శ్రీరామనవమి

అంచెలంచెలుగా పూజా విధానం

సన్నాహాలు

మండపం సిద్ధం చేయడం

ఏం చేయాలి: స్నానం చేసి శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించండి. పూజా స్థలాన్ని శుభ్రం చేసి ముగ్గు వేసి, గుమ్మానికి మామిడి ఆకుల తోరణం కట్టండి. తూర్పు ముఖంగా ఒక పీట వేసి, దానిపై కొత్త వస్త్రం పరచి, బియ్యం పోయండి. దానిపై లక్ష్మణ హనుమత్సమేత సీతారాముల పటం, లేదా సీతారాముల రెండు చిన్న విగ్రహాలు ఉంచి, ఎదుట కలశం పెట్టండి. కళ్యాణానికి ఇవి సిద్ధంగా ఉంచుకోండి: తలంబ్రాలు (పసుపు, కొద్దిగా నెయ్యి కలిపిన అక్షతలు), మంగళసూత్రం (లేదా చిన్న పసుపు కొమ్ము కట్టిన పసుపు దారం), రెండు పూలమాలలు, తెరగా పట్టుకోవడానికి ఒక చిన్న వస్త్రం, జీలకర్ర బెల్లం ముద్ద, సీతారాములకు కొత్త వస్త్రాలు లేదా రవిక గుడ్డలు, మామూలు పూజా సామగ్రి. ముఖ్య పూజను శ్రీరాముడు జన్మించిన మధ్యాహ్న సమయంలో చేస్తారు.

పానకం, వడపప్పు తయారీ

ఏం చేయాలి: పానకం: నీటిలో బెల్లం కరిగించి, చిటికెడు శొంఠి పొడి, దంచిన మిరియాలు, యాలకులు వేసి వడకట్టండి. వడపప్పు: పెసరపప్పును ఒకటి రెండు గంటలు నానబెట్టి, నీళ్లు వార్చి, కొద్దిగా ఉప్పు, కొబ్బరి తురుము, (కావాలంటే) పచ్చిమిర్చి, దోసకాయ ముక్కలు కలపండి. నీర్ మజ్జిగ (అల్లం, కరివేపాకు, ఉప్పు వేసిన పలుచని మజ్జిగ) కూడా చేయండి. ఈ మూడింటినీ పండ్లు, కొబ్బరికాయతో పాటు మూత పెట్టి స్వామి దగ్గర ఉంచండి.

ప్రారంభం – గణపతి ప్రార్థన

గణపతి ప్రార్థన

ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, పూజకు ఏ విఘ్నాలూ రాకుండా చూడమని వినాయకుని ప్రార్థించండి.

శ్రీ మహాగణాధిపతయే నమః ॥ శుక్లాంబరధరం విష్ణుం శశివర్ణం చతుర్భుజమ్ । ప్రసన్నవదనం ధ్యాయేత్ సర్వవిఘ్నోపశాంతయే ॥ అగజానన పద్మార్కం గజాననమహర్నిశమ్ । అనేకదం తం భక్తానాం ఏకదంతముపాస్మహే ॥

అర్థం: తెల్లని వస్త్రాలు ధరించినవాడు, సర్వవ్యాపి, చంద్రుని వంటి కాంతి గలవాడు, నాలుగు భుజాలవాడు, ప్రసన్న వదనుడు అయిన స్వామిని సర్వ విఘ్నాలు తొలగడానికి ధ్యానిస్తున్నాను. భక్తులకు అనేక వరాలిచ్చే ఏకదంతుడు, పార్వతీ పుత్రుడు అయిన గణపతిని ఉపాసిస్తున్నాము.

పవిత్రీకరణం

ఏం చేయాలి: ఎడమ చేతిలో ఉద్ధరిణెతో నీళ్లు తీసుకుని, కుడి బొటనవేలితో (లేదా పువ్వుతో) శ్లోకం చెబుతూ మూడుసార్లు తలపై చల్లుకోండి. తర్వాత చేతులు జోడించి గురువుకు నమస్కరించండి.

అపవిత్రః పవిత్రో వా సర్వావస్థాం గతోఽపి వా । యః స్మరేత్పుండరీకాక్షం స బాహ్యాభ్యంతరః శుచిః ॥ పుండరీకాక్ష పుండరీకాక్ష పుండరీకాక్షాయ నమః ॥ శ్రీ గురుభ్యో నమః ॥

అర్థం: పవిత్రంగా ఉన్నా, అపవిత్రంగా ఉన్నా, ఏ స్థితిలో ఉన్నా పుండరీకాక్షుడైన శ్రీహరిని స్మరించినవారు లోపలా బయటా శుద్ధులవుతారు. గురువుకు నమస్కారం.

దీపారాధన

ఏం చేయాలి: రెండు వత్తులతో నేతి దీపం, అగరుబత్తి వెలిగించండి. దీపానికి నమస్కారం చేయండి.

దీపజ్యోతిః పరబ్రహ్మ దీపజ్యోతిర్జనార్దనః । దీపో హరతు మే పాపం దీపజ్యోతిర్నమోఽస్తు తే ॥

అర్థం: దీపజ్యోతి పరబ్రహ్మ స్వరూపం, ఆ జ్యోతియే జనార్దనుడు. ఈ దీపం నా పాపాలను పోగొట్టుగాక; ఓ దీపజ్యోతీ, నీకు నమస్కారం.

శుద్ధి

ఆచమనం

ఏం చేయాలి: కుడి అరచేతిని దోసిలిలా పట్టి, ఉద్ధరిణెతో ఒక చెంచా నీళ్లు తీసుకుని "కేశవాయ స్వాహా" అంటూ తాగండి. అలాగే "నారాయణాయ స్వాహా", "మాధవాయ స్వాహా" అని (మూడుసార్లు) ఆచమనం చేయండి. "గోవిందాయ నమః" అంటూ కుడి చేతిపై, "విష్ణవే నమః" అంటూ ఎడమ చేతిపై కొద్దిగా నీళ్లు వదలండి. తర్వాత చేతులు జోడించి మిగిలిన నామాలు చెప్పండి.

