ఉగాది

అంచెలంచెలుగా పూజా విధానం

సన్నాహాలు

ఇంటిని సిద్ధం చేయడం

ఏం చేయాలి: సూర్యోదయానికి ముందే నిద్ర లేవండి. ఇల్లు, వాకిలి శుభ్రం చేసి, గుమ్మం ముందు కొద్దిగా పసుపు లేదా ఆవుపేడ కలిపిన నీళ్లు చల్లి ముగ్గులు వేయండి. ప్రధాన ద్వారానికి, పూజ గది ద్వారానికి కొత్త మామిడాకుల తోరణాలు కట్టండి. పూజా స్థలాన్ని కడిగి, తూర్పు ముఖంగా ఒక పీట వేసి, దానిపై వస్త్రం పరచి బియ్యం పోసి, ఇలవేల్పు పటాన్ని ఉంచండి. ఈ సంవత్సరపు కొత్త పంచాంగాన్ని దాని పక్కన ఉంచండి.

అభ్యంగన స్నానం (తలంటు స్నానం)

ఏం చేయాలి: ఇంటి పెద్దలు ప్రతి ఒక్కరి నుదుట కుంకుమ బొట్టు పెట్టి, తలపై కొద్దిగా నువ్వుల నూనె పెడతారు. తలకు, ఒంటికి నువ్వుల నూనె మర్దన చేసి, కొంతసేపు ఆగి, సున్నిపిండి లేదా శీకాయతో గోరువెచ్చని నీళ్లతో స్నానం చేయండి. మొదటి చెంబు నీళ్లు తలపై పోసుకునేటప్పుడు శ్లోకం చెప్పండి. కొత్త లేదా శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించి బొట్టు పెట్టుకోండి.

అపవిత్రః పవిత్రో వా సర్వావస్థాం గతోఽపి వా । యః స్మరేత్పుండరీకాక్షం స బాహ్యాభ్యంతరః శుచిః ॥ గంగే చ యమునే చైవ గోదావరి సరస్వతి । నర్మదే సింధు కావేరి జలేఽస్మిన్ సన్నిధిం కురు ॥

అర్థం: శుచిగా ఉన్నా, అశుచిగా ఉన్నా, ఏ స్థితిలో ఉన్నా, పుండరీకాక్షుని స్మరించినవాడు లోపలా బయటా శుద్ధుడవుతాడు. ఓ గంగా, యమునా, గోదావరీ, సరస్వతీ, నర్మదా, సింధూ, కావేరీ, ఈ జలంలో సన్నిధానం చేయండి.

ఉగాది పచ్చడి తయారీ

ఏం చేయాలి: ఒక శుభ్రమైన పాత్రలో ఇవి కలపండి: గుప్పెడు వేప పువ్వు (చేదు, కాడలు తీసి శుభ్రం చేసినది), తురిమిన బెల్లం (తీపి), చిక్కటి చింతపండు రసం (పులుపు), చిటికెడు ఉప్పు (ఉప్పదనం), కొద్దిగా సన్నగా తరిగిన పచ్చిమిర్చి లేదా దంచిన మిరియాలు (కారం), సన్నగా తరిగిన పచ్చి మామిడికాయ (వగరు). చాలామంది అరటిపండు ముక్కలు, చెరకు ముక్కలు కూడా వేస్తారు. నైవేద్యం కోసం ఒక చిన్న గిన్నెలో మూత పెట్టి ఉంచండి. మిగతా నైవేద్యం (బొబ్బట్లు, పులిహోర లేదా పాయసం) చేసేట్లయితే అది కూడా వండండి.

ప్రారంభం – గణపతి ప్రార్థన

గణపతి ప్రార్థన

ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, పూజకు ఏ విఘ్నాలూ రాకుండా చూడమని వినాయకుని ప్రార్థించండి.

శ్రీ మహాగణాధిపతయే నమః ॥ శుక్లాంబరధరం విష్ణుం శశివర్ణం చతుర్భుజమ్ । ప్రసన్నవదనం ధ్యాయేత్ సర్వవిఘ్నోపశాంతయే ॥ అగజానన పద్మార్కం గజాననమహర్నిశమ్ । అనేకదం తం భక్తానాం ఏకదంతముపాస్మహే ॥

అర్థం: తెల్లని వస్త్రాలు ధరించినవాడు, సర్వవ్యాపి, చంద్రుని వంటి కాంతి గలవాడు, నాలుగు భుజాలవాడు, ప్రసన్న వదనుడు అయిన స్వామిని సర్వ విఘ్నాలు తొలగడానికి ధ్యానిస్తున్నాను. భక్తులకు అనేక వరాలిచ్చే ఏకదంతుడు, పార్వతీ పుత్రుడు అయిన గణపతిని ఉపాసిస్తున్నాము.

పవిత్రీకరణం

ఏం చేయాలి: ఎడమ చేతిలో ఉద్ధరిణెతో నీళ్లు తీసుకుని, కుడి బొటనవేలితో (లేదా పువ్వుతో) శ్లోకం చెబుతూ మూడుసార్లు తలపై చల్లుకోండి. తర్వాత చేతులు జోడించి గురువుకు నమస్కరించండి.

అపవిత్రః పవిత్రో వా సర్వావస్థాం గతోఽపి వా । యః స్మరేత్పుండరీకాక్షం స బాహ్యాభ్యంతరః శుచిః ॥ పుండరీకాక్ష పుండరీకాక్ష పుండరీకాక్షాయ నమః ॥ శ్రీ గురుభ్యో నమః ॥

అర్థం: పవిత్రంగా ఉన్నా, అపవిత్రంగా ఉన్నా, ఏ స్థితిలో ఉన్నా పుండరీకాక్షుడైన శ్రీహరిని స్మరించినవారు లోపలా బయటా శుద్ధులవుతారు. గురువుకు నమస్కారం.

