వినాయక చవితి

అంచెలంచెలుగా పూజా విధానం

సన్నాహాలు

మండపం సిద్ధం చేయడం

ఏం చేయాలి: స్నానం చేసి శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించండి. పూజా స్థలాన్ని శుభ్రం చేసి ముగ్గు వేయండి. తూర్పు ముఖంగా ఒక పీట వేసి, దానిపై కొత్త వస్త్రం పరచి, బియ్యం పోయండి. దానిపైన పాలపిట్ట (మొక్కజొన్న కండెలు, వెలగ, జామ, సీతాఫలం వంటి పండ్లు, పువ్వులు కట్టిన చట్రం) కట్టండి, లేదా రెండు వైపులా అరటి బోదెలు కట్టండి. బియ్యంపై మట్టి వినాయకుని (ఎలుకతో సహా) ఉంచండి. కలశం, పూజా సామగ్రి, పత్రి, నైవేద్యం అందుబాటులో పెట్టుకోండి. తూర్పు లేదా ఉత్తరం వైపు తిరిగి కూర్చోండి.

21 పత్రి సేకరణ

ఏం చేయాలి: ఇరవై ఒక్క రకాల పత్రాలు (ఏకవింశతి పత్రి) సేకరించండి: మాచీ, బృహతీ (వాకుడు), బిల్వ (మారేడు), దూర్వా (గరిక), దత్తూర (ఉమ్మెత్త), బదరీ (రేగు), అపామార్గ (ఉత్తరేణి), తులసి, చూత (మామిడి), కరవీర (గన్నేరు), విష్ణుక్రాంత, దాడిమీ (దానిమ్మ), దేవదారు, మరువక (మరువం), సింధువార (వావిలి), జాజి (జాజి), గండకీ (దేవకాంచనం), శమీ (జమ్మి), అశ్వత్థ (రావి), అర్జున (మద్ది), అర్క (జిల్లేడు). వాటిని కడిగి ఒక్కొక్క రకాన్ని వేరువేరుగా కుప్పగా ఉంచండి. కొన్ని దొరకకపోతే వాటికి బదులుగా అక్షతలు వేయండి. ఉమ్మెత్త విషపూరితం; దానిని ముట్టుకున్న తర్వాత చేతులు కడుక్కోండి.

నైవేద్యం తయారీ

ఏం చేయాలి: ఉల్లి, వెల్లుల్లి లేకుండా వండండి. 21 కుడుములు / ఉండ్రాళ్లు (ఆవిరిపై ఉడికించిన బియ్యపు పిండి ఉండలు; ఉండ్రాళ్లు బెల్లం లేదా నువ్వుల పూరణంతో, కుడుములు సాదాగా లేదా శనగపప్పుతో) చేయండి; వీలైతే మోదకాలు, పానకం (మిరియాలు, యాలకులు కలిపిన బెల్లం నీళ్లు), వడపప్పు (నానబెట్టిన పెసరపప్పు), చలిమిడి, పండ్లు కూడా చేయండి. నైవేద్యం వరకు వాటిని మూత పెట్టి గణపతి దగ్గర ఉంచండి.

ప్రారంభం – గణపతి ప్రార్థన

గణపతి ప్రార్థన

ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, పూజకు ఏ విఘ్నాలూ రాకుండా చూడమని వినాయకుని ప్రార్థించండి.

శ్రీ మహాగణాధిపతయే నమః ॥ శుక్లాంబరధరం విష్ణుం శశివర్ణం చతుర్భుజమ్ । ప్రసన్నవదనం ధ్యాయేత్ సర్వవిఘ్నోపశాంతయే ॥ అగజానన పద్మార్కం గజాననమహర్నిశమ్ । అనేకదం తం భక్తానాం ఏకదంతముపాస్మహే ॥

అర్థం: తెల్లని వస్త్రాలు ధరించినవాడు, సర్వవ్యాపి, చంద్రుని వంటి కాంతి గలవాడు, నాలుగు భుజాలవాడు, ప్రసన్న వదనుడు అయిన స్వామిని సర్వ విఘ్నాలు తొలగడానికి ధ్యానిస్తున్నాను. భక్తులకు అనేక వరాలిచ్చే ఏకదంతుడు, పార్వతీ పుత్రుడు అయిన గణపతిని ఉపాసిస్తున్నాము.