ఓం కేశవాయ స్వాహా । ఓం నారాయణాయ స్వాహా । ఓం మాధవాయ స్వాహా । ఓం గోవిందాయ నమః । ఓం విష్ణవే నమః । ఓం మధుసూదనాయ నమః । ఓం త్రివిక్రమాయ నమః । ఓం వామనాయ నమః । ఓం శ్రీధరాయ నమః । ఓం హృషీకేశాయ నమః । ఓం పద్మనాభాయ నమః । ఓం దామోదరాయ నమః । ఓం సంకర్షణాయ నమః । ఓం వాసుదేవాయ నమః । ఓం ప్రద్యుమ్నాయ నమః । ఓం అనిరుద్ధాయ నమః । ఓం పురుషోత్తమాయ నమః । ఓం అధోక్షజాయ నమః । ఓం నారసింహాయ నమః । ఓం అచ్యుతాయ నమః । ఓం జనార్దనాయ నమః । ఓం ఉపేంద్రాయ నమః । ఓం హరయే నమః । ఓం శ్రీకృష్ణాయ నమః ॥

అర్థం: శ్రీమహావిష్ణువు ఇరవై నాలుగు నామాలను స్మరిస్తూ నీటితో లోపలా బయటా శుద్ధి చేసుకోవడం.

భూతోచ్చాటనం

ఏం చేయాలి: కొన్ని అక్షతలు తీసుకుని, వెనక్కి చూడకుండా ఎడమ భుజం మీదుగా వెనుకకు వేయండి.

ఉత్తిష్ఠంతు భూతపిశాచాః య ఏతే భూమిభారకాః । ఏతేషామవిరోధేన బ్రహ్మకర్మ సమారభే ॥

అర్థం: భూమికి భారమైన భూతాలు, పిశాచాలు లేచి వెళ్లిపోవుగాక; వారి అనుమతితో ఈ శుభకార్యాన్ని ప్రారంభిస్తున్నాను.

ప్రాణాయామం

ఏం చేయాలి: కుడి బొటనవేలితో కుడి ముక్కు రంధ్రం మూసి ఎడమ దానితో గాలి పీల్చండి; రెండూ మూసి మంత్రాన్ని మనసులో చెబుతూ గాలి నిలపండి; కుడి దానితో గాలి వదలండి. ఉపదేశం లేనివారు "ఓం" అనుకుంటూ మూడుసార్లు నెమ్మదిగా శ్వాస తీసుకుని వదిలితే చాలు.

ఓం భూః । ఓం భువః । ఓం సువః । ఓం మహః । ఓం జనః । ఓం తపః । ఓం సత్యమ్ । ఓం తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ॥ ఓమాపో జ్యోతీ రసోఽమృతం బ్రహ్మ భూర్భువస్సువరోమ్ ॥

అర్థం: సప్త లోకాలను, గాయత్రిని ధ్యానిస్తూ శ్వాసను నియమించి, పూజకు మనసును స్థిరపరచుకోవడం.

సంకల్పం

సంకల్పం

ఏం చేయాలి: కుడి చేతిలో అక్షతలు, పువ్వు తీసుకుని, దాని కింద ఎడమ అరచేయి ఉంచి, గుండెకు దగ్గరగా పట్టుకోండి. ఈనాటి పంచాంగం, మీ గోత్రం, పేరుతో యాప్ నింపిన కింది సంకల్పాన్ని చెప్పండి. చివరలో ఉద్ధరిణెతో అక్షతలపై కొద్దిగా నీళ్లు వదిలి, వాటిని పళ్లెంలో విడవండి.

…

అర్థం: కాలం, ప్రదేశం, నేనెవరిని, ఈ పూజ ఎందుకు చేస్తున్నాను అనేది ప్రకటించడం: మా కుటుంబ క్షేమం, ధైర్యం, ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాల కోసం, స్వామి ప్రీతి కోసం.

కలశారాధన

కలశారాధన

ఏం చేయాలి: కలశానికి గంధం, కుంకుమ, అక్షతలు పెట్టండి. కుడి అరచేతితో కలశం మూతిని మూసి, సమస్త పుణ్య నదులను ఆ జలంలోకి ఆహ్వానిస్తూ మంత్రం చెప్పండి.

కలశస్య ముఖే విష్ణుః కంఠే రుద్రః సమాశ్రితః । మూలే తత్ర స్థితో బ్రహ్మా మధ్యే మాతృగణాః స్మృతాః ॥ కుక్షౌ తు సాగరాః సర్వే సప్తద్వీపా వసుంధరా । ఋగ్వేదోఽథ యజుర్వేదః సామవేదో హ్యథర్వణః ॥ అంగైశ్చ సహితాః సర్వే కలశాంబు సమాశ్రితాః ॥ గంగే చ యమునే చైవ గోదావరి సరస్వతి । నర్మదే సింధు కావేరి జలేఽస్మిన్ సన్నిధిం కురు ॥

అర్థం: కలశ ముఖంలో విష్ణువు, కంఠంలో రుద్రుడు, మూలంలో బ్రహ్మ, మధ్యలో మాతృగణాలు ఉన్నారు. సమస్త సముద్రాలు, సప్త ద్వీపాలు, భూమి, నాలుగు వేదాలు ఈ జలంలో నివసిస్తాయి. ఓ గంగా, యమునా, గోదావరీ, సరస్వతీ, నర్మదా, సింధూ, కావేరీ, ఈ జలంలో సన్నిధానం చేయండి.

కలశ జల ప్రోక్షణ

ఏం చేయాలి: కలశంలో ముంచిన పువ్వు లేదా మామిడి ఆకుతో పూజా సామగ్రి మీద, స్వామి మీద, మీ మీద కొద్దిగా నీళ్లు చల్లండి.

కలశోదకేన పూజాద్రవ్యాణి సంప్రోక్ష్య, దేవమాత్మానం చ సంప్రోక్ష్య ॥

అర్థం: పవిత్రమైన కలశ జలంతో పూజా ద్రవ్యాలను, దేవతను, తనను తాను శుద్ధి చేసుకోవడం.