దీపారాధన

ఏం చేయాలి: రెండు వత్తులతో నేతి దీపం, అగరుబత్తి వెలిగించండి. దీపానికి నమస్కారం చేయండి.

దీపజ్యోతిః పరబ్రహ్మ దీపజ్యోతిర్జనార్దనః । దీపో హరతు మే పాపం దీపజ్యోతిర్నమోఽస్తు తే ॥

అర్థం: దీపజ్యోతి పరబ్రహ్మ స్వరూపం, ఆ జ్యోతియే జనార్దనుడు. ఈ దీపం నా పాపాలను పోగొట్టుగాక; ఓ దీపజ్యోతీ, నీకు నమస్కారం.

శుద్ధి

ఆచమనం

ఏం చేయాలి: కుడి అరచేతిని దోసిలిలా పట్టి, ఉద్ధరిణెతో ఒక చెంచా నీళ్లు తీసుకుని "కేశవాయ స్వాహా" అంటూ తాగండి. అలాగే "నారాయణాయ స్వాహా", "మాధవాయ స్వాహా" అని (మూడుసార్లు) ఆచమనం చేయండి. "గోవిందాయ నమః" అంటూ కుడి చేతిపై, "విష్ణవే నమః" అంటూ ఎడమ చేతిపై కొద్దిగా నీళ్లు వదలండి. తర్వాత చేతులు జోడించి మిగిలిన నామాలు చెప్పండి.

ఓం కేశవాయ స్వాహా । ఓం నారాయణాయ స్వాహా । ఓం మాధవాయ స్వాహా । ఓం గోవిందాయ నమః । ఓం విష్ణవే నమః । ఓం మధుసూదనాయ నమః । ఓం త్రివిక్రమాయ నమః । ఓం వామనాయ నమః । ఓం శ్రీధరాయ నమః । ఓం హృషీకేశాయ నమః । ఓం పద్మనాభాయ నమః । ఓం దామోదరాయ నమః । ఓం సంకర్షణాయ నమః । ఓం వాసుదేవాయ నమః । ఓం ప్రద్యుమ్నాయ నమః । ఓం అనిరుద్ధాయ నమః । ఓం పురుషోత్తమాయ నమః । ఓం అధోక్షజాయ నమః । ఓం నారసింహాయ నమః । ఓం అచ్యుతాయ నమః । ఓం జనార్దనాయ నమః । ఓం ఉపేంద్రాయ నమః । ఓం హరయే నమః । ఓం శ్రీకృష్ణాయ నమః ॥

అర్థం: శ్రీమహావిష్ణువు ఇరవై నాలుగు నామాలను స్మరిస్తూ నీటితో లోపలా బయటా శుద్ధి చేసుకోవడం.

భూతోచ్చాటనం

ఏం చేయాలి: కొన్ని అక్షతలు తీసుకుని, వెనక్కి చూడకుండా ఎడమ భుజం మీదుగా వెనుకకు వేయండి.

ఉత్తిష్ఠంతు భూతపిశాచాః య ఏతే భూమిభారకాః । ఏతేషామవిరోధేన బ్రహ్మకర్మ సమారభే ॥

అర్థం: భూమికి భారమైన భూతాలు, పిశాచాలు లేచి వెళ్లిపోవుగాక; వారి అనుమతితో ఈ శుభకార్యాన్ని ప్రారంభిస్తున్నాను.

ప్రాణాయామం

ఏం చేయాలి: కుడి బొటనవేలితో కుడి ముక్కు రంధ్రం మూసి ఎడమ దానితో గాలి పీల్చండి; రెండూ మూసి మంత్రాన్ని మనసులో చెబుతూ గాలి నిలపండి; కుడి దానితో గాలి వదలండి. ఉపదేశం లేనివారు "ఓం" అనుకుంటూ మూడుసార్లు నెమ్మదిగా శ్వాస తీసుకుని వదిలితే చాలు.

ఓం భూః । ఓం భువః । ఓం సువః । ఓం మహః । ఓం జనః । ఓం తపః । ఓం సత్యమ్ । ఓం తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ॥ ఓమాపో జ్యోతీ రసోఽమృతం బ్రహ్మ భూర్భువస్సువరోమ్ ॥

అర్థం: సప్త లోకాలను, గాయత్రిని ధ్యానిస్తూ శ్వాసను నియమించి, పూజకు మనసును స్థిరపరచుకోవడం.

సంకల్పం

సంకల్పం

ఏం చేయాలి: కుడి చేతిలో అక్షతలు, పువ్వు తీసుకుని, దాని కింద ఎడమ అరచేయి ఉంచి, గుండెకు దగ్గరగా పట్టుకోండి. ఈనాటి పంచాంగం, మీ గోత్రం, పేరుతో యాప్ నింపిన కింది సంకల్పాన్ని చెప్పండి. చివరలో ఉద్ధరిణెతో అక్షతలపై కొద్దిగా నీళ్లు వదిలి, వాటిని పళ్లెంలో విడవండి.

…

అర్థం: కాలం, ప్రదేశం, నేనెవరిని, ఈ పూజ ఎందుకు చేస్తున్నాను అనేది ప్రకటించడం: మా కుటుంబ క్షేమం, ధైర్యం, ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాల కోసం, స్వామి ప్రీతి కోసం.

కలశారాధన

కలశారాధన

ఏం చేయాలి: కలశానికి గంధం, కుంకుమ, అక్షతలు పెట్టండి. కుడి అరచేతితో కలశం మూతిని మూసి, సమస్త పుణ్య నదులను ఆ జలంలోకి ఆహ్వానిస్తూ మంత్రం చెప్పండి.