పవిత్రీకరణం

ఏం చేయాలి: ఎడమ చేతిలో ఉద్ధరిణెతో నీళ్లు తీసుకుని, కుడి బొటనవేలితో (లేదా పువ్వుతో) శ్లోకం చెబుతూ మూడుసార్లు తలపై చల్లుకోండి. తర్వాత చేతులు జోడించి గురువుకు నమస్కరించండి.

అపవిత్రః పవిత్రో వా సర్వావస్థాం గతోఽపి వా । యః స్మరేత్పుండరీకాక్షం స బాహ్యాభ్యంతరః శుచిః ॥ పుండరీకాక్ష పుండరీకాక్ష పుండరీకాక్షాయ నమః ॥ శ్రీ గురుభ్యో నమః ॥

అర్థం: పవిత్రంగా ఉన్నా, అపవిత్రంగా ఉన్నా, ఏ స్థితిలో ఉన్నా పుండరీకాక్షుడైన శ్రీహరిని స్మరించినవారు లోపలా బయటా శుద్ధులవుతారు. గురువుకు నమస్కారం.

దీపారాధన

ఏం చేయాలి: రెండు వత్తులతో నేతి దీపం, అగరుబత్తి వెలిగించండి. దీపానికి నమస్కారం చేయండి.

దీపజ్యోతిః పరబ్రహ్మ దీపజ్యోతిర్జనార్దనః । దీపో హరతు మే పాపం దీపజ్యోతిర్నమోఽస్తు తే ॥

అర్థం: దీపజ్యోతి పరబ్రహ్మ స్వరూపం, ఆ జ్యోతియే జనార్దనుడు. ఈ దీపం నా పాపాలను పోగొట్టుగాక; ఓ దీపజ్యోతీ, నీకు నమస్కారం.

శుద్ధి

ఆచమనం

ఏం చేయాలి: కుడి అరచేతిని దోసిలిలా పట్టి, ఉద్ధరిణెతో ఒక చెంచా నీళ్లు తీసుకుని "కేశవాయ స్వాహా" అంటూ తాగండి. అలాగే "నారాయణాయ స్వాహా", "మాధవాయ స్వాహా" అని (మూడుసార్లు) ఆచమనం చేయండి. "గోవిందాయ నమః" అంటూ కుడి చేతిపై, "విష్ణవే నమః" అంటూ ఎడమ చేతిపై కొద్దిగా నీళ్లు వదలండి. తర్వాత చేతులు జోడించి మిగిలిన నామాలు చెప్పండి.

ఓం కేశవాయ స్వాహా । ఓం నారాయణాయ స్వాహా । ఓం మాధవాయ స్వాహా । ఓం గోవిందాయ నమః । ఓం విష్ణవే నమః । ఓం మధుసూదనాయ నమః । ఓం త్రివిక్రమాయ నమః । ఓం వామనాయ నమః । ఓం శ్రీధరాయ నమః । ఓం హృషీకేశాయ నమః । ఓం పద్మనాభాయ నమః । ఓం దామోదరాయ నమః । ఓం సంకర్షణాయ నమః । ఓం వాసుదేవాయ నమః । ఓం ప్రద్యుమ్నాయ నమః । ఓం అనిరుద్ధాయ నమః । ఓం పురుషోత్తమాయ నమః । ఓం అధోక్షజాయ నమః । ఓం నారసింహాయ నమః । ఓం అచ్యుతాయ నమః । ఓం జనార్దనాయ నమః । ఓం ఉపేంద్రాయ నమః । ఓం హరయే నమః । ఓం శ్రీకృష్ణాయ నమః ॥

అర్థం: శ్రీమహావిష్ణువు ఇరవై నాలుగు నామాలను స్మరిస్తూ నీటితో లోపలా బయటా శుద్ధి చేసుకోవడం.

భూతోచ్చాటనం

ఏం చేయాలి: కొన్ని అక్షతలు తీసుకుని, వెనక్కి చూడకుండా ఎడమ భుజం మీదుగా వెనుకకు వేయండి.

