సన్నాహాలు
రక్షా పళ్లెం సిద్ధం చేయడం
ఏం చేయాలి: స్నానం చేసి శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించండి. యాప్ పంచాంగంలో సమయం భద్ర (విష్టి కరణం) కాకుండా ఉందని చూసుకోండి. ఒక పళ్లెంలో రాఖీలు, కుంకుమ, కొద్దిగా పసుపు, అక్షతలు, చిన్న నేతి దీపం, పువ్వులు, మిఠాయిలు ఉంచండి. ఆ పళ్లాన్ని పూజ గదిలో ఇలవేల్పు ఎదుట ఉంచండి.
జంధ్యాల పౌర్ణమి (గమనిక)
ఏం చేయాలి: శ్రావణ పౌర్ణమి జంధ్యాల పౌర్ణమి కూడా. యజ్ఞోపవీతం ధరించేవారు కుటుంబ సంప్రదాయం ప్రకారం ఉదయం పురోహితునితో గానీ సామూహికంగా గానీ ఉపాకర్మ చేసి కొత్త జంధ్యం ధరిస్తారు. ముందు అది చేసి, తర్వాత కింది రక్షా పూజ చేయండి.
ప్రారంభం – గణపతి ప్రార్థన
గణపతి ప్రార్థన
ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, పూజకు ఏ విఘ్నాలూ రాకుండా చూడమని వినాయకుని ప్రార్థించండి.
శ్రీ మహాగణాధిపతయే నమః ॥ శుక్లాంబరధరం విష్ణుం శశివర్ణం చతుర్భుజమ్ । ప్రసన్నవదనం ధ్యాయేత్ సర్వవిఘ్నోపశాంతయే ॥ అగజానన పద్మార్కం గజాననమహర్నిశమ్ । అనేకదం తం భక్తానాం ఏకదంతముపాస్మహే ॥
అర్థం: తెల్లని వస్త్రాలు ధరించినవాడు, సర్వవ్యాపి, చంద్రుని వంటి కాంతి గలవాడు, నాలుగు భుజాలవాడు, ప్రసన్న వదనుడు అయిన స్వామిని సర్వ విఘ్నాలు తొలగడానికి ధ్యానిస్తున్నాను. భక్తులకు అనేక వరాలిచ్చే ఏకదంతుడు, పార్వతీ పుత్రుడు అయిన గణపతిని ఉపాసిస్తున్నాము.
పవిత్రీకరణం
ఏం చేయాలి: ఎడమ చేతిలో ఉద్ధరిణెతో నీళ్లు తీసుకుని, కుడి బొటనవేలితో (లేదా పువ్వుతో) శ్లోకం చెబుతూ మూడుసార్లు తలపై చల్లుకోండి. తర్వాత చేతులు జోడించి గురువుకు నమస్కరించండి.
అపవిత్రః పవిత్రో వా సర్వావస్థాం గతోఽపి వా । యః స్మరేత్పుండరీకాక్షం స బాహ్యాభ్యంతరః శుచిః ॥ పుండరీకాక్ష పుండరీకాక్ష పుండరీకాక్షాయ నమః ॥ శ్రీ గురుభ్యో నమః ॥
అర్థం: పవిత్రంగా ఉన్నా, అపవిత్రంగా ఉన్నా, ఏ స్థితిలో ఉన్నా పుండరీకాక్షుడైన శ్రీహరిని స్మరించినవారు లోపలా బయటా శుద్ధులవుతారు. గురువుకు నమస్కారం.
దీపారాధన
ఏం చేయాలి: రెండు వత్తులతో నేతి దీపం, అగరుబత్తి వెలిగించండి. దీపానికి నమస్కారం చేయండి.
దీపజ్యోతిః పరబ్రహ్మ దీపజ్యోతిర్జనార్దనః । దీపో హరతు మే పాపం దీపజ్యోతిర్నమోఽస్తు తే ॥
అర్థం: దీపజ్యోతి పరబ్రహ్మ స్వరూపం, ఆ జ్యోతియే జనార్దనుడు. ఈ దీపం నా పాపాలను పోగొట్టుగాక; ఓ దీపజ్యోతీ, నీకు నమస్కారం.
