నరక చతుర్దశి

అంచెలంచెలుగా పూజా విధానం

సన్నాహాలు

అభ్యంగ స్నానానికి సిద్ధం కావడం

ఏం చేయాలి: ముందు రాత్రే ఇవి సిద్ధంగా ఉంచుకోండి: నువ్వుల నూనె, సున్నిపిండి లేదా శీకాయ, గోరువెచ్చని నీళ్లు, అందరికీ కొత్త బట్టలు, మీ కుటుంబంలో వాడే ఆచారమైతే ఉత్తరేణి (అపామార్గం) కొమ్మ, పసుపు నీళ్లు కుంకుమతో హారతి పళ్లెం, దీపాలు. అరుణోదయంలో, తెల్లవారకముందే, ఆకాశంలో చంద్రుడు ఉండగానే లేవండి.

నైవేద్యం తయారీ

ఏం చేయాలి: కృష్ణ పూజ కోసం పిండివంటలు (అరిసెలు, లడ్డూలు లేదా పాయసం వంటివి), పండ్లు, తమలపాకులు, కొబ్బరికాయ సిద్ధంగా ఉంచుకోండి.

పుణ్య స్నానం

తైలాభ్యంగనం (నూనె పెట్టడం)

ఏం చేయాలి: కుటుంబంలో ఒక్కొక్కరినీ తూర్పు ముఖంగా ఒక పీటపై కూర్చోబెట్టండి. పెద్దవారు (లేదా ఇంటి ఇల్లాలు) నుదుట బొట్టు పెట్టి, శ్లోకం చెబుతూ తలపై, ఒంటిపై కొద్దిగా గోరువెచ్చని నువ్వుల నూనె రాసి, ఆశీర్వదిస్తారు. చాలా తెలుగు ఇళ్లలో నూనె పెట్టడానికి ముందు స్త్రీలు ఆ వ్యక్తికి హారతి ఇస్తారు.

తైలే లక్ష్మీర్జలే గంగా దీపావలితిథౌ వసేత్ । అలక్ష్మీపరిహారార్థం తైలాభ్యంగో విధీయతే ॥

అర్థం: దీపావళి నాడు నూనెలో లక్ష్మి, నీటిలో గంగ నివసిస్తారు. అలక్ష్మిని (దారిద్ర్యాన్ని) పారద్రోలడానికి తైలాభ్యంగ స్నానం విధించబడింది.

ఉత్తరేణి (అపామార్గం)3 సార్లు చెప్పండి

ఏం చేయాలి: స్నానం చేసేటప్పుడు ఉత్తరేణి కొమ్మను (ఆచారం ప్రకారం దున్నిన పొలంలోని కొద్దిగా మట్టి, ముళ్ల ఆకులతో సహా) తీసుకుని, శ్లోకం చెబుతూ తల చుట్టూ సవ్యదిశలో మూడుసార్లు తిప్పండి. తర్వాత దానిని పక్కన పెట్టండి. ఉత్తరేణి వాడని కుటుంబాలు ఈ ఘట్టాన్ని వదిలేయవచ్చు.

సీతాలోష్టసమాయుక్త సకంటకదలాన్విత । హర పాపమపామార్గ భ్రామ్యమాణః పునః పునః ॥

అర్థం: నాగటిచాలు మట్టితో, ముళ్లతో, ఆకులతో కూడిన ఓ అపామార్గమా, నిన్ను మళ్లీ మళ్లీ తిప్పుతుండగా నా పాపాలను హరించు.

అభ్యంగ స్నానం

ఏం చేయాలి: సూర్యోదయానికి ముందే, పుణ్యనదులను స్మరిస్తూ, గోరువెచ్చని నీళ్లు, సున్నిపిండితో స్నానం చేయండి. తర్వాత కొత్త లేదా శుభ్రమైన బట్టలు ధరించండి.

గంగే చ యమునే చైవ గోదావరి సరస్వతి । నర్మదే సింధు కావేరి జలేఽస్మిన్ సన్నిధిం కురు ॥ అపవిత్రః పవిత్రో వా సర్వావస్థాం గతోఽపి వా । యః స్మరేత్పుండరీకాక్షం స బాహ్యాభ్యంతరః శుచిః ॥

అర్థం: ఓ గంగా, యమునా, గోదావరీ, సరస్వతీ, నర్మదా, సింధూ, కావేరీ, ఈ జలంలో సన్నిధానం చేయండి. పవిత్రుడైనా అపవిత్రుడైనా, ఏ స్థితిలో ఉన్నా, పుండరీకాక్షుని స్మరించినవాడు లోపలా బయటా శుచి అవుతాడు.