గణపతి పూజ

గణపతి పూజ

ఏం చేయాలి: తమలపాకుపై పసుపుతో చిన్న గణపతిని (పసుపు గణపతి) చేసి కలశానికి కుడి వైపున ఉంచండి. పదహారు నామాలకు ఒక్కొక్క పువ్వు లేదా అక్షతలు వేయండి. అరటిపండు లేదా బెల్లం నైవేద్యం పెట్టి, వ్రతం నిర్విఘ్నంగా పూర్తి కావాలని ప్రార్థించండి.

ఓం సుముఖాయ నమః । ఓం ఏకదంతాయ నమః । ఓం కపిలాయ నమః । ఓం గజకర్ణకాయ నమః । ఓం లంబోదరాయ నమః । ఓం వికటాయ నమః । ఓం విఘ్నరాజాయ నమః । ఓం గణాధిపాయ నమః । ఓం ధూమకేతవే నమః । ఓం గణాధ్యక్షాయ నమః । ఓం ఫాలచంద్రాయ నమః । ఓం గజాననాయ నమః । ఓం వక్రతుండాయ నమః । ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః । ఓం హేరంబాయ నమః । ఓం స్కందపూర్వజాయ నమః ॥ ఓం మహాగణాధిపతయే నమః, షోడశనామభిః పుష్పాణి సమర్పయామి ॥ వక్రతుండ మహాకాయ సూర్యకోటి సమప్రభ । నిర్విఘ్నం కురు మే దేవ సర్వకార్యేషు సర్వదా ॥

అర్థం: షోడశ నామాలతో గణేశునికి నమస్కారం. వక్రతుండా, మహాకాయా, కోటి సూర్యుల కాంతి గలవాడా, నా పనులన్నింటిలో ఎల్లప్పుడూ విఘ్నాలను తొలగించు.

షోడశోపచార పూజ

ధ్యానం

ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, సీతారాములను చూస్తూ ఈ రూపాన్ని మనసులో నిలుపుకోండి.

ధ్యాయేదాజానుబాహుం ధృతశరధనుషం బద్ధపద్మాసనస్థం పీతం వాసో వసానం నవకమలదలస్పర్ధినేత్రం ప్రసన్నమ్ । వామాంకారూఢసీతాముఖకమలమిలల్లోచనం నీరదాభం నానాలంకారదీప్తం దధతమురుజటామండనం రామచంద్రమ్ ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । ధ్యాయామి ॥

అర్థం: ఆజానుబాహుడు, ధనుర్బాణాలు ధరించినవాడు, పద్మాసనంలో కూర్చున్నవాడు, పీతాంబరధారి, అప్పుడే వికసించిన కమలదళాలను మించిన నేత్రాలు గలవాడు, ప్రసన్నుడు, నీలమేఘశ్యాముడు, ఎడమ తొడపై కూర్చున్న సీతాదేవి ముఖకమలాన్ని చూస్తున్న కన్నులు గలవాడు, ఆభరణాలతో ప్రకాశించేవాడు, జటాధారి అయిన రామచంద్రుని ధ్యానిద్దాం.

ఆవాహనం

ఏం చేయాలి: స్వామిని వచ్చి పటంలో కొలువై ఉండమని ఆహ్వానిస్తూ అక్షతలు, పువ్వు సమర్పించండి.

సహస్రశీర్షా పురుషః । సహస్రాక్షః సహస్రపాత్ । స భూమిం విశ్వతో వృత్వా । అత్యతిష్ఠద్దశాంగులమ్ ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । ఆవాహయామి ॥

అర్థం: పురుషుడు వేల శిరస్సులు, వేల కన్నులు, వేల పాదాలు గలవాడు; భూమిని అన్ని వైపులా వ్యాపించి, దానిని దాటి ఉన్నాడు. స్వామీ, నిన్ను ఆహ్వానిస్తున్నాను.

ఆసనం

ఏం చేయాలి: స్వామికి ఆసనంగా అక్షతలు సమర్పించండి.

పురుష ఏవేదం సర్వమ్ । యద్భూతం యచ్చ భవ్యమ్ । ఉతామృతత్వస్యేశానః । యదన్నేనాతిరోహతి ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । నవరత్నఖచిత సింహాసనం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఈ సమస్తం పురుషుడే; జరిగినదీ, జరగబోయేదీ ఆయనే; ఆయన అమృతత్వానికి ప్రభువు. నవరత్నఖచిత సింహాసనం సమర్పిస్తున్నాను.

పాద్యం

ఏం చేయాలి: ఉద్ధరిణెతో స్వామి పాదాల వద్ద (పళ్లెంలోకి) కొద్దిగా నీళ్లు సమర్పించండి.

ఏతావానస్య మహిమా । అతో జ్యాయాంశ్చ పూరుషః । పాదోఽస్య విశ్వా భూతాని । త్రిపాదస్యామృతం దివి ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । పాదయోః పాద్యం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆయన మహిమ ఇంతటిది, పురుషుడు దీనికంటే గొప్పవాడు; సమస్త భూతాలు ఆయనలో నాలుగో వంతు మాత్రమే. పాదాలు కడగడానికి జలం సమర్పిస్తున్నాను.

అర్ఘ్యం

ఏం చేయాలి: కొద్దిగా గంధం, అక్షతలు కలిపిన నీళ్లను స్వామి చేతుల వైపు సమర్పించండి.

త్రిపాదూర్ధ్వ ఉదైత్పురుషః । పాదోఽస్యేహాఽఽభవాత్పునః । తతో విష్వఙ్వ్యక్రామత్ । సాశనానశనే అభి ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । హస్తయోః అర్ఘ్యం సమర్పయామి ॥

అర్థం: పురుషునిలో మూడు వంతులు పైకి ఉద్భవించాయి; ఒక వంతు ఈ జగత్తుగా మారింది. చేతులకు జలం సమర్పిస్తున్నాను.

ఆచమనీయం

ఏం చేయాలి: ఆచమనం కోసం స్వామి ముఖం వైపు కొద్దిగా నీళ్లు సమర్పించండి.