కలశస్య ముఖే విష్ణుః కంఠే రుద్రః సమాశ్రితః । మూలే తత్ర స్థితో బ్రహ్మా మధ్యే మాతృగణాః స్మృతాః ॥ కుక్షౌ తు సాగరాః సర్వే సప్తద్వీపా వసుంధరా । ఋగ్వేదోఽథ యజుర్వేదః సామవేదో హ్యథర్వణః ॥ అంగైశ్చ సహితాః సర్వే కలశాంబు సమాశ్రితాః ॥ గంగే చ యమునే చైవ గోదావరి సరస్వతి । నర్మదే సింధు కావేరి జలేఽస్మిన్ సన్నిధిం కురు ॥

అర్థం: కలశ ముఖంలో విష్ణువు, కంఠంలో రుద్రుడు, మూలంలో బ్రహ్మ, మధ్యలో మాతృగణాలు ఉన్నారు. సమస్త సముద్రాలు, సప్త ద్వీపాలు, భూమి, నాలుగు వేదాలు ఈ జలంలో నివసిస్తాయి. ఓ గంగా, యమునా, గోదావరీ, సరస్వతీ, నర్మదా, సింధూ, కావేరీ, ఈ జలంలో సన్నిధానం చేయండి.

కలశ జల ప్రోక్షణ

ఏం చేయాలి: కలశంలో ముంచిన పువ్వు లేదా మామిడి ఆకుతో పూజా సామగ్రి మీద, స్వామి మీద, మీ మీద కొద్దిగా నీళ్లు చల్లండి.

కలశోదకేన పూజాద్రవ్యాణి సంప్రోక్ష్య, దేవమాత్మానం చ సంప్రోక్ష్య ॥

అర్థం: పవిత్రమైన కలశ జలంతో పూజా ద్రవ్యాలను, దేవతను, తనను తాను శుద్ధి చేసుకోవడం.

గణపతి పూజ

గణపతి పూజ

ఏం చేయాలి: తమలపాకుపై పసుపుతో చిన్న గణపతిని (పసుపు గణపతి) చేసి కలశానికి కుడి వైపున ఉంచండి. పదహారు నామాలకు ఒక్కొక్క పువ్వు లేదా అక్షతలు వేయండి. అరటిపండు లేదా బెల్లం నైవేద్యం పెట్టి, వ్రతం నిర్విఘ్నంగా పూర్తి కావాలని ప్రార్థించండి.

ఓం సుముఖాయ నమః । ఓం ఏకదంతాయ నమః । ఓం కపిలాయ నమః । ఓం గజకర్ణకాయ నమః । ఓం లంబోదరాయ నమః । ఓం వికటాయ నమః । ఓం విఘ్నరాజాయ నమః । ఓం గణాధిపాయ నమః । ఓం ధూమకేతవే నమః । ఓం గణాధ్యక్షాయ నమః । ఓం ఫాలచంద్రాయ నమః । ఓం గజాననాయ నమః । ఓం వక్రతుండాయ నమః । ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః । ఓం హేరంబాయ నమః । ఓం స్కందపూర్వజాయ నమః ॥ ఓం మహాగణాధిపతయే నమః, షోడశనామభిః పుష్పాణి సమర్పయామి ॥ వక్రతుండ మహాకాయ సూర్యకోటి సమప్రభ । నిర్విఘ్నం కురు మే దేవ సర్వకార్యేషు సర్వదా ॥

అర్థం: షోడశ నామాలతో గణేశునికి నమస్కారం. వక్రతుండా, మహాకాయా, కోటి సూర్యుల కాంతి గలవాడా, నా పనులన్నింటిలో ఎల్లప్పుడూ విఘ్నాలను తొలగించు.

షోడశోపచార పూజ

ధ్యానం

ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, ఇలవేల్పు పటాన్ని చూస్తూ స్వామి రూపాన్ని మనసులో నిలుపుకోండి. ఇష్టదైవం విష్ణువు కాని కుటుంబాలు ఇక్కడ తమ ఇష్టదైవం ధ్యాన శ్లోకం చెప్పుకోవచ్చు.

శాంతాకారం భుజగశయనం పద్మనాభం సురేశం విశ్వాధారం గగనసదృశం మేఘవర్ణం శుభాంగమ్ । లక్ష్మీకాంతం కమలనయనం యోగిభిర్ధ్యానగమ్యం వందే విష్ణుం భవభయహరం సర్వలోకైకనాథమ్ ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । ధ్యాయామి ॥

అర్థం: ప్రశాంత రూపుడు, శేషశయనుడు, నాభియందు పద్మం గలవాడు, దేవతలకు ప్రభువు, విశ్వానికి ఆధారమైనవాడు, ఆకాశం వలె విశాలమైనవాడు, మేఘవర్ణుడు, శుభాంగుడు, లక్ష్మీకాంతుడు, కమలనయనుడు, యోగులు ధ్యానంలో పొందేవాడు, సంసార భయాన్ని పోగొట్టేవాడు, సర్వలోకాలకు ఏకైక ప్రభువు అయిన విష్ణువుకు నమస్కరిస్తున్నాను.

ఆవాహనం

ఏం చేయాలి: స్వామిని వచ్చి పటంలో కొలువై ఉండమని ఆహ్వానిస్తూ అక్షతలు, పువ్వు సమర్పించండి.

సహస్రశీర్షా పురుషః । సహస్రాక్షః సహస్రపాత్ । స భూమిం విశ్వతో వృత్వా । అత్యతిష్ఠద్దశాంగులమ్ ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । ఆవాహయామి ॥

అర్థం: పురుషుడు వేల శిరస్సులు, వేల కన్నులు, వేల పాదాలు గలవాడు; భూమిని అన్ని వైపులా వ్యాపించి, దానిని దాటి ఉన్నాడు. స్వామీ, నిన్ను ఆహ్వానిస్తున్నాను.