కుటుంబ సభ్యులకు హారతి

ఏం చేయాలి: స్నానం తర్వాత, ఇంటి స్త్రీలు కొత్త బట్టలు ధరించిన ఒక్కొక్క కుటుంబ సభ్యునికి పసుపు కుంకుమ నీళ్లతో (లేదా దీపంతో) హారతి ఇచ్చి బొట్టు పెడతారు. పెద్దలు చిన్నవారిని ఆశీర్వదిస్తారు.

శుభం కరోతి కల్యాణమారోగ్యం ధనసంపదః । శత్రుబుద్ధివినాశాయ దీపజ్యోతిర్నమోఽస్తు తే ॥

అర్థం: శుభాన్ని, కళ్యాణాన్ని, ఆరోగ్యాన్ని, ధనసంపదను కలిగించి, శత్రుబుద్ధిని నశింపజేసే దీపజ్యోతికి నమస్కారం.

ప్రారంభం – గణపతి ప్రార్థన

గణపతి ప్రార్థన

ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, పూజకు ఏ విఘ్నాలూ రాకుండా చూడమని వినాయకుని ప్రార్థించండి.

శ్రీ మహాగణాధిపతయే నమః ॥ శుక్లాంబరధరం విష్ణుం శశివర్ణం చతుర్భుజమ్ । ప్రసన్నవదనం ధ్యాయేత్ సర్వవిఘ్నోపశాంతయే ॥ అగజానన పద్మార్కం గజాననమహర్నిశమ్ । అనేకదం తం భక్తానాం ఏకదంతముపాస్మహే ॥

అర్థం: తెల్లని వస్త్రాలు ధరించినవాడు, సర్వవ్యాపి, చంద్రుని వంటి కాంతి గలవాడు, నాలుగు భుజాలవాడు, ప్రసన్న వదనుడు అయిన స్వామిని సర్వ విఘ్నాలు తొలగడానికి ధ్యానిస్తున్నాను. భక్తులకు అనేక వరాలిచ్చే ఏకదంతుడు, పార్వతీ పుత్రుడు అయిన గణపతిని ఉపాసిస్తున్నాము.

పవిత్రీకరణం

ఏం చేయాలి: ఎడమ చేతిలో ఉద్ధరిణెతో నీళ్లు తీసుకుని, కుడి బొటనవేలితో (లేదా పువ్వుతో) శ్లోకం చెబుతూ మూడుసార్లు తలపై చల్లుకోండి. తర్వాత చేతులు జోడించి గురువుకు నమస్కరించండి.

అపవిత్రః పవిత్రో వా సర్వావస్థాం గతోఽపి వా । యః స్మరేత్పుండరీకాక్షం స బాహ్యాభ్యంతరః శుచిః ॥ పుండరీకాక్ష పుండరీకాక్ష పుండరీకాక్షాయ నమః ॥ శ్రీ గురుభ్యో నమః ॥

అర్థం: పవిత్రంగా ఉన్నా, అపవిత్రంగా ఉన్నా, ఏ స్థితిలో ఉన్నా పుండరీకాక్షుడైన శ్రీహరిని స్మరించినవారు లోపలా బయటా శుద్ధులవుతారు. గురువుకు నమస్కారం.

దీపారాధన

ఏం చేయాలి: రెండు వత్తులతో నేతి దీపం, అగరుబత్తి వెలిగించండి. దీపానికి నమస్కారం చేయండి.

దీపజ్యోతిః పరబ్రహ్మ దీపజ్యోతిర్జనార్దనః । దీపో హరతు మే పాపం దీపజ్యోతిర్నమోఽస్తు తే ॥

అర్థం: దీపజ్యోతి పరబ్రహ్మ స్వరూపం, ఆ జ్యోతియే జనార్దనుడు. ఈ దీపం నా పాపాలను పోగొట్టుగాక; ఓ దీపజ్యోతీ, నీకు నమస్కారం.