తస్మాద్విరాడజాయత । విరాజో అధి పూరుషః । స జాతో అత్యరిచ్యత । పశ్చాద్భూమిమథో పురః ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । ముఖే ఆచమనీయం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆయన నుండి విరాట్ జగత్తు పుట్టింది, ఆయనే దానిని వ్యాపించి ఉన్నాడు. ఆచమనానికి జలం సమర్పిస్తున్నాను.

పంచామృత స్నానం

ఏం చేయాలి: పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, తేనె, పంచదారలతో ఒక్కొక్కటిగా, ఒక్కొక్క వాక్యం చెబుతూ స్వామికి అభిషేకం చేయండి (పటం అయితే పువ్వుతో చల్లండి). తర్వాత శుద్ధ జలం చల్లండి.

క్షీరమ్ — ఆప్యాయస్వ సమేతు తే విశ్వతః సోమ వృష్ణియమ్ । భవా వాజస్య సంగథే ॥ దధి — దధిక్రావ్ణో అకారిషం జిష్ణోరశ్వస్య వాజినః । సురభి నో ముఖా కరత్ప్ర ణ ఆయూంషి తారిషత్ ॥ ఘృతమ్ — శుక్రమసి జ్యోతిరసి తేజోఽసి దేవో వస్సవితోత్పునాత్వచ్ఛిద్రేణ పవిత్రేణ వసోస్సూర్యస్య రశ్మిభిః ॥ మధు — మధువాతా ఋతాయతే మధుక్షరంతి సింధవః । మాధ్వీర్నః సంత్వోషధీః ॥ శర్కరా — స్వాదుః పవస్వ దివ్యాయ జన్మనే స్వాదురింద్రాయ సుహవీతు నామ్నే ॥ పంచామృత స్నానం సమర్పయామి ॥

అర్థం: పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, తేనె, పంచదార అనే పంచామృతాలతో స్వామికి స్నానం.

స్నానం

ఏం చేయాలి: పువ్వుతో స్వామిపై శుద్ధ జలం చల్లి, తుడిచి, యథాస్థానంలో ఉంచండి.

యత్పురుషేణ హవిషా । దేవా యజ్ఞమతన్వత । వసంతో అస్యాసీదాజ్యమ్ । గ్రీష్మ ఇధ్మశ్శరద్ధవిః ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । శుద్ధోదక స్నానం సమర్పయామి ॥

అర్థం: దేవతలు పురుషుణ్ణే హవిస్సుగా చేసి యజ్ఞం చేశారు. శుద్ధోదక స్నానం సమర్పిస్తున్నాను.

వస్త్రం

ఏం చేయాలి: పసుపు రాసిన రెండు దూది వత్తులను (లేదా కొత్త వస్త్రం / రవిక గుడ్డ) స్వామికి సమర్పించండి.

సప్తాస్యాసన్పరిధయః । త్రిః సప్త సమిధః కృతాః । దేవా యద్యజ్ఞం తన్వానాః । అబధ్నన్పురుషం పశుమ్ ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । వస్త్రయుగ్మం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆ యజ్ఞానికి ఏడు పరిధులు, ఇరవై ఒక్క సమిధలు. వస్త్రయుగ్మం సమర్పిస్తున్నాను.

యజ్ఞోపవీతం

ఏం చేయాలి: యజ్ఞోపవీతం సమర్పించండి, లేదా దానికి బదులుగా అక్షతలు వేయండి.

తం యజ్ఞం బర్హిషి ప్రౌక్షన్ । పురుషం జాతమగ్రతః । తేన దేవా అయజంత । సాధ్యా ఋషయశ్చ యే ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । యజ్ఞోపవీతం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ముందుగా పుట్టిన పురుషుని యజ్ఞంలో అభిషేకించారు. యజ్ఞోపవీతం సమర్పిస్తున్నాను.

గంధం

ఏం చేయాలి: ఉంగరపు వేలితో స్వామికి గంధం, తర్వాత పసుపు, కుంకుమ అలంకరించండి.

తస్మాద్యజ్ఞాత్సర్వహుతః । సంభృతం పృషదాజ్యమ్ । పశూంస్తాంశ్చక్రే వాయవ్యాన్ । ఆరణ్యాన్గ్రామ్యాశ్చ యే ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । శ్రీగంధం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆ యజ్ఞం నుండి పెరుగు, నెయ్యి వచ్చాయి. సుగంధమైన చందనం సమర్పిస్తున్నాను.

అక్షతలు

ఏం చేయాలి: ఆభరణాలుగా అక్షతలు (పసుపు కలిపిన బియ్యం) సమర్పించండి.

తస్మాద్యజ్ఞాత్సర్వహుతః । ఋచః సామాని జజ్ఞిరే । ఛందాంసి జజ్ఞిరే తస్మాత్ । యజుస్తస్మాదజాయత ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । అలంకరణార్థం అక్షతాన్ సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆ యజ్ఞం నుండి ఋగ్వేద, సామవేద, యజుర్వేదాలు పుట్టాయి. ఆభరణాలుగా అక్షతలు సమర్పిస్తున్నాను.

పుష్పం

ఏం చేయాలి: స్వామికి పువ్వులు, తులసి, పూలమాల సమర్పించండి.

తస్మాదశ్వా అజాయంత । యే కే చోభయాదతః । గావో హ జజ్ఞిరే తస్మాత్ । తస్మాజ్జాతా అజావయః ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । పుష్పైః పూజయామి ॥

అర్థం: దాని నుండి గుర్రాలు, గోవులు, మేకలు, గొర్రెలు పుట్టాయి. పుష్పాలతో పూజిస్తున్నాను.

అంగపూజ & నామావళి

అంగపూజ

ఏం చేయాలి: శ్రీరాముని పాదాల నుండి శిరస్సు వరకు ఒక్కొక్క అంగానికి ఒక్కొక్క వాక్యం చెబుతూ తులసి దళం, పువ్వు లేదా అక్షతలు సమర్పించండి.