శుద్ధి
ఆచమనం
ఏం చేయాలి: కుడి అరచేతిని దోసిలిలా పట్టి, ఉద్ధరిణెతో ఒక చెంచా నీళ్లు తీసుకుని "కేశవాయ స్వాహా" అంటూ తాగండి. అలాగే "నారాయణాయ స్వాహా", "మాధవాయ స్వాహా" అని (మూడుసార్లు) ఆచమనం చేయండి. "గోవిందాయ నమః" అంటూ కుడి చేతిపై, "విష్ణవే నమః" అంటూ ఎడమ చేతిపై కొద్దిగా నీళ్లు వదలండి. తర్వాత చేతులు జోడించి మిగిలిన నామాలు చెప్పండి.
ఓం కేశవాయ స్వాహా । ఓం నారాయణాయ స్వాహా । ఓం మాధవాయ స్వాహా । ఓం గోవిందాయ నమః । ఓం విష్ణవే నమః । ఓం మధుసూదనాయ నమః । ఓం త్రివిక్రమాయ నమః । ఓం వామనాయ నమః । ఓం శ్రీధరాయ నమః । ఓం హృషీకేశాయ నమః । ఓం పద్మనాభాయ నమః । ఓం దామోదరాయ నమః । ఓం సంకర్షణాయ నమః । ఓం వాసుదేవాయ నమః । ఓం ప్రద్యుమ్నాయ నమః । ఓం అనిరుద్ధాయ నమః । ఓం పురుషోత్తమాయ నమః । ఓం అధోక్షజాయ నమః । ఓం నారసింహాయ నమః । ఓం అచ్యుతాయ నమః । ఓం జనార్దనాయ నమః । ఓం ఉపేంద్రాయ నమః । ఓం హరయే నమః । ఓం శ్రీకృష్ణాయ నమః ॥
అర్థం: శ్రీమహావిష్ణువు ఇరవై నాలుగు నామాలను స్మరిస్తూ నీటితో లోపలా బయటా శుద్ధి చేసుకోవడం.
భూతోచ్చాటనం
ఏం చేయాలి: కొన్ని అక్షతలు తీసుకుని, వెనక్కి చూడకుండా ఎడమ భుజం మీదుగా వెనుకకు వేయండి.
ఉత్తిష్ఠంతు భూతపిశాచాః య ఏతే భూమిభారకాః । ఏతేషామవిరోధేన బ్రహ్మకర్మ సమారభే ॥
అర్థం: భూమికి భారమైన భూతాలు, పిశాచాలు లేచి వెళ్లిపోవుగాక; వారి అనుమతితో ఈ శుభకార్యాన్ని ప్రారంభిస్తున్నాను.
ప్రాణాయామం
ఏం చేయాలి: కుడి బొటనవేలితో కుడి ముక్కు రంధ్రం మూసి ఎడమ దానితో గాలి పీల్చండి; రెండూ మూసి మంత్రాన్ని మనసులో చెబుతూ గాలి నిలపండి; కుడి దానితో గాలి వదలండి. ఉపదేశం లేనివారు "ఓం" అనుకుంటూ మూడుసార్లు నెమ్మదిగా శ్వాస తీసుకుని వదిలితే చాలు.
ఓం భూః । ఓం భువః । ఓం సువః । ఓం మహః । ఓం జనః । ఓం తపః । ఓం సత్యమ్ । ఓం తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ॥ ఓమాపో జ్యోతీ రసోఽమృతం బ్రహ్మ భూర్భువస్సువరోమ్ ॥
అర్థం: సప్త లోకాలను, గాయత్రిని ధ్యానిస్తూ శ్వాసను నియమించి, పూజకు మనసును స్థిరపరచుకోవడం.
సంకల్పం
సంకల్పం
ఏం చేయాలి: కుడి చేతిలో అక్షతలు, పువ్వు తీసుకుని, దాని కింద ఎడమ అరచేయి ఉంచి, గుండెకు దగ్గరగా పట్టుకోండి. ఈనాటి పంచాంగం, మీ గోత్రం, పేరుతో యాప్ నింపిన కింది సంకల్పాన్ని చెప్పండి. చివరలో ఉద్ధరిణెతో అక్షతలపై కొద్దిగా నీళ్లు వదిలి, వాటిని పళ్లెంలో విడవండి.
…
అర్థం: కాలం, ప్రదేశం, నేనెవరిని, ఈ పూజ ఎందుకు చేస్తున్నాను అనేది ప్రకటించడం: మా కుటుంబ క్షేమం, ధైర్యం, ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాల కోసం, స్వామి ప్రీతి కోసం.