శుద్ధి

ఆచమనం

ఏం చేయాలి: కుడి అరచేతిని దోసిలిలా పట్టి, ఉద్ధరిణెతో ఒక చెంచా నీళ్లు తీసుకుని "కేశవాయ స్వాహా" అంటూ తాగండి. అలాగే "నారాయణాయ స్వాహా", "మాధవాయ స్వాహా" అని (మూడుసార్లు) ఆచమనం చేయండి. "గోవిందాయ నమః" అంటూ కుడి చేతిపై, "విష్ణవే నమః" అంటూ ఎడమ చేతిపై కొద్దిగా నీళ్లు వదలండి. తర్వాత చేతులు జోడించి మిగిలిన నామాలు చెప్పండి.

ఓం కేశవాయ స్వాహా । ఓం నారాయణాయ స్వాహా । ఓం మాధవాయ స్వాహా । ఓం గోవిందాయ నమః । ఓం విష్ణవే నమః । ఓం మధుసూదనాయ నమః । ఓం త్రివిక్రమాయ నమః । ఓం వామనాయ నమః । ఓం శ్రీధరాయ నమః । ఓం హృషీకేశాయ నమః । ఓం పద్మనాభాయ నమః । ఓం దామోదరాయ నమః । ఓం సంకర్షణాయ నమః । ఓం వాసుదేవాయ నమః । ఓం ప్రద్యుమ్నాయ నమః । ఓం అనిరుద్ధాయ నమః । ఓం పురుషోత్తమాయ నమః । ఓం అధోక్షజాయ నమః । ఓం నారసింహాయ నమః । ఓం అచ్యుతాయ నమః । ఓం జనార్దనాయ నమః । ఓం ఉపేంద్రాయ నమః । ఓం హరయే నమః । ఓం శ్రీకృష్ణాయ నమః ॥

అర్థం: శ్రీమహావిష్ణువు ఇరవై నాలుగు నామాలను స్మరిస్తూ నీటితో లోపలా బయటా శుద్ధి చేసుకోవడం.

భూతోచ్చాటనం

ఏం చేయాలి: కొన్ని అక్షతలు తీసుకుని, వెనక్కి చూడకుండా ఎడమ భుజం మీదుగా వెనుకకు వేయండి.

ఉత్తిష్ఠంతు భూతపిశాచాః య ఏతే భూమిభారకాః । ఏతేషామవిరోధేన బ్రహ్మకర్మ సమారభే ॥

అర్థం: భూమికి భారమైన భూతాలు, పిశాచాలు లేచి వెళ్లిపోవుగాక; వారి అనుమతితో ఈ శుభకార్యాన్ని ప్రారంభిస్తున్నాను.

ప్రాణాయామం

ఏం చేయాలి: కుడి బొటనవేలితో కుడి ముక్కు రంధ్రం మూసి ఎడమ దానితో గాలి పీల్చండి; రెండూ మూసి మంత్రాన్ని మనసులో చెబుతూ గాలి నిలపండి; కుడి దానితో గాలి వదలండి. ఉపదేశం లేనివారు "ఓం" అనుకుంటూ మూడుసార్లు నెమ్మదిగా శ్వాస తీసుకుని వదిలితే చాలు.

ఓం భూః । ఓం భువః । ఓం సువః । ఓం మహః । ఓం జనః । ఓం తపః । ఓం సత్యమ్ । ఓం తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ॥ ఓమాపో జ్యోతీ రసోఽమృతం బ్రహ్మ భూర్భువస్సువరోమ్ ॥

అర్థం: సప్త లోకాలను, గాయత్రిని ధ్యానిస్తూ శ్వాసను నియమించి, పూజకు మనసును స్థిరపరచుకోవడం.

సంకల్పం

సంకల్పం

ఏం చేయాలి: కుడి చేతిలో అక్షతలు, పువ్వు తీసుకుని, దాని కింద ఎడమ అరచేయి ఉంచి, గుండెకు దగ్గరగా పట్టుకోండి. ఈనాటి పంచాంగం, మీ గోత్రం, పేరుతో యాప్ నింపిన కింది సంకల్పాన్ని చెప్పండి. చివరలో ఉద్ధరిణెతో అక్షతలపై కొద్దిగా నీళ్లు వదిలి, వాటిని పళ్లెంలో విడవండి.