ఆసనం

ఏం చేయాలి: స్వామికి ఆసనంగా అక్షతలు సమర్పించండి.

పురుష ఏవేదం సర్వమ్ । యద్భూతం యచ్చ భవ్యమ్ । ఉతామృతత్వస్యేశానః । యదన్నేనాతిరోహతి ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । నవరత్నఖచిత సింహాసనం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఈ సమస్తం పురుషుడే; జరిగినదీ, జరగబోయేదీ ఆయనే; ఆయన అమృతత్వానికి ప్రభువు. నవరత్నఖచిత సింహాసనం సమర్పిస్తున్నాను.

పాద్యం

ఏం చేయాలి: ఉద్ధరిణెతో స్వామి పాదాల వద్ద (పళ్లెంలోకి) కొద్దిగా నీళ్లు సమర్పించండి.

ఏతావానస్య మహిమా । అతో జ్యాయాంశ్చ పూరుషః । పాదోఽస్య విశ్వా భూతాని । త్రిపాదస్యామృతం దివి ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । పాదయోః పాద్యం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆయన మహిమ ఇంతటిది, పురుషుడు దీనికంటే గొప్పవాడు; సమస్త భూతాలు ఆయనలో నాలుగో వంతు మాత్రమే. పాదాలు కడగడానికి జలం సమర్పిస్తున్నాను.

అర్ఘ్యం

ఏం చేయాలి: కొద్దిగా గంధం, అక్షతలు కలిపిన నీళ్లను స్వామి చేతుల వైపు సమర్పించండి.

త్రిపాదూర్ధ్వ ఉదైత్పురుషః । పాదోఽస్యేహాఽఽభవాత్పునః । తతో విష్వఙ్వ్యక్రామత్ । సాశనానశనే అభి ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । హస్తయోః అర్ఘ్యం సమర్పయామి ॥

అర్థం: పురుషునిలో మూడు వంతులు పైకి ఉద్భవించాయి; ఒక వంతు ఈ జగత్తుగా మారింది. చేతులకు జలం సమర్పిస్తున్నాను.

ఆచమనీయం

ఏం చేయాలి: ఆచమనం కోసం స్వామి ముఖం వైపు కొద్దిగా నీళ్లు సమర్పించండి.

తస్మాద్విరాడజాయత । విరాజో అధి పూరుషః । స జాతో అత్యరిచ్యత । పశ్చాద్భూమిమథో పురః ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । ముఖే ఆచమనీయం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆయన నుండి విరాట్ జగత్తు పుట్టింది, ఆయనే దానిని వ్యాపించి ఉన్నాడు. ఆచమనానికి జలం సమర్పిస్తున్నాను.

పంచామృత స్నానం

ఏం చేయాలి: పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, తేనె, పంచదారలతో ఒక్కొక్కటిగా, ఒక్కొక్క వాక్యం చెబుతూ స్వామికి అభిషేకం చేయండి (పటం అయితే పువ్వుతో చల్లండి). తర్వాత శుద్ధ జలం చల్లండి.

క్షీరమ్ — ఆప్యాయస్వ సమేతు తే విశ్వతః సోమ వృష్ణియమ్ । భవా వాజస్య సంగథే ॥ దధి — దధిక్రావ్ణో అకారిషం జిష్ణోరశ్వస్య వాజినః । సురభి నో ముఖా కరత్ప్ర ణ ఆయూంషి తారిషత్ ॥ ఘృతమ్ — శుక్రమసి జ్యోతిరసి తేజోఽసి దేవో వస్సవితోత్పునాత్వచ్ఛిద్రేణ పవిత్రేణ వసోస్సూర్యస్య రశ్మిభిః ॥ మధు — మధువాతా ఋతాయతే మధుక్షరంతి సింధవః । మాధ్వీర్నః సంత్వోషధీః ॥ శర్కరా — స్వాదుః పవస్వ దివ్యాయ జన్మనే స్వాదురింద్రాయ సుహవీతు నామ్నే ॥ పంచామృత స్నానం సమర్పయామి ॥

అర్థం: పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, తేనె, పంచదార అనే పంచామృతాలతో స్వామికి స్నానం.

స్నానం

ఏం చేయాలి: పువ్వుతో స్వామిపై శుద్ధ జలం చల్లి, తుడిచి, యథాస్థానంలో ఉంచండి.

యత్పురుషేణ హవిషా । దేవా యజ్ఞమతన్వత । వసంతో అస్యాసీదాజ్యమ్ । గ్రీష్మ ఇధ్మశ్శరద్ధవిః ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । శుద్ధోదక స్నానం సమర్పయామి ॥

అర్థం: దేవతలు పురుషుణ్ణే హవిస్సుగా చేసి యజ్ఞం చేశారు. శుద్ధోదక స్నానం సమర్పిస్తున్నాను.

వస్త్రం

ఏం చేయాలి: పసుపు రాసిన రెండు దూది వత్తులను (లేదా కొత్త వస్త్రం / రవిక గుడ్డ) స్వామికి సమర్పించండి.

సప్తాస్యాసన్పరిధయః । త్రిః సప్త సమిధః కృతాః । దేవా యద్యజ్ఞం తన్వానాః । అబధ్నన్పురుషం పశుమ్ ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । వస్త్రయుగ్మం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆ యజ్ఞానికి ఏడు పరిధులు, ఇరవై ఒక్క సమిధలు. వస్త్రయుగ్మం సమర్పిస్తున్నాను.

యజ్ఞోపవీతం

ఏం చేయాలి: యజ్ఞోపవీతం సమర్పించండి, లేదా దానికి బదులుగా అక్షతలు వేయండి.