గణపతి పూజ
గణపతి పూజ
ఏం చేయాలి: తమలపాకుపై పసుపుతో చిన్న గణపతిని (పసుపు గణపతి) చేసి కలశానికి కుడి వైపున ఉంచండి. పదహారు నామాలకు ఒక్కొక్క పువ్వు లేదా అక్షతలు వేయండి. అరటిపండు లేదా బెల్లం నైవేద్యం పెట్టి, వ్రతం నిర్విఘ్నంగా పూర్తి కావాలని ప్రార్థించండి.
ఓం సుముఖాయ నమః । ఓం ఏకదంతాయ నమః । ఓం కపిలాయ నమః । ఓం గజకర్ణకాయ నమః । ఓం లంబోదరాయ నమః । ఓం వికటాయ నమః । ఓం విఘ్నరాజాయ నమః । ఓం గణాధిపాయ నమః । ఓం ధూమకేతవే నమః । ఓం గణాధ్యక్షాయ నమః । ఓం ఫాలచంద్రాయ నమః । ఓం గజాననాయ నమః । ఓం వక్రతుండాయ నమః । ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః । ఓం హేరంబాయ నమః । ఓం స్కందపూర్వజాయ నమః ॥ ఓం మహాగణాధిపతయే నమః, షోడశనామభిః పుష్పాణి సమర్పయామి ॥ వక్రతుండ మహాకాయ సూర్యకోటి సమప్రభ । నిర్విఘ్నం కురు మే దేవ సర్వకార్యేషు సర్వదా ॥
అర్థం: షోడశ నామాలతో గణేశునికి నమస్కారం. వక్రతుండా, మహాకాయా, కోటి సూర్యుల కాంతి గలవాడా, నా పనులన్నింటిలో ఎల్లప్పుడూ విఘ్నాలను తొలగించు.
రక్ష / తోరం
ధ్యానం
ఏం చేయాలి: ఇలవేల్పు ఎదుట చేతులు జోడించి స్వామిని ధ్యానించండి; ఆహ్వానిస్తూ అక్షతలు సమర్పించండి.
కృష్ణాయ వాసుదేవాయ హరయే పరమాత్మనే । ప్రణతక్లేశనాశాయ గోవిందాయ నమో నమః ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । ధ్యాయామి । ఆవాహయామి ॥
అర్థం: కృష్ణునికి, వాసుదేవునికి, హరికి, పరమాత్మకు, నమస్కరించేవారి కష్టాలను పోగొట్టే గోవిందునికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం.
పంచోపచార పూజ
ఏం చేయాలి: ఒక్కొక్క వాక్యం చెబుతూ, గంధం, పువ్వులు, అగరుబత్తి, దీపం, మిఠాయిలను ఒక్కొక్కటిగా దేవునికి సమర్పించండి.
ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । గంధం సమర్పయామి । ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । పుష్పైః పూజయామి । ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । ధూపమాఘ్రాపయామి । ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । దీపం దర్శయామి । ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । నైవేద్యం సమర్పయామి ॥
అర్థం: స్వామికి నమస్కారం; గంధం, పుష్పం, ధూపం, దీపం, నైవేద్యం సమర్పిస్తున్నాను.
రాఖీల పూజ
ఏం చేయాలి: రాఖీలను దేవుని ఎదుట ఉంచండి. వాటికి పసుపు, కుంకుమ పెట్టి, అక్షతలు, పువ్వులు సమర్పించండి, తద్వారా రక్షకు స్వామి ఆశీర్వాదం లభిస్తుంది.
ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । రక్షాసూత్రం సమర్పయామి । హరిద్రాకుంకుమాక్షతపుష్పైః రక్షాం పూజయామి ॥
అర్థం: స్వామికి నమస్కారం; రక్షా సూత్రాన్ని సమర్పించి, పసుపు, కుంకుమ, అక్షతలు, పుష్పాలతో పూజిస్తున్నాను.
హారతి
ఏం చేయాలి: కర్పూరం వెలిగించి, మంగళ శ్లోకం పాడుతూ దేవునికి హారతి చూపించండి.
ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । కర్పూర నీరాజనం దర్శయామి ॥ మంగళం భగవాన్ విష్ణుః మంగళం గరుడధ్వజః । మంగళం పుండరీకాక్షః మంగళాయతనం హరిః ॥
అర్థం: గరుడధ్వజుడైన శ్రీమహావిష్ణువు మంగళప్రదుడగుగాక; సమస్త మంగళాలకు నిలయమైన పుండరీకాక్షుడు హరి మాకు శుభం కలిగించుగాక.
వ్రత కథ
ఇంద్రాణి రక్ష కట్టుట
పూర్వం దేవతలకు, అసురులకు పన్నెండు సంవత్సరాలు యుద్ధం జరిగిందని, అందులో అసురులు గెలుస్తున్నారని భవిష్య పురాణం చెబుతుంది. దేవరాజైన ఇంద్రుడు చింతించి తన గురువు బృహస్పతి దగ్గరకు వెళ్లాడు. శ్రావణ పూర్ణిమ నాడు బృహస్పతి మంత్రపూర్వకంగా ఒక రక్షను సిద్ధం చేశాడు; ఇంద్రుని భార్య శచీదేవి (ఇంద్రాణి) ప్రార్థనలతో దానిని ఇంద్రుని కుడి మణికట్టుకు కట్టింది. ఆ రక్ష రక్షణలో ఇంద్రుడు యుద్ధానికి వెళ్లి అసురులను జయించాడు.
శ్రీకృష్ణుడు ఈ కథను ధర్మరాజుకు చెప్పి, ఈ రోజు "యేన బద్ధో బలీ రాజా" అనే మంత్రంతో రక్ష కట్టుకునేవారు సంవత్సరమంతా రోగాలు, ఆపదలు లేకుండా ఉంటారని ఉపదేశించాడు.
అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.
లక్ష్మీదేవి, బలి చక్రవర్తి
విష్ణువు వామనునిగా వచ్చి, దానశీలుడైన అసురరాజు బలి నుండి ముల్లోకాలను స్వీకరించి అతనిని పాతాళానికి పంపినప్పుడు, బలి తన దగ్గర ద్వారపాలకునిగా ఉండమని స్వామిని కోరాడు; స్వామి అంగీకరించాడు. వైకుంఠంలో ఒంటరిగా ఉన్న లక్ష్మీదేవి శ్రావణ పూర్ణిమ నాడు ఒక పేద స్త్రీ రూపంలో బలి దగ్గరకు వచ్చి, అతని మణికట్టుకు రక్ష కట్టి, అతనిని తన సోదరునిగా చేసుకుంది. ఏ కానుక కావాలని బలి అడిగాడు. ఆమె తన నిజరూపాన్ని చూపి, తన భర్తను విడిచిపెట్టమని కోరింది. ఇచ్చిన మాటకు కట్టుబడిన బలి, విష్ణువు ఆమెతో కలిసి వైకుంఠానికి తిరిగి వెళ్లేందుకు అనుమతించాడు. అందుకే ఆ మంత్రం "మహాబలుడైన బలి చక్రవర్తి ఏ దారంతో బంధించబడ్డాడో" ఆ దారాన్ని గురించి చెబుతుంది.
అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.
ద్రౌపది, శ్రీకృష్ణుడు
ఒకసారి శ్రీకృష్ణుని వేలు తెగి రక్తం కారసాగింది. ద్రౌపది వెంటనే తన పట్టుచీర నుండి ఒక పీలికను చింపి ఆయన వేలికి కట్టింది. కృష్ణుడు చలించిపోయి, ఆమెకు అవసరమైనప్పుడల్లా రక్షిస్తానని మాట ఇచ్చాడు. కొన్నేళ్ల తరువాత ద్రౌపదిని కౌరవ సభలోకి ఈడ్చుకువచ్చి దుశ్శాసనుడు ఆమె వస్త్రాపహరణం చేయబోయినప్పుడు, ఆమె కృష్ణుని ప్రార్థించింది; ఆమె చీర అంతులేనిదిగా మారింది. ప్రేమతో కట్టిన ఆ చిన్న దారం జీవితకాలపు వాగ్దానంగా మారింది.
అందుకే సోదరి కట్టే రాఖీలో సోదరుని క్షేమం కోసం ఆమె చేసే ప్రార్థన, ఆమెను రక్షిస్తానని అతడు చేసే వాగ్దానం రెండూ ఇమిడి ఉంటాయి.
అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.
రక్షా బంధనం
తిలకం
ఏం చేయాలి: సోదరుడు తూర్పు (లేదా ఉత్తరం) వైపు తిరిగి పీటపై కూర్చుంటాడు. సోదరి అతని నుదుట కుంకుమ (కొద్దిగా అక్షతలు) పెడుతుంది.
రక్ష కట్టడం
ఏం చేయాలి: పూజలో ఆశీర్వదించిన రాఖీని పట్టుకుని, సోదరుని దీర్ఘాయుష్షు, రక్షణ కోసం ప్రార్థిస్తూ, మంత్రం చెబుతూ సోదరి దాన్ని అతని కుడి మణికట్టుకు కడుతుంది. మూడు ముడులు వేసి కడుతుంది.
యేన బద్ధో బలీ రాజా దానవేంద్రో మహాబలః । తేన త్వామనుబధ్నామి రక్షే మా చల మా చల ॥
అర్థం: మహాబలుడైన దానవేంద్రుడు బలి ఏ సూత్రంతో బంధించబడ్డాడో, ఆ సూత్రంతో నిన్ను బంధిస్తున్నాను. ఓ రక్షా, స్థిరంగా ఉండు; జారిపోకు.
సోదరునికి హారతి
ఏం చేయాలి: సోదరి వెలిగించిన దీపాన్ని సోదరుని ఎదుట గుండ్రంగా తిప్పి, అతని తలపై అక్షతలు చల్లి, ఒక మిఠాయి ఇస్తుంది.
మంగళం భగవాన్ విష్ణుః మంగళం గరుడధ్వజః । మంగళం పుండరీకాక్షః మంగళాయతనం హరిః ॥
అర్థం: గరుడధ్వజుడైన శ్రీమహావిష్ణువు మంగళప్రదుడగుగాక; సమస్త మంగళాలకు నిలయమైన పుండరీకాక్షుడు హరి మాకు శుభం కలిగించుగాక.
కానుకలు, ఆశీర్వాదాలు
ఏం చేయాలి: సోదరుడు అక్కకు పాదాభివందనం చేస్తాడు (లేదా చెల్లెలిని ఆశీర్వదిస్తాడు), ఆమెకు కానుక ఇచ్చి, ఎల్లప్పుడూ రక్షిస్తానని, అండగా ఉంటానని మాట ఇస్తాడు. పెద్దలు ఇద్దరినీ అక్షతలతో, మంత్రంతో ఆశీర్వదిస్తారు. మిఠాయిలు పంచుకోండి.
శతమానం భవతి శతాయుః పురుషః శతేంద్రియః । ఆయుష్యేవేంద్రియే ప్రతితిష్ఠతి ॥
అర్థం: ఇంద్రియాలన్నీ బలంగా ఉండి నిండు నూరేళ్లు జీవించండి; ఆయుష్షులో, తేజస్సులో స్థిరంగా నిలవండి.
సమాప్తి
క్షమా ప్రార్థన
ఏం చేయాలి: దేవుని ఎదుట చేతులు జోడించి, ఏవైనా పొరపాట్లు జరిగితే క్షమించమని వేడుకోండి.
మంత్రహీనం క్రియాహీనం భక్తిహీనం జనార్దన । యత్పూజితం మయా దేవ పరిపూర్ణం తదస్తు తే ॥ అపరాధసహస్రాణి క్రియంతేఽహర్నిశం మయా । దాసోఽయమితి మాం మత్వా క్షమస్వ పురుషోత్తమ ॥ అనేన మయా కృత పూజయా భగవాన్ సర్వాత్మకః శ్రీ పరమేశ్వరః సుప్రీతః సుప్రసన్నో వరదో భవతు ॥
అర్థం: మంత్రహీనంగా, క్రియాహీనంగా, భక్తిహీనంగా నేను చేసిన పూజ ఏదైనా అది పరిపూర్ణమగుగాక. నా అపరాధాలను క్షమించు. స్వామి ప్రీతుడై మా కుటుంబాన్ని రక్షించుగాక.
🙏 పూజ సంపూర్ణం
స్వామి మిమ్మల్ని, మీ కుటుంబాన్ని ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాలతో, శాంతితో అనుగ్రహించుగాక. ప్రసాదాన్ని అందరికీ పంచండి.