…

అర్థం: కాలం, ప్రదేశం, నేనెవరిని, ఈ పూజ ఎందుకు చేస్తున్నాను అనేది ప్రకటించడం: మా కుటుంబ క్షేమం, ధైర్యం, ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాల కోసం, స్వామి ప్రీతి కోసం.

తర్పణం

యమ తర్పణం

ఏం చేయాలి: దక్షిణం వైపు తిరగండి. కుడి అరచేతిలో కొన్ని నల్ల నువ్వులతో (లేదా మీ కుటుంబ ఆచారం ప్రకారం అక్షతలతో) నీళ్లు తీసుకుని, పద్నాలుగు నామాలలో ఒక్కొక్కదానికీ మూడుసార్లు అరచేతి కుడి పక్క నుండి (బొటనవేలు చూపుడువేలు మధ్య నుండి) పళ్లెంలోకి వదలండి. చాలా కుటుంబాలు తండ్రి లేనివారు మాత్రమే ఇది చేస్తారు; మరికొందరు అందరూ చేస్తారు; మీ కుటుంబ ఆచారాన్ని పాటించండి లేదా పురోహితుని అడగండి. తర్వాత ఆ నీటిని ఒక చెట్టు మొదట్లో పోయండి.

యమాయ ధర్మరాజాయ మృత్యవే చాంతకాయ చ । వైవస్వతాయ కాలాయ సర్వభూతక్షయాయ చ ॥ ఔదుంబరాయ దధ్నాయ నీలాయ పరమేష్ఠినే । వృకోదరాయ చిత్రాయ చిత్రగుప్తాయ తే నమః ॥ ఓం యమం తర్పయామి । ఓం ధర్మరాజం తర్పయామి । ఓం మృత్యుం తర్పయామి । ఓం అంతకం తర్పయామి । ఓం వైవస్వతం తర్పయామి । ఓం కాలం తర్పయామి । ఓం సర్వభూతక్షయం తర్పయామి । ఓం ఔదుంబరం తర్పయామి । ఓం దధ్నం తర్పయామి । ఓం నీలం తర్పయామి । ఓం పరమేష్ఠినం తర్పయామి । ఓం వృకోదరం తర్పయామి । ఓం చిత్రం తర్పయామి । ఓం చిత్రగుప్తం తర్పయామి ॥

అర్థం: ధర్మరాజైన యముడు, మృత్యువు, అంతకుడు, వైవస్వతుడు, కాలుడు, సర్వభూతక్షయుడు, ఔదుంబరుడు, దధ్నుడు, నీలుడు, పరమేష్ఠి, వృకోదరుడు, చిత్రుడు, చిత్రగుప్తుడు అనువారికి నమస్కారం. ఒక్కొక్కరికీ జలం సమర్పిస్తున్నాను.

పంచోపచార పూజ (ఐదు ఉపచారాలు)

శ్రీకృష్ణ ధ్యానం

ఏం చేయాలి: శ్రీకృష్ణుని పటాన్ని (ఉంటే సత్యభామా సమేతంగా) పీటపై ఉంచి, పసుపు కుంకుమ పెట్టి, చేతులు జోడించి ఆయనను ఆహ్వానించండి.

వసుదేవసుతం దేవం కంసచాణూరమర్దనమ్ । దేవకీపరమానందం కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్ ॥ ఓం శ్రీ సత్యభామాసమేత శ్రీకృష్ణస్వామినే నమః । ధ్యాయామి । ఆవాహయామి ॥

అర్థం: వసుదేవుని దివ్యపుత్రుడు, కంస చాణూరులను సంహరించినవాడు, దేవకికి పరమానందం కలిగించినవాడు, జగద్గురువు అయిన శ్రీకృష్ణునికి నమస్కరిస్తున్నాను. సత్యభామా సమేత శ్రీకృష్ణుని ధ్యానించి ఆవాహన చేస్తున్నాను.

పుష్పాలతో పూజ

ఏం చేయాలి: స్నానంగా నీళ్లు చల్లి, వస్త్రం (లేదా దానికి బదులుగా అక్షతలు), గంధం, పసుపు, కుంకుమ, అక్షతలు సమర్పించి, తర్వాత ఒక్కొక్క నామానికి ఒక్కొక్క పువ్వు లేదా తులసి సమర్పించండి.