తం యజ్ఞం బర్హిషి ప్రౌక్షన్ । పురుషం జాతమగ్రతః । తేన దేవా అయజంత । సాధ్యా ఋషయశ్చ యే ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । యజ్ఞోపవీతం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ముందుగా పుట్టిన పురుషుని యజ్ఞంలో అభిషేకించారు. యజ్ఞోపవీతం సమర్పిస్తున్నాను.

గంధం

ఏం చేయాలి: ఉంగరపు వేలితో స్వామికి గంధం, తర్వాత పసుపు, కుంకుమ అలంకరించండి.

తస్మాద్యజ్ఞాత్సర్వహుతః । సంభృతం పృషదాజ్యమ్ । పశూంస్తాంశ్చక్రే వాయవ్యాన్ । ఆరణ్యాన్గ్రామ్యాశ్చ యే ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । శ్రీగంధం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆ యజ్ఞం నుండి పెరుగు, నెయ్యి వచ్చాయి. సుగంధమైన చందనం సమర్పిస్తున్నాను.

అక్షతలు

ఏం చేయాలి: ఆభరణాలుగా అక్షతలు (పసుపు కలిపిన బియ్యం) సమర్పించండి.

తస్మాద్యజ్ఞాత్సర్వహుతః । ఋచః సామాని జజ్ఞిరే । ఛందాంసి జజ్ఞిరే తస్మాత్ । యజుస్తస్మాదజాయత ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । అలంకరణార్థం అక్షతాన్ సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆ యజ్ఞం నుండి ఋగ్వేద, సామవేద, యజుర్వేదాలు పుట్టాయి. ఆభరణాలుగా అక్షతలు సమర్పిస్తున్నాను.

పుష్పం

ఏం చేయాలి: స్వామికి పువ్వులు, తులసి, పూలమాల సమర్పించండి.

తస్మాదశ్వా అజాయంత । యే కే చోభయాదతః । గావో హ జజ్ఞిరే తస్మాత్ । తస్మాజ్జాతా అజావయః ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । పుష్పైః పూజయామి ॥

అర్థం: దాని నుండి గుర్రాలు, గోవులు, మేకలు, గొర్రెలు పుట్టాయి. పుష్పాలతో పూజిస్తున్నాను.

పంచాంగ పూజ

కొత్త పంచాంగ పూజ

ఏం చేయాలి: కొత్త పంచాంగాన్ని ఒక పళ్లెంలో గానీ పీటపై గానీ ఉంచండి. దాని అట్టపై (నాలుగు మూలలా) పసుపు, కుంకుమ పెట్టి, మంత్రం చెబుతూ ఒక్కొక్క నామానికి అక్షతలు, ఒక పువ్వు సమర్పించండి. తర్వాత దానికి నమస్కారం చేయండి.

ఓం తిథిదేవతాభ్యో నమః । ఓం వారదేవతాభ్యో నమః । ఓం నక్షత్రదేవతాభ్యో నమః । ఓం యోగదేవతాభ్యో నమః । ఓం కరణదేవతాభ్యో నమః । ఓం సంవత్సరదేవతాయై నమః । ఓం బ్రహ్మణే నమః ॥ నూతనపంచాంగం హరిద్రాకుంకుమాక్షతపుష్పైః పూజయామి ॥

అర్థం: తిథి, వార, నక్షత్ర, యోగ, కరణ దేవతలకు, నూతన సంవత్సర దేవతకు, బ్రహ్మకు నమస్కారం. పసుపు, కుంకుమ, అక్షతలు, పుష్పాలతో కొత్త పంచాంగాన్ని పూజిస్తున్నాను.

వ్రత కథ

బ్రహ్మదేవుడు సృష్టిని ప్రారంభించుట

మహాప్రళయం ముగిసే సమయానికి జలం మాత్రమే మిగిలి ఉంది; శ్రీమన్నారాయణుడు ఆదిశేషునిపై యోగనిద్రలో పవళించి ఉన్నాడు. కొత్త సృష్టికి సమయం రాగానే ఆయన నాభి నుండి ఒక పద్మం ఉద్భవించింది; దానిపై నాలుగు ముఖాలతో బ్రహ్మదేవుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

బ్రహ్మ నలుదిక్కులా చూశాడు; ఎటు చూసినా నీరు తప్ప మరేమీ కనిపించలేదు. తన పుట్టుక ఎక్కడిదో తెలియక ఉన్న అతనికి "తప" (తపస్సు చేయి) అనే వాక్కు వినిపించింది. అతడు చాలాకాలం గాఢమైన ధ్యానంలో కూర్చున్నాడు. సంతోషించిన స్వామి అతనికి వేదజ్ఞానాన్ని, సృష్టి చేసే శక్తిని ప్రసాదించాడు.

చైత్ర శుక్ల పాడ్యమి నాడు సూర్యోదయ సమయంలో బ్రహ్మదేవుడు లోకసృష్టిని ప్రారంభించాడని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఆ రోజునే ఆయన కాలాన్ని నడిపించాడు: దినాలు, తిథులు, నక్షత్రాలు, మాసాలు, ఋతువులు, సంవత్సరాలు. అందుకే ఆ రోజును "యుగాది", అంటే "యుగానికి ఆరంభం" అంటారు; అదే తెలుగు, కన్నడ భాషలలో ఉగాది అయింది. సోమకుడు అనే రాక్షసుడు దొంగిలించిన వేదాలను శ్రీమహావిష్ణువు మత్స్యావతారంలో రక్షించి, సృష్టి కొనసాగేలా వాటిని బ్రహ్మకు తిరిగి అప్పగించాడని కూడా తెలుగు సంప్రదాయం స్మరిస్తుంది.

అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.