ఓం శ్రీరామచంద్రాయ నమః — పాదౌ పూజయామి । ఓం రాజీవలోచనాయ నమః — గుల్ఫౌ పూజయామి । ఓం రావణాంతకాయ నమః — జానునీ పూజయామి । ఓం వాచస్పతయే నమః — ఊరూ పూజయామి । ఓం విశ్వరూపాయ నమః — జంఘే పూజయామి । ఓం లక్ష్మణాగ్రజాయ నమః — కటిం పూజయామి । ఓం విశ్వామిత్రప్రియాయ నమః — నాభిం పూజయామి । ఓం పరమాత్మనే నమః — హృదయం పూజయామి । ఓం శ్రీకంఠాయ నమః — కంఠం పూజయామి । ఓం సర్వాస్త్రధారిణే నమః — బాహూ పూజయామి । ఓం రఘూద్వహాయ నమః — ముఖం పూజయామి । ఓం సీతాపతయే నమః — లలాటం పూజయామి । ఓం జ్ఞానగమ్యాయ నమః — శిరః పూజయామి । ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః — సర్వాణ్యంగాని పూజయామి ॥

అర్థం: శ్రీరాముని ఒక్కొక్క నామంతో ఒక్కొక్క అంగాన్ని పూజించడం: పాదాల వద్ద రామచంద్రుడు, చీలమండల వద్ద రాజీవలోచనుడు, మోకాళ్ల వద్ద రావణాంతకుడు, ఇలా శిరస్సు వరకు, తర్వాత సీతాసమేతంగా సర్వాంగాలను.

సీతాదేవి, సోదరులు, హనుమంతుని పూజ

ఏం చేయాలి: సీత, లక్ష్మణుడు, భరతుడు, శత్రుఘ్నుడు, హనుమంతులకు ఒక్కొక్క నామానికి ఒక్కొక్క పువ్వు లేదా అక్షతలు సమర్పించండి.

ఓం సీతాయై నమః । ఓం లక్ష్మణాయ నమః । ఓం భరతాయ నమః । ఓం శత్రుఘ్నాయ నమః । ఓం హనుమతే నమః ॥

అర్థం: ఎల్లప్పుడూ శ్రీరాముని వెంట ఉండే సీత, లక్ష్మణుడు, భరతుడు, శత్రుఘ్నుడు, హనుమంతులకు నమస్కారం.

నామావళి (108 సార్లు)108 సార్లు చెప్పండి

ఏం చేయాలి: "ఓం శ్రీరామాయ నమః" అని 108 సార్లు చెబుతూ, ప్రతిసారీ ఒక తులసి దళం లేదా అక్షతలు సమర్పించి కౌంటర్‌ను నొక్కండి. శ్రీరామ అష్టోత్తర శతనామావళి తెలిసిన కుటుంబాలు దానికి బదులుగా ఇక్కడ 108 నామాలు చదవవచ్చు.

ఓం శ్రీరామాయ నమః ॥

అర్థం: శ్రీరామునికి నమస్కారం.

సీతారామ కల్యాణం

కళ్యాణం: వధూవరులను కూర్చోబెట్టడం

ఏం చేయాలి: సీతారాములను (విగ్రహాలు, లేదా పటమైతే ఒక్కొక్కరికి ఒక్కొక్క పువ్వు) ఎదురెదురుగా, లేదా శ్రీరామునికి కుడి వైపున సీతను, బియ్యంపై ఉంచండి. వారికి కొత్త వస్త్రాలు సమర్పించి, ఒక్కొక్కరి దగ్గర ఒక పూలమాల ఉంచి, పసుపు కుంకుమ అలంకరించండి. కుటుంబంలో ఇద్దరు వధూవరుల తల్లిదండ్రులుగా నిలబడవచ్చు. సీతారాముల మధ్య చిన్న వస్త్రాన్ని తెరగా పట్టుకోండి.

రామాయ రామభద్రాయ రామచంద్రాయ వేధసే । రఘునాథాయ నాథాయ సీతాయాః పతయే నమః ॥

అర్థం: రామునికి, రామభద్రునికి, రామచంద్రునికి, వేధసునికి, రఘునాథునికి, సర్వలోకనాథునికి, సీతాపతికి నమస్కారం.

కళ్యాణం: సుముహూర్తం

ఏం చేయాలి: మధ్యాహ్నం (అభిజిత్ ముహూర్తంలో) తెరను తొలగించండి. సీతారాముల శిరస్సులపై కొద్దిగా జీలకర్ర బెల్లం ఉంచండి: ముందు రాముని వైపు నుండి సీత శిరస్సుపై, తర్వాత సీత వైపు నుండి రాముని శిరస్సుపై. పూలమాలలు మార్చండి.

తదేవ లగ్నం సుదినం తదేవ తారాబలం చంద్రబలం తదేవ । విద్యాబలం దైవబలం తదేవ లక్ష్మీపతే తేఽంఘ్రియుగం స్మరామి ॥

అర్థం: లక్ష్మీపతీ, నీ పాదాలను స్మరించే క్షణమే సుముహూర్తం, అదే సుదినం, అదే తారాబలం, చంద్రబలం, అదే విద్యాబలం, దైవబలం.

కళ్యాణం: మాంగల్యధారణ

ఏం చేయాలి: మంగళసూత్రాన్ని శ్రీరాముని చేతులకు తాకించి, సీతాదేవి మెడలో మూడు ముళ్లతో కట్టండి (లేదా ఉంచండి); ఆ సమయంలో అందరూ అక్షతలు చల్లుతారు, స్త్రీలు పాటలు పాడతారు. తర్వాత సీతాదేవికి కుంకుమ పెట్టండి.

మాంగల్యం తంతునానేన మమ జీవనహేతునా । కంఠే బధ్నామి సుభగే త్వం జీవ శరదాం శతమ్ ॥

అర్థం: నా జీవనానికి కారణమైన ఈ మంగళసూత్రాన్ని, ఓ శుభాంగీ, నీ కంఠంలో కడుతున్నాను; నీవు నూరేళ్లు వర్ధిల్లు.