ఓం శ్రీ సత్యభామాసమేత శ్రీకృష్ణస్వామినే నమః । స్నానం సమర్పయామి । వస్త్రం సమర్పయామి । శ్రీగంధం సమర్పయామి । హరిద్రా కుంకుమం సమర్పయామి । అక్షతాన్ సమర్పయామి । పుష్పైః పూజయామి ॥ ఓం కేశవాయ నమః । ఓం నారాయణాయ నమః । ఓం మాధవాయ నమః । ఓం గోవిందాయ నమః । ఓం విష్ణవే నమః । ఓం మధుసూదనాయ నమః । ఓం త్రివిక్రమాయ నమః । ఓం వామనాయ నమః । ఓం శ్రీధరాయ నమః । ఓం హృషీకేశాయ నమః । ఓం పద్మనాభాయ నమః । ఓం దామోదరాయ నమః । ఓం నరకాసురహంత్రే నమః । ఓం సత్యభామాపతయే నమః । ఓం సత్యభామాయై నమః ॥

అర్థం: సత్యభామా సమేత శ్రీకృష్ణునికి స్నానం, వస్త్రం, గంధం, పసుపు, కుంకుమ, అక్షతలు, పుష్పాలు సమర్పించి, నరకాసుర సంహారి, సత్యభామాపతి మొదలైన నామాలతో పూజిస్తున్నాను.

వ్రత కథ

నరకాసురుడు, సత్యభామ

శ్రీమహావిష్ణువు వరాహ రూపంలో భూమిని సముద్రం నుండి పైకి ఎత్తినప్పుడు, భూదేవికి నరకుడు అనే కుమారుడు పుట్టాడు. స్వామి అతనిని ఆశీర్వదించి, అతడు తన తల్లి చేతిలో మాత్రమే మరణిస్తాడని భూదేవికి మాట ఇచ్చాడు. నరకుడు ప్రాగ్జ్యోతిషపురంలో పెరిగి, మొదట మంచి పాలకుడుగానే ఉన్నాడు; కానీ బాణాసురునితో స్నేహం వల్ల గర్విష్ఠిగా, క్రూరునిగా మారి నరకాసురుడుగా పేరుపొందాడు.

అతడు దేవతలను, మునులను బాధించాడు; పదహారు వేల మంది రాజకుమార్తెలను బంధించి చెరలో ఉంచాడు; దేవమాత అదితి కుండలాలను, వరుణుని ఛత్రాన్ని అపహరించాడు. ఇంద్రుడు ద్వారకకు వచ్చి శ్రీకృష్ణుని సహాయం కోరాడు.

కృష్ణుడు గరుడునిపై బయలుదేరగా, సాక్షాత్తు భూదేవి అవతారమైన సత్యభామ కూడా ఆయనతో వెళ్లింది. వారు నగరం చుట్టూ ఉన్న గిరిదుర్గం, జలదుర్గం, అగ్నిదుర్గం, వాయుదుర్గాలను ఛేదించారు; నగరాన్ని కాపలా కాస్తున్న ఐదు తలల మురుడు అనే రాక్షసుని కృష్ణుడు సంహరించాడు, అందుకే ఆయనను మురారి అంటారు. అప్పుడు నరకాసురుడు తన మహాసైన్యంతో యుద్ధానికి వచ్చాడు.

తెలుగు కథనం ప్రకారం, యుద్ధంలో నరకుని బాణం తగిలి కృష్ణుడు మూర్ఛపోయినట్లు పడిపోయాడు. అది చూసిన సత్యభామ ఆగ్రహంతో విల్లు అందుకుని స్వయంగా నరకాసురునితో యుద్ధం చేసి అతనిని నేలకూల్చింది. ఈ విధంగా ఇచ్చిన మాట నెరవేరింది: నరకుడు తన తల్లి చేతిలోనే మరణించాడు. (భాగవతంలో కృష్ణుడు సుదర్శన చక్రంతో అతనిని సంహరిస్తాడు; ఆ తర్వాత భూదేవి తన కుమారుని కోసం ప్రార్థిస్తుంది.)