అరవై సంవత్సరాలు

ప్రతి తెలుగు సంవత్సరానికి ప్రభవ నుండి అక్షయ వరకు ఉన్న అరవై పేర్లలో ఒక పేరు ఉంటుంది; ఈ చక్రం ప్రతి అరవై సంవత్సరాలకు మళ్లీ మొదలవుతుంది. వాటి పుట్టుకను గురించి ఒక ప్రసిద్ధ కథ ఉంది. ఒకసారి నారదుడు తాను మాయను జయించానని గొప్పలు చెప్పుకున్నాడు. అతని గర్వం అణచడానికి శ్రీమహావిష్ణువు అతనిని ఒక సరస్సులో స్నానం చేయమన్నాడు. నారదుడు నీటి నుండి ఒక స్త్రీగా బయటకు వచ్చాడు; తానెవరో మరచిపోయి, ఒక రాజును వివాహమాడి, అరవై మంది కుమారులను కన్నాడు. వారందరూ ఒక యుద్ధంలో మరణించారు. ఆ స్త్రీ విలపిస్తుండగా విష్ణువు నారదునికి తిరిగి తన స్వరూపాన్ని ప్రసాదించాడు. ఆ అరవై మంది కుమారులు కాలంలో అరవై సంవత్సరాలుగా నిలిచి ఉండాలని, ఒక్కొక్కటీ తనవంతు సుఖదుఃఖాలను తెచ్చేలా ఉండాలని విష్ణువు వారిని ఆశీర్వదించాడు.

సంవత్సరాలు స్వప్నంలోని కుమారుల వలె వచ్చి పోతుంటాయి; ప్రతి సంవత్సరాన్నీ భక్తితో, సమభావంతో స్వీకరించాలి అన్నదే ఈ కథలోని నీతి.

అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.

ఉగాది పచ్చడి, పంచాంగం

ఉగాది నాడు కుటుంబమంతా ముందుగా స్వామిని, కొత్త పంచాంగాన్ని పూజించి, తరువాత షడ్రుచుల పచ్చడిని ఆస్వాదిస్తుంది: తీపి, పులుపు, ఉప్పు, చేదు, కారం, వగరు. కొత్త సంవత్సరంలో జీవితం ఈ ఆరు రుచులనూ, అంటే సుఖదుఃఖాలనూ, లాభనష్టాలనూ తెస్తుంది; వాటన్నింటినీ సమబుద్ధితో స్వీకరించాలని ఈ పచ్చడి బోధిస్తుంది. ఋతువు మారే సమయంలో తినే ఇందులోని వేపపువ్వు ఆరోగ్యానికి కూడా మంచిది.

సాయంకాలం కుటుంబమంతా పంచాంగ శ్రవణం చేస్తుంది: సంవత్సరం పేరు, దాని రాజు, మంత్రి, వర్షాలు, పంటలు, ప్రతి రాశి ఫలితాలు. సంవత్సరంలోని తిథి, వార, నక్షత్ర, యోగ, కరణాలను వినడం వల్ల సంపద, ఆయుష్షు, పాపనాశనం, ఆరోగ్యం, విజయం కలుగుతాయని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. శాలివాహన శకాన్ని కూడా ఈ రోజు నుండే లెక్కిస్తారని సంప్రదాయం.

అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.

ఉపచారాలు & హారతి

ధూపం

ఏం చేయాలి: స్వామి ఎదుట అగరుబత్తిని గుండ్రంగా తిప్పుతూ గంట మోగించండి.

యత్పురుషం వ్యదధుః । కతిధా వ్యకల్పయన్ । ముఖం కిమస్య కౌ బాహూ । కావూరూ పాదావుచ్యేతే ॥ వనస్పత్యుద్భవైర్దివ్యైః నానాగంధైః సుసంయుతః । ఆఘ్రేయః సర్వదేవానాం ధూపోఽయం ప్రతిగృహ్యతామ్ ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । ధూపమాఘ్రాపయామి ॥

అర్థం: పురుషుని ఎన్ని విధాలుగా విభజించారు? వృక్షాల నుండి వచ్చిన సుగంధ ధూపం సమర్పిస్తున్నాను; స్వీకరించు.

దీపం

ఏం చేయాలి: గంట మోగిస్తూ స్వామికి నేతి దీపాన్ని గుండ్రంగా చూపించండి.

బ్రాహ్మణోఽస్య ముఖమాసీత్ । బాహూ రాజన్యః కృతః । ఊరూ తదస్య యద్వైశ్యః । పద్భ్యాం శూద్రో అజాయత ॥ సాజ్యం త్రివర్తిసంయుక్తం వహ్నినా యోజితం మయా । గృహాణ మంగళం దీపం త్రైలోక్యతిమిరాపహమ్ ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । దీపం దర్శయామి ॥

అర్థం: ఆయన ముఖం నుండి బ్రాహ్మణులు, భుజాల నుండి క్షత్రియులు, తొడల నుండి వైశ్యులు, పాదాల నుండి శూద్రులు పుట్టారు. ముల్లోకాల చీకటిని పోగొట్టే మూడు వత్తుల ఈ మంగళ దీపాన్ని స్వీకరించు.

నైవేద్యం (ఉగాది పచ్చడి)

ఏం చేయాలి: ఉగాది పచ్చడి గిన్నెను, మిగతా నైవేద్యం, ఫలాలు, కొబ్బరికాయతో పాటు ఎదుట ఉంచండి. వాటి చుట్టూ నీళ్లు చల్లి, "ప్రాణాయ స్వాహా" మొదలైనవి చెబుతూ కుడి చేతితో ఐదుసార్లు స్వామికి నివేదించండి. మధ్యలో, చివరలో నీళ్లు సమర్పించండి.

