవహించే నీటిలో గానీ ఉంచండి.
యథాస్థానం ప్రవేశయామి । శోభనార్థే పునరాగమనాయ చ ॥
అర్థం: స్వామీ, నిన్ను నీ నివాసానికి సాగనంపుతున్నాను; మా మేలు కోసం మళ్లీ రమ్మని ప్రార్థిస్తున్నాను.
🙏 పూజ సంపూర్ణం
స్వామి మిమ్మల్ని, మీ కుటుంబాన్ని ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాలతో, శాంతితో అనుగ్రహించుగాక. ప్రసాదాన్ని అందరికీ పంచండి.