మరణశయ్యపై ఉన్న నరకాసురుడు తన తప్పులు తెలుసుకుని ఇలా వరం కోరాడు: "నేను మరణించిన ఈ రోజును ప్రజలు దుఃఖంతో కాక ఆనందంతో, దీపాలతో జరుపుకోవాలి; ఈ రోజున సూర్యోదయానికి ముందే స్నానం చేసినవారికి నరక భయం ఉండకూడదు." స్వామి ఆ వరం ఇచ్చాడు. కృష్ణుడు రాజకుమార్తెలను విడిపించి, అదితి కుండలాలను తిరిగి ఇచ్చి, నరకుని కుమారుడైన భగదత్తునికి పట్టాభిషేకం చేశాడు. తెల్లవారకముందే తిరిగి వచ్చిన కృష్ణుడు యుద్ధపు మాలిన్యాన్ని పోగొట్టుకోవడానికి తైలాభ్యంగన స్నానం చేశాడు.

అందుకే నరక చతుర్దశి నాడు మనం సూర్యోదయానికి ముందే అభ్యంగన స్నానం చేసి, కొత్త బట్టలు ధరించి, దీపాలు వెలిగించి, చీకటిపై వెలుగు, గర్వంపై మంచితనం సాధించిన విజయాన్ని పండుగగా జరుపుకుంటాము.

అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.

ఉపచారాలు & హారతి

ధూపం

ఏం చేయాలి: స్వామి ఎదుట అగరుబత్తిని గుండ్రంగా తిప్పుతూ గంట మోగించండి.

యత్పురుషం వ్యదధుః । కతిధా వ్యకల్పయన్ । ముఖం కిమస్య కౌ బాహూ । కావూరూ పాదావుచ్యేతే ॥ వనస్పత్యుద్భవైర్దివ్యైః నానాగంధైః సుసంయుతః । ఆఘ్రేయః సర్వదేవానాం ధూపోఽయం ప్రతిగృహ్యతామ్ ॥ ఓం శ్రీ సత్యభామాసమేత శ్రీకృష్ణస్వామినే నమః । ధూపమాఘ్రాపయామి ॥

అర్థం: పురుషుని ఎన్ని విధాలుగా విభజించారు? వృక్షాల నుండి వచ్చిన సుగంధ ధూపం సమర్పిస్తున్నాను; స్వీకరించు.

దీపం

ఏం చేయాలి: గంట మోగిస్తూ స్వామికి నేతి దీపాన్ని గుండ్రంగా చూపించండి.

బ్రాహ్మణోఽస్య ముఖమాసీత్ । బాహూ రాజన్యః కృతః । ఊరూ తదస్య యద్వైశ్యః । పద్భ్యాం శూద్రో అజాయత ॥ సాజ్యం త్రివర్తిసంయుక్తం వహ్నినా యోజితం మయా । గృహాణ మంగళం దీపం త్రైలోక్యతిమిరాపహమ్ ॥ ఓం శ్రీ సత్యభామాసమేత శ్రీకృష్ణస్వామినే నమః । దీపం దర్శయామి ॥

అర్థం: ఆయన ముఖం నుండి బ్రాహ్మణులు, భుజాల నుండి క్షత్రియులు, తొడల నుండి వైశ్యులు, పాదాల నుండి శూద్రులు పుట్టారు. ముల్లోకాల చీకటిని పోగొట్టే మూడు వత్తుల ఈ మంగళ దీపాన్ని స్వీకరించు.

నైవేద్యం

ఏం చేయాలి: ప్రసాదం, అరటిపండ్లు, ఫలాలు స్వామి ఎదుట ఉంచండి. వాటి చుట్టూ నీళ్లు చల్లి, "ప్రాణాయ స్వాహా" మొదలైనవి చెబుతూ కుడి చేతితో ఐదుసార్లు స్వామికి నివేదించండి. మధ్యలో, చివరలో నీళ్లు సమర్పించండి.

చంద్రమా మనసో జాతః । చక్షోః సూర్యో అజాయత । ముఖాదింద్రశ్చాగ్నిశ్చ । ప్రాణాద్వాయురజాయత ॥ ఓం భూర్భువస్సువః । తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ॥ సత్యం త్వర్తేన పరిషించామి (సాయంకాలే — ఋతం త్వా సత్యేన పరిషించామి) । అమృతమస్తు । అమృతోపస్తరణమసి ॥ ఓం ప్రాణాయ స్వాహా । ఓం అపానాయ స్వాహా । ఓం వ్యానాయ స్వాహా । ఓం ఉదానాయ స్వాహా । ఓం సమానాయ స్వాహా ॥ మధ్యే మధ్యే పానీయం సమర్పయామి । అమృతాపిధానమసి । ఉత్తరాపోశనం సమర్పయామి । హస్తౌ ప్రక్షాలయామి । పాదౌ ప్రక్షాలయామి । శుద్ధాచమనీయం సమర్పయామి ॥ ఓం శ్రీ సత్యభామాసమేత శ్రీకృష్ణస్వామినే నమః । మహానైవేద్యం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆయన మనస్సు నుండి చంద్రుడు, కన్నుల నుండి సూర్యుడు పుట్టారు. ఈ మహానైవేద్యం సమర్పిస్తున్నాను; ఇది అమృతమగుగాక.