కళ్యాణం: తలంబ్రాలు

ఏం చేయాలి: రెండు చేతుల్లో తలంబ్రాలు తీసుకుని, శ్లోకం చెబుతూ, ముందు సీత వైపు నుండి రాముని శిరస్సుపై, తర్వాత రాముని వైపు నుండి సీత శిరస్సుపై, ఇలా మూడుసార్లు పోయండి. తర్వాత అక్కడున్న అందరూ వధూవరులపై తలంబ్రాలు చల్లుతారు. ఆ తలంబ్రాలను దాచుకోండి; వాటిని ఆశీర్వాదంగా ఇంటికి తీసుకువెళతారు.

జానక్యాః కమలామలాంజలిపుటే యాః పద్మరాగాయితాః న్యస్తా రాఘవమస్తకే చ విలసత్కుందప్రసూనాయితాః । స్రస్తాః శ్యామలకాయకాంతికలితా యా ఇంద్రనీలాయితాః ముక్తాస్తాః శుభదా భవంతు భవతాం శ్రీరామవైవాహికాః ॥

అర్థం: జానకి కరకమలాలలోని ముత్యాలు కెంపుల వలె మెరుస్తాయి; రాఘవుని శిరస్సుపై ఉంచినప్పుడు తెల్లని మల్లెల వలె ప్రకాశిస్తాయి; ఆయన నల్లని దేహంపై రాలినప్పుడు నీలమణుల వలె కనిపిస్తాయి. శ్రీరామ కళ్యాణపు ఆ ముత్యాలు మీ అందరికీ శుభాన్ని కలిగించుగాక.

స్తోత్రం & జపం

రామనామం

ఏం చేయాలి: అందరూ కలిసి రామనామం జపించండి, లేదా రామరక్షా స్తోత్రం చదవండి. చాలామంది బాలరాముని ఊయల మెల్లగా ఊపుతూ "శ్రీరామ జయరామ జయజయరామ" అని చాలాసార్లు అంటారు.

శ్రీరామ రామ రామేతి రమే రామే మనోరమే । సహస్రనామ తత్తుల్యం రామనామ వరాననే ॥ శ్రీరామ జయ రామ జయ జయ రామ ॥

అర్థం: ఒక్క రామనామం విష్ణువు వేయి నామాలతో సమానమని శివుడు పార్వతితో చెబుతాడు. శ్రీరామునికి జయం.

వ్రత కథ

ప్రథమాధ్యాయము — దశరథుని యజ్ఞం

కోసల దేశ రాజధాని అయోధ్యను ఇక్ష్వాకు వంశానికి చెందిన దశరథ మహారాజు పాలించేవాడు. అతడు ధర్మపరుడు, బలవంతుడు. అతనికి కౌసల్య, కైకేయి, సుమిత్ర అనే ముగ్గురు రాణులు ఉన్నారు, కానీ పుత్రసంతానం లేదు. తన గురువు వసిష్ఠుని సలహాపై అతడు అశ్వమేధ యాగం, ఆ తర్వాత ఋష్యశృంగ మహర్షి ఆధ్వర్యంలో పుత్రకామేష్టి యజ్ఞం చేశాడు.

ఆ సమయంలో, దేవతల చేత గానీ రాక్షసుల చేత గానీ చావు లేని లంకాధిపతి రావణుని బాధలు భరించలేక దేవతలు విష్ణువును ప్రార్థించారు. తాను మానవునిగా, దశరథుని కుమారునిగా జన్మిస్తానని స్వామి మాట ఇచ్చాడు. యజ్ఞాగ్ని నుండి ఒక దివ్య పురుషుడు బంగారు పాత్రలో పాయసంతో పైకి వచ్చి దానిని రాజుకు ఇచ్చాడు. దశరథుడు అందులో సగం కౌసల్యకు ఇచ్చి, మిగిలినది సుమిత్ర, కైకేయిలకు పంచాడు.

అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.

ద్వితీయాధ్యాయము — శ్రీరామ జననం

యజ్ఞం జరిగిన పన్నెండవ నెలలో, చైత్ర శుక్ల నవమి నాడు, పునర్వసు నక్షత్రంలో, కర్కాటక లగ్నంలో, ఐదు గ్రహాలు ఉచ్చస్థితిలో ఉండగా, మధ్యాహ్న సమయంలో కౌసల్య శ్రీరాముని కన్నది — ఆయన సాక్షాత్తు స్వామియే, వర్షమేఘంలా నల్లని శరీరం, కమలాల వంటి కన్నులు గలవాడు. కైకేయి భరతుని, సుమిత్ర కవలలైన లక్ష్మణ శత్రుఘ్నులను కన్నారు. అయోధ్య ఆనందంతో పొంగిపోయింది; దేవతలు పూలవాన కురిపించారు; వసిష్ఠుడు పిల్లలకు నామకరణం చేశాడు.

నలుగురు సోదరులు కలిసి పెరిగారు, వేదాలు, అస్త్రశస్త్ర విద్యలు నేర్చుకున్నారు. శత్రుఘ్నుడు భరతునితో ఉన్నట్లే, లక్ష్మణుడు ఎల్లప్పుడూ రామునితోనే ఉండేవాడు.

అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.

తృతీయాధ్యాయము — సీతారామ కళ్యాణం

రాముడు ఇంకా చిన్నవాడుగా ఉన్నప్పుడే విశ్వామిత్ర మహర్షి తన యజ్ఞాన్ని రక్షించడానికి రామలక్ష్మణులను తీసుకువెళ్లాడు. రాముడు తాటకి అనే రాక్షసిని సంహరించి, మారీచ సుబాహుల నుండి యజ్ఞాన్ని కాపాడాడు; దారిలో తన పాదస్పర్శతో అహల్యకు శాపవిమోచనం కలిగించాడు.