చంద్రమా మనసో జాతః । చక్షోః సూర్యో అజాయత । ముఖాదింద్రశ్చాగ్నిశ్చ । ప్రాణాద్వాయురజాయత ॥ ఓం భూర్భువస్సువః । తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ॥ సత్యం త్వర్తేన పరిషించామి (సాయంకాలే — ఋతం త్వా సత్యేన పరిషించామి) । అమృతమస్తు । అమృతోపస్తరణమసి ॥ ఓం ప్రాణాయ స్వాహా । ఓం అపానాయ స్వాహా । ఓం వ్యానాయ స్వాహా । ఓం ఉదానాయ స్వాహా । ఓం సమానాయ స్వాహా ॥ మధ్యే మధ్యే పానీయం సమర్పయామి । అమృతాపిధానమసి । ఉత్తరాపోశనం సమర్పయామి । హస్తౌ ప్రక్షాలయామి । పాదౌ ప్రక్షాలయామి । శుద్ధాచమనీయం సమర్పయామి ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । మహానైవేద్యం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆయన మనస్సు నుండి చంద్రుడు, కన్నుల నుండి సూర్యుడు పుట్టారు. ఈ మహానైవేద్యం సమర్పిస్తున్నాను; ఇది అమృతమగుగాక.

తాంబూలం

ఏం చేయాలి: రెండు తమలపాకులు, వక్క (ఒక అరటిపండు) స్వామికి సమర్పించండి.

నాభ్యా ఆసీదంతరిక్షమ్ । శీర్ష్ణో ద్యౌః సమవర్తత । పద్భ్యాం భూమిర్దిశః శ్రోత్రాత్ । తథా లోకాం అకల్పయన్ ॥ పూగీఫలసమాయుక్తం నాగవల్లీదలైర్యుతమ్ । కర్పూరచూర్ణసంయుక్తం తాంబూలం ప్రతిగృహ్యతామ్ ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । తాంబూలం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆయన నాభి నుండి ఆకాశం, శిరస్సు నుండి స్వర్గం, పాదాల నుండి భూమి వచ్చాయి. పోకచెక్క, తమలపాకులు, కర్పూరంతో కూడిన ఈ తాంబూలాన్ని స్వీకరించు.

నీరాజనం, మంగళ హారతి

ఏం చేయాలి: హారతి పళ్లెంలో కర్పూరం వెలిగించి, గంట మోగిస్తూ స్వామి ఎదుట సవ్యదిశలో తిప్పండి. అందరూ లేచి నిలబడి మంగళ శ్లోకం పాడాలి. తర్వాత హారతిని అందరికీ చూపించండి; వారు హారతిని కళ్లకు అద్దుకుంటారు.

వేదాహమేతం పురుషం మహాంతమ్ । ఆదిత్యవర్ణం తమసస్తు పారే । సర్వాణి రూపాణి విచిత్య ధీరః । నామాని కృత్వాఽభివదన్ యదాస్తే ॥ మంగళం భగవాన్ విష్ణుః మంగళం గరుడధ్వజః । మంగళం పుండరీకాక్షః మంగళాయతనం హరిః ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । కర్పూర నీరాజనం దర్శయామి ॥

అర్థం: సూర్యుని వలె ప్రకాశించే, చీకటికి అతీతుడైన ఈ మహాపురుషుని నేను ఎరుగుదును. గరుడధ్వజుడైన శ్రీమహావిష్ణువు మంగళప్రదుడగుగాక; సమస్త మంగళాలకు నిలయమైన పుండరీకాక్షుడు హరి మాకు శుభం కలిగించుగాక.

మంత్రపుష్పం

ఏం చేయాలి: రెండు చేతుల్లో పువ్వులు, అక్షతలు తీసుకుని, మంత్రం చెప్పి స్వామి పాదాల వద్ద సమర్పించండి.

యజ్ఞేన యజ్ఞమయజంత దేవాః । తాని ధర్మాణి ప్రథమాన్యాసన్ । తే హ నాకం మహిమానః సచంతే । యత్ర పూర్వే సాధ్యాః సంతి దేవాః ॥ నారాయణాయ విద్మహే వాసుదేవాయ ధీమహి । తన్నో విష్ణుః ప్రచోదయాత్ ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । సువర్ణ మంత్రపుష్పం సమర్పయామి ॥

అర్థం: దేవతలు యజ్ఞంతోనే యజ్ఞాన్ని ఆరాధించారు; అవే మొదటి ధర్మాలు. నారాయణుని తెలుసుకుంటాము, వాసుదేవుని ధ్యానిస్తాము; ఆ విష్ణువు మమ్మల్ని ప్రేరేపించుగాక.

ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు3 సార్లు చెప్పండి

ఏం చేయాలి: స్వామి చుట్టూ సవ్యదిశలో మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేయండి (లేదా ఉన్నచోటే తిరగండి), తర్వాత నమస్కారం చేయండి. పురుషులు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయవచ్చు; స్త్రీలు మోకాళ్లపై కూర్చుని నమస్కరిస్తారు.

యాని కాని చ పాపాని జన్మాంతరకృతాని చ । తాని తాని ప్రణశ్యంతి ప్రదక్షిణ పదే పదే ॥ పాపోఽహం పాపకర్మాహం పాపాత్మా పాపసంభవః । త్రాహి మాం కృపయా దేవ శరణాగతవత్సల ॥ అన్యథా శరణం నాస్తి త్వమేవ శరణం మమ । తస్మాత్కారుణ్యభావేన రక్ష రక్ష జనార్దన ॥ ఓం శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః । ఆత్మప్రదక్షిణ నమస్కారాన్ సమర్పయామి ॥

అర్థం: పూర్వజన్మల పాపాలన్నీ ప్రదక్షిణలో ప్రతి అడుగుకూ నశిస్తాయి. నీవు తప్ప నాకు వేరే దిక్కు లేదు; జనార్దనా, కరుణతో నన్ను కాపాడు.