తాంబూలం

ఏం చేయాలి: రెండు తమలపాకులు, వక్క (ఒక అరటిపండు) స్వామికి సమర్పించండి.

నాభ్యా ఆసీదంతరిక్షమ్ । శీర్ష్ణో ద్యౌః సమవర్తత । పద్భ్యాం భూమిర్దిశః శ్రోత్రాత్ । తథా లోకాం అకల్పయన్ ॥ పూగీఫలసమాయుక్తం నాగవల్లీదలైర్యుతమ్ । కర్పూరచూర్ణసంయుక్తం తాంబూలం ప్రతిగృహ్యతామ్ ॥ ఓం శ్రీ సత్యభామాసమేత శ్రీకృష్ణస్వామినే నమః । తాంబూలం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆయన నాభి నుండి ఆకాశం, శిరస్సు నుండి స్వర్గం, పాదాల నుండి భూమి వచ్చాయి. పోకచెక్క, తమలపాకులు, కర్పూరంతో కూడిన ఈ తాంబూలాన్ని స్వీకరించు.

నీరాజనం (మంగళ హారతి)

ఏం చేయాలి: హారతి పళ్లెంలో కర్పూరం వెలిగించి, గంట మోగిస్తూ స్వామి ఎదుట సవ్యదిశలో మూడుసార్లు తిప్పండి; అందరూ లేచి నిలబడి మంగళ హారతి పాడాలి. తర్వాత హారతిని అందరికీ చూపించండి; వారు రెండు చేతులతో హారతిని కళ్లకు అద్దుకుంటారు.

వేదాహమేతం పురుషం మహాంతమ్ । ఆదిత్యవర్ణం తమసస్తు పారే । సర్వాణి రూపాణి విచిత్య ధీరః । నామాని కృత్వాఽభివదన్ యదాస్తే ॥ మంగళం భగవాన్ విష్ణుః మంగళం గరుడధ్వజః । మంగళం పుండరీకాక్షః మంగళాయతనం హరిః ॥ ఓం శ్రీ సత్యభామాసమేత శ్రీకృష్ణస్వామినే నమః । కర్పూర నీరాజనం దర్శయామి ॥

అర్థం: సూర్యుని వలె ప్రకాశించే, చీకటికి అతీతుడైన ఈ మహాపురుషుని నేను ఎరుగుదును. శ్రీమహావిష్ణువు మంగళ స్వరూపుడు; గరుడధ్వజుడు మంగళకరుడు, పుండరీకాక్షుడు మంగళకరుడు; హరి సర్వ మంగళాలకు నిలయం.

ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు3 సార్లు చెప్పండి

ఏం చేయాలి: స్వామి చుట్టూ సవ్యదిశలో మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేయండి (లేదా ఉన్నచోటే తిరగండి), తర్వాత నమస్కారం చేయండి. పురుషులు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయవచ్చు; స్త్రీలు మోకాళ్లపై కూర్చుని నమస్కరిస్తారు.

యాని కాని చ పాపాని జన్మాంతరకృతాని చ । తాని తాని ప్రణశ్యంతి ప్రదక్షిణ పదే పదే ॥ పాపోఽహం పాపకర్మాహం పాపాత్మా పాపసంభవః । త్రాహి మాం కృపయా దేవ శరణాగతవత్సల ॥ అన్యథా శరణం నాస్తి త్వమేవ శరణం మమ । తస్మాత్కారుణ్యభావేన రక్ష రక్ష జనార్దన ॥ ఓం శ్రీ సత్యభామాసమేత శ్రీకృష్ణస్వామినే నమః । ఆత్మప్రదక్షిణ నమస్కారాన్ సమర్పయామి ॥

అర్థం: పూర్వజన్మల పాపాలన్నీ ప్రదక్షిణలో ప్రతి అడుగుకూ నశిస్తాయి. నీవు తప్ప నాకు వేరే దిక్కు లేదు; జనార్దనా, కరుణతో నన్ను కాపాడు.