తర్వాత విశ్వామిత్రుడు వారిని మిథిలకు తీసుకువచ్చాడు. అక్కడ జనక మహారాజు భూమిలోని నాగటిచాలులో సీతను పొందాడు; శివుని మహాధనుస్సుకు నారి ఎక్కించగలవానికే ఆమెను ఇస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. రాముడు ఆ విల్లును అవలీలగా ఎత్తి, నారి లాగుతుండగా అది ఉరుము వంటి శబ్దంతో విరిగిపోయింది. జనకుడు ఆనందంగా సీతను రామునికి ఇచ్చాడు; దశరథుని అంగీకారంతో నలుగురు సోదరులకు సీత, ఊర్మిళ, మాండవి, శ్రుతకీర్తులతో వివాహాలు జరిగాయి.

తెలుగు నాట ఈ కళ్యాణాన్ని శ్రీరామనవమి నాడే జరుపుకుంటారు. భక్త రామదాసు స్వామిని సేవించిన భద్రాచలంలో ప్రతి సంవత్సరం ముత్యాల తలంబ్రాలతో, ప్రభుత్వం పంపే పట్టువస్త్రాలతో సీతారామ కళ్యాణం జరుగుతుంది. భక్తితో కళ్యాణం జరిపించినవారికి లేదా దర్శించినవారికి సుఖమైన కుటుంబ జీవితం లభిస్తుంది.

అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.

ఉపచారాలు & హారతి

ధూపం

ఏం చేయాలి: స్వామి ఎదుట అగరుబత్తిని గుండ్రంగా తిప్పుతూ గంట మోగించండి.

యత్పురుషం వ్యదధుః । కతిధా వ్యకల్పయన్ । ముఖం కిమస్య కౌ బాహూ । కావూరూ పాదావుచ్యేతే ॥ వనస్పత్యుద్భవైర్దివ్యైః నానాగంధైః సుసంయుతః । ఆఘ్రేయః సర్వదేవానాం ధూపోఽయం ప్రతిగృహ్యతామ్ ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । ధూపమాఘ్రాపయామి ॥

అర్థం: పురుషుని ఎన్ని విధాలుగా విభజించారు? వృక్షాల నుండి వచ్చిన సుగంధ ధూపం సమర్పిస్తున్నాను; స్వీకరించు.

దీపం

ఏం చేయాలి: గంట మోగిస్తూ స్వామికి నేతి దీపాన్ని గుండ్రంగా చూపించండి.

బ్రాహ్మణోఽస్య ముఖమాసీత్ । బాహూ రాజన్యః కృతః । ఊరూ తదస్య యద్వైశ్యః । పద్భ్యాం శూద్రో అజాయత ॥ సాజ్యం త్రివర్తిసంయుక్తం వహ్నినా యోజితం మయా । గృహాణ మంగళం దీపం త్రైలోక్యతిమిరాపహమ్ ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । దీపం దర్శయామి ॥

అర్థం: ఆయన ముఖం నుండి బ్రాహ్మణులు, భుజాల నుండి క్షత్రియులు, తొడల నుండి వైశ్యులు, పాదాల నుండి శూద్రులు పుట్టారు. ముల్లోకాల చీకటిని పోగొట్టే మూడు వత్తుల ఈ మంగళ దీపాన్ని స్వీకరించు.

నైవేద్యం: పానకం, వడపప్పు

ఏం చేయాలి: పానకం, వడపప్పు, నీర్ మజ్జిగ, పండ్లు, కొబ్బరికాయ స్వామి ఎదుట ఉంచండి. వాటి చుట్టూ నీళ్లు చల్లి, "ప్రాణాయ స్వాహా" మొదలైనవి చెబుతూ కుడి చేతితో ఐదుసార్లు స్వామికి నివేదించండి. మధ్యలో, చివరలో నీళ్లు సమర్పించండి.

చంద్రమా మనసో జాతః । చక్షోః సూర్యో అజాయత । ముఖాదింద్రశ్చాగ్నిశ్చ । ప్రాణాద్వాయురజాయత ॥ ఓం భూర్భువస్సువః । తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ॥ సత్యం త్వర్తేన పరిషించామి (సాయంకాలే — ఋతం త్వా సత్యేన పరిషించామి) । అమృతమస్తు । అమృతోపస్తరణమసి ॥ ఓం ప్రాణాయ స్వాహా । ఓం అపానాయ స్వాహా । ఓం వ్యానాయ స్వాహా । ఓం ఉదానాయ స్వాహా । ఓం సమానాయ స్వాహా ॥ మధ్యే మధ్యే పానీయం సమర్పయామి । అమృతాపిధానమసి । ఉత్తరాపోశనం సమర్పయామి । హస్తౌ ప్రక్షాలయామి । పాదౌ ప్రక్షాలయామి । శుద్ధాచమనీయం సమర్పయామి ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । మహానైవేద్యం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆయన మనస్సు నుండి చంద్రుడు, కన్నుల నుండి సూర్యుడు పుట్టారు. ఈ మహానైవేద్యం సమర్పిస్తున్నాను; ఇది అమృతమగుగాక.

తాంబూలం

ఏం చేయాలి: రెండు తమలపాకులు, వక్క (ఒక అరటిపండు) స్వామికి సమర్పించండి.

నాభ్యా ఆసీదంతరిక్షమ్ । శీర్ష్ణో ద్యౌః సమవర్తత । పద్భ్యాం భూమిర్దిశః శ్రోత్రాత్ । తథా లోకాం అకల్పయన్ ॥ పూగీఫలసమాయుక్తం నాగవల్లీదలైర్యుతమ్ । కర్పూరచూర్ణసంయుక్తం తాంబూలం ప్రతిగృహ్యతామ్ ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । తాంబూలం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆయన నాభి నుండి ఆకాశం, శిరస్సు నుండి స్వర్గం, పాదాల నుండి భూమి వచ్చాయి. పోకచెక్క, తమలపాకులు, కర్పూరంతో కూడిన ఈ తాంబూలాన్ని స్వీకరించు.

నీరాజనం (మంగళ హారతి)

ఏం చేయాలి: హారతి పళ్లెంలో కర్పూరం వెలిగించి, గంట మోగిస్తూ స్వామి ఎదుట సవ్యదిశలో మూడుసార్లు తిప్పండి; అందరూ లేచి నిలబడి మంగళ హారతి పాడాలి. తర్వాత హారతిని అందరికీ చూపించండి; వారు రెండు చేతులతో హారతిని కళ్లకు అద్దుకుంటారు.