సమాప్తి

క్షమా ప్రార్థన

ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, ఏవైనా పొరపాట్లు జరిగితే క్షమించమని స్వామిని వేడుకోండి. చివరి వాక్యం చెబుతూ అక్షతలపై కొద్దిగా నీళ్లు వదిలి, పూజాఫలాన్ని స్వామికి అర్పించండి.

మంత్రహీనం క్రియాహీనం భక్తిహీనం జనార్దన । యత్పూజితం మయా దేవ పరిపూర్ణం తదస్తు తే ॥ అపరాధసహస్రాణి క్రియంతేఽహర్నిశం మయా । దాసోఽయమితి మాం మత్వా క్షమస్వ పురుషోత్తమ ॥ అనేన మయా కృత పూజయా భగవాన్ సర్వాత్మకః శ్రీ పరమేశ్వరః సుప్రీతః సుప్రసన్నో వరదో భవతు ॥

అర్థం: మంత్రహీనంగా, క్రియాహీనంగా, భక్తిహీనంగా నేను చేసిన పూజ ఏదైనా అది పరిపూర్ణమగుగాక. రాత్రింబవళ్లు నేను చేసే వేలాది అపరాధాలను క్షమించు. ఈ పూజతో స్వామి ప్రీతుడై కొత్త సంవత్సరాన్ని ఆశీర్వదించుగాక.

ఉగాది పచ్చడి

ఉగాది పచ్చడి సేవనం

ఏం చేయాలి: పూజ తర్వాత, మీ ఆచారం ప్రకారం పెద్దవారు ముందుగా గానీ పిల్లలు ముందుగా గానీ, కుటుంబంలో ప్రతి ఒక్కరూ కుడి అరచేతిలో ఒక చెంచా పచ్చడి తీసుకుని, శ్లోకం చెప్పి తినాలి. ఈ రోజు తినే మొదటి ఆహారం ఇదే; అల్పాహారం తర్వాతే.

శతాయుర్వజ్రదేహాయ సర్వసంపత్కరాయ చ । సర్వారిష్టవినాశాయ నింబకం దలభక్షణమ్ ॥

అర్థం: వేప పువ్వును (మిగతా రుచులతో కలిపి) తింటే నూరేళ్ల ఆయుష్షు, వజ్రం వంటి దృఢమైన శరీరం, సర్వ సంపదలు కలుగుతాయి, సకల అరిష్టాలు తొలగిపోతాయి. ఈ ఆరు రుచులు సంవత్సరంలో వచ్చే సుఖదుఃఖాలను సమానంగా స్వీకరించాలని గుర్తుచేస్తాయి.

పెద్దల ఆశీర్వాదం

ఏం చేయాలి: చిన్నవారు పెద్దలకు నమస్కారం చేస్తారు. పెద్దలు వారి తలపై అక్షతలు చల్లి, మంత్రంతో ఆశీర్వదిస్తారు.

శతమానం భవతి శతాయుః పురుషః శతేంద్రియః । ఆయుష్యేవేంద్రియే ప్రతితిష్ఠతి ॥

అర్థం: ఇంద్రియాలన్నీ బలంగా ఉండి నిండు నూరేళ్లు జీవించండి; ఆయుష్షులో, తేజస్సులో స్థిరంగా నిలవండి.

పంచాంగ శ్రవణం

పంచాంగ శ్రవణం (సాయంత్రం)

ఏం చేయాలి: సాయంత్రం ఇంట్లో గానీ, గుడిలో గానీ, సామూహిక వేదికలో గానీ అందరూ కలిసి కూర్చోండి. పంచాంగానికి, పంచాంగం చదివేవారికి నమస్కారం చేయండి. కొత్త సంవత్సరం పేరు, రాజు, మంత్రి, వర్షాలు, పంటల ఫలితాలు, మీ రాశికి ఆదాయ-వ్యయాలు, రాజపూజ్య-అవమానాలు వినండి. చదివినవారికి తాంబూలం, దక్షిణ ఇవ్వండి. పఠనానికి ముందు గానీ తర్వాత గానీ శ్లోకం చెప్పండి.

తిథేశ్చ శ్రియమాప్నోతి వారాదాయుష్యవర్ధనమ్ । నక్షత్రాద్ధరతే పాపం యోగాద్రోగనివారణమ్ । కరణాత్కార్యసిద్ధిః స్యాత్ పంచాంగఫలముత్తమమ్ ॥ బ్రహ్మా మురారిస్త్రిపురాంతకారీ భానుః శశీ భూమిసుతో బుధశ్చ । గురుశ్చ శుక్రః శనిరాహుకేతవః సర్వే గ్రహాః శాంతికరా భవంతు ॥

అర్థం: తిథి వినడం వల్ల సంపద, వారం వల్ల ఆయుష్షు కలుగుతాయి; నక్షత్రం పాపాన్ని, యోగం రోగాన్ని పోగొడతాయి; కరణం కార్యసిద్ధిని ఇస్తుంది: ఇదే పంచాంగ శ్రవణ మహాఫలం. బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు, నవగ్రహాలు అందరూ శాంతిని కలిగించుగాక.

🙏 పూజ సంపూర్ణం

స్వామి మిమ్మల్ని, మీ కుటుంబాన్ని ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాలతో, శాంతితో అనుగ్రహించుగాక. ప్రసాదాన్ని అందరికీ పంచండి.

మీ అభిప్రాయం పంపండి

ఏమి మెరుగుపరచాలో, ఏది తప్పుగా ఉందో, లేదా మీకు ఏది నచ్చిందో చెప్పండి. ప్రతి సందేశాన్నీ మేము చదువుతాం.

దేని గురించి
శంఖ్ మీకు ఎంత ఉపయోగపడుతోంది? (ఐచ్ఛికం)