సమాప్తి

క్షమా ప్రార్థన

ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, ఏవైనా పొరపాట్లు జరిగితే క్షమించమని స్వామిని వేడుకోండి. తర్వాత పళ్లెంలోని అక్షతలపై కొద్దిగా నీళ్లు వదలండి.

మంత్రహీనం క్రియాహీనం భక్తిహీనం జనార్దన । యత్పూజితం మయా దేవ పరిపూర్ణం తదస్తు తే ॥ అపరాధసహస్రాణి క్రియంతేఽహర్నిశం మయా । దాసోఽయమితి మాం మత్వా క్షమస్వ పురుషోత్తమ ॥ అనేన మయా కృత పూజయా భగవాన్ సర్వాత్మకః శ్రీ సత్యభామాసమేత శ్రీకృష్ణస్వామీ సుప్రీతః సుప్రసన్నో వరదో భవతు ॥

అర్థం: మంత్రహీనంగా, క్రియాహీనంగా, భక్తిహీనంగా నేను చేసిన పూజ ఏదైనా, స్వామీ, అది పరిపూర్ణమగుగాక. రాత్రింబవళ్లు నేను చేసే వేలాది అపరాధాలను క్షమించు. సత్యభామా సమేత శ్రీకృష్ణుడు ప్రీతుడై వరాలను ప్రసాదించుగాక.

దీపం

నరక దీపం (సాయంకాలం)

ఏం చేయాలి: సంధ్యా సమయంలో నాలుగు వత్తుల దీపం (నూనె దీపం లేదా మట్టి ప్రమిద) వెలిగించి, శ్లోకం చెబుతూ దానిని సింహద్వారం బయట గానీ ఎత్తైన చోట గానీ దక్షిణ ముఖంగా ఉంచండి. ఇది యముని కోసం, నరక విముక్తి కోసం పెట్టే దీపం.

దత్తో దీపశ్చతుర్దశ్యాం నరకప్రీతయే మయా । చతుర్వర్తిసమాయుక్తః సర్వపాపాపనుత్తయే ॥

అర్థం: నరకాధిపతి ప్రీతి కోసం చతుర్దశి నాడు నేను సమర్పించే ఈ నాలుగు వత్తుల దీపం సర్వ పాపాలను పోగొట్టడానికి.

దీపాల వరుసలు

ఏం చేయాలి: గుమ్మం దగ్గర, తులసి కోట దగ్గర, కిటికీల వద్ద, ఇంటి చుట్టూ దీపాల (ప్రమిదల) వరుసలు వెలిగించండి. కావాలంటే పెద్దలు, పిల్లలు, జంతువులకు దూరంగా జాగ్రత్తగా కొన్ని చిన్న టపాకాయలు కాల్చండి; ఇరుగుపొరుగు వారికి మిఠాయిలు పంచండి.

దీపజ్యోతిః పరబ్రహ్మ దీపజ్యోతిర్జనార్దనః । దీపో హరతు మే పాపం దీపజ్యోతిర్నమోఽస్తు తే ॥

అర్థం: దీపజ్యోతి పరబ్రహ్మ స్వరూపం, ఆ జ్యోతియే జనార్దనుడు. ఈ దీపం నా పాపాలను పోగొట్టుగాక; ఓ దీపజ్యోతీ, నీకు నమస్కారం.

🙏 పూజ సంపూర్ణం

స్వామి మిమ్మల్ని, మీ కుటుంబాన్ని ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాలతో, శాంతితో అనుగ్రహించుగాక. ప్రసాదాన్ని అందరికీ పంచండి.

మీ అభిప్రాయం పంపండి

ఏమి మెరుగుపరచాలో, ఏది తప్పుగా ఉందో, లేదా మీకు ఏది నచ్చిందో చెప్పండి. ప్రతి సందేశాన్నీ మేము చదువుతాం.

దేని గురించి
శంఖ్ మీకు ఎంత ఉపయోగపడుతోంది? (ఐచ్ఛికం)