వేదాహమేతం పురుషం మహాంతమ్ । ఆదిత్యవర్ణం తమసస్తు పారే । సర్వాణి రూపాణి విచిత్య ధీరః । నామాని కృత్వాఽభివదన్ యదాస్తే ॥ మంగళం కోసలేంద్రాయ మహనీయగుణాత్మనే । చక్రవర్తితనూజాయ సార్వభౌమాయ మంగళమ్ ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । కర్పూర నీరాజనం దర్శయామి ॥

అర్థం: సూర్యుని వలె ప్రకాశించే, చీకటికి అతీతుడైన ఈ మహాపురుషుని నేను ఎరుగుదును. మహత్తరమైన సద్గుణాలు గలవాడు, చక్రవర్తి కుమారుడు, సమస్త భూమండలానికి ప్రభువు అయిన కోసలేంద్రునికి మంగళం.

మంత్రపుష్పం

ఏం చేయాలి: రెండు చేతుల్లో పువ్వులు, అక్షతలు తీసుకుని, మంత్రం చెప్పి స్వామి పాదాల వద్ద సమర్పించండి.

యజ్ఞేన యజ్ఞమయజంత దేవాః । తాని ధర్మాణి ప్రథమాన్యాసన్ । తే హ నాకం మహిమానః సచంతే । యత్ర పూర్వే సాధ్యాః సంతి దేవాః ॥ నారాయణాయ విద్మహే వాసుదేవాయ ధీమహి । తన్నో విష్ణుః ప్రచోదయాత్ ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । సువర్ణ మంత్రపుష్పం సమర్పయామి ॥

అర్థం: దేవతలు యజ్ఞంతోనే యజ్ఞాన్ని ఆరాధించారు; అవే మొదటి ధర్మాలు. నారాయణుని తెలుసుకుంటాము, వాసుదేవుని ధ్యానిస్తాము; ఆ విష్ణువు మమ్మల్ని ప్రేరేపించుగాక.

ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు3 సార్లు చెప్పండి

ఏం చేయాలి: స్వామి చుట్టూ సవ్యదిశలో మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేయండి (లేదా ఉన్నచోటే తిరగండి), తర్వాత నమస్కారం చేయండి. పురుషులు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయవచ్చు; స్త్రీలు మోకాళ్లపై కూర్చుని నమస్కరిస్తారు.

యాని కాని చ పాపాని జన్మాంతరకృతాని చ । తాని తాని ప్రణశ్యంతి ప్రదక్షిణ పదే పదే ॥ పాపోఽహం పాపకర్మాహం పాపాత్మా పాపసంభవః । త్రాహి మాం కృపయా దేవ శరణాగతవత్సల ॥ అన్యథా శరణం నాస్తి త్వమేవ శరణం మమ । తస్మాత్కారుణ్యభావేన రక్ష రక్ష జనార్దన ॥ ఓం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామినే నమః । ఆత్మప్రదక్షిణ నమస్కారాన్ సమర్పయామి ॥

అర్థం: పూర్వజన్మల పాపాలన్నీ ప్రదక్షిణలో ప్రతి అడుగుకూ నశిస్తాయి. నీవు తప్ప నాకు వేరే దిక్కు లేదు; జనార్దనా, కరుణతో నన్ను కాపాడు.

సమాప్తి

క్షమా ప్రార్థన

ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, ఏవైనా పొరపాట్లు జరిగితే క్షమించమని స్వామిని వేడుకోండి. తర్వాత పళ్లెంలోని అక్షతలపై కొద్దిగా నీళ్లు వదిలి, పూజాఫలాన్ని సీతారాములకు అర్పించండి.

మంత్రహీనం క్రియాహీనం భక్తిహీనం జనార్దన । యత్పూజితం మయా దేవ పరిపూర్ణం తదస్తు తే ॥ అపరాధసహస్రాణి క్రియంతేఽహర్నిశం మయా । దాసోఽయమితి మాం మత్వా క్షమస్వ పురుషోత్తమ ॥ అనేన మయా కృత పూజయా భగవాన్ సర్వాత్మకః శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామీ సుప్రీతః సుప్రసన్నో వరదో భవతు ॥

అర్థం: మంత్రహీనంగా, క్రియాహీనంగా, భక్తిహీనంగా నేను చేసిన పూజ ఏదైనా, స్వామీ, అది పరిపూర్ణమగుగాక. రాత్రింబవళ్లు నేను చేసే వేలాది అపరాధాలను క్షమించు. సీతా రామచంద్రులు ప్రీతులై వరాలను ప్రసాదించుగాక.

ప్రసాదం

ఏం చేయాలి: తీర్థం తీసుకుని, తర్వాత పానకం, వడపప్పును ప్రసాదంగా స్వీకరించండి. వాటిని అందరికీ పంచండి; వీలైతే వేసవి ఎండలో దారిన పోయేవారికి పానకం, మజ్జిగ ఇవ్వండి. తలంబ్రాలను పూజా గదిలో దాచుకోండి.

అకాలమృత్యుహరణం సర్వవ్యాధినివారణమ్ । సమస్తపాపక్షయకరం విష్ణుపాదోదకం శుభమ్ ॥

అర్థం: స్వామి పాదాల తీర్థం అకాల మృత్యువును హరిస్తుంది, సర్వ వ్యాధులను పోగొడుతుంది, సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది.

🙏 పూజ సంపూర్ణం

స్వామి మిమ్మల్ని, మీ కుటుంబాన్ని ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాలతో, శాంతితో అనుగ్రహించుగాక. ప్రసాదాన్ని అందరికీ పంచండి.

మీ అభిప్రాయం పంపండి

ఏమి మెరుగుపరచాలో, ఏది తప్పుగా ఉందో, లేదా మీకు ఏది నచ్చిందో చెప్పండి. ప్రతి సందేశాన్నీ మేము చదువుతాం.

దేని గురించి
శంఖ్ మీకు ఎంత ఉపయోగపడుతోంది? (ఐచ్ఛికం)