ఉత్తిష్ఠంతు భూతపిశాచాః య ఏతే భూమిభారకాః । ఏతేషామవిరోధేన బ్రహ్మకర్మ సమారభే ॥

అర్థం: భూమికి భారమైన భూతాలు, పిశాచాలు లేచి వెళ్లిపోవుగాక; వారి అనుమతితో ఈ శుభకార్యాన్ని ప్రారంభిస్తున్నాను.

ప్రాణాయామం

ఏం చేయాలి: కుడి బొటనవేలితో కుడి ముక్కు రంధ్రం మూసి ఎడమ దానితో గాలి పీల్చండి; రెండూ మూసి మంత్రాన్ని మనసులో చెబుతూ గాలి నిలపండి; కుడి దానితో గాలి వదలండి. ఉపదేశం లేనివారు "ఓం" అనుకుంటూ మూడుసార్లు నెమ్మదిగా శ్వాస తీసుకుని వదిలితే చాలు.

ఓం భూః । ఓం భువః । ఓం సువః । ఓం మహః । ఓం జనః । ఓం తపః । ఓం సత్యమ్ । ఓం తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ॥ ఓమాపో జ్యోతీ రసోఽమృతం బ్రహ్మ భూర్భువస్సువరోమ్ ॥

అర్థం: సప్త లోకాలను, గాయత్రిని ధ్యానిస్తూ శ్వాసను నియమించి, పూజకు మనసును స్థిరపరచుకోవడం.

సంకల్పం

సంకల్పం

ఏం చేయాలి: కుడి చేతిలో అక్షతలు, పువ్వు తీసుకుని, దాని కింద ఎడమ అరచేయి ఉంచి, గుండెకు దగ్గరగా పట్టుకోండి. ఈనాటి పంచాంగం, మీ గోత్రం, పేరుతో యాప్ నింపిన కింది సంకల్పాన్ని చెప్పండి. చివరలో ఉద్ధరిణెతో అక్షతలపై కొద్దిగా నీళ్లు వదిలి, వాటిని పళ్లెంలో విడవండి.

…

అర్థం: కాలం, ప్రదేశం, నేనెవరిని, ఈ పూజ ఎందుకు చేస్తున్నాను అనేది ప్రకటించడం: మా కుటుంబ క్షేమం, ధైర్యం, ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాల కోసం, స్వామి ప్రీతి కోసం.

కలశారాధన

కలశారాధన

ఏం చేయాలి: కలశానికి గంధం, కుంకుమ, అక్షతలు పెట్టండి. కుడి అరచేతితో కలశం మూతిని మూసి, సమస్త పుణ్య నదులను ఆ జలంలోకి ఆహ్వానిస్తూ మంత్రం చెప్పండి.

కలశస్య ముఖే విష్ణుః కంఠే రుద్రః సమాశ్రితః । మూలే తత్ర స్థితో బ్రహ్మా మధ్యే మాతృగణాః స్మృతాః ॥ కుక్షౌ తు సాగరాః సర్వే సప్తద్వీపా వసుంధరా । ఋగ్వేదోఽథ యజుర్వేదః సామవేదో హ్యథర్వణః ॥ అంగైశ్చ సహితాః సర్వే కలశాంబు సమాశ్రితాః ॥ గంగే చ యమునే చైవ గోదావరి సరస్వతి । నర్మదే సింధు కావేరి జలేఽస్మిన్ సన్నిధిం కురు ॥

అర్థం: కలశ ముఖంలో విష్ణువు, కంఠంలో రుద్రుడు, మూలంలో బ్రహ్మ, మధ్యలో మాతృగణాలు ఉన్నారు. సమస్త సముద్రాలు, సప్త ద్వీపాలు, భూమి, నాలుగు వేదాలు ఈ జలంలో నివసిస్తాయి. ఓ గంగా, యమునా, గోదావరీ, సరస్వతీ, నర్మదా, సింధూ, కావేరీ, ఈ జలంలో సన్నిధానం చేయండి.

కలశ జల ప్రోక్షణ

ఏం చేయాలి: కలశంలో ముంచిన పువ్వు లేదా మామిడి ఆకుతో పూజా సామగ్రి మీద, స్వామి మీద, మీ మీద కొద్దిగా నీళ్లు చల్లండి.

కలశోదకేన పూజాద్రవ్యాణి సంప్రోక్ష్య, దేవమాత్మానం చ సంప్రోక్ష్య ॥

అర్థం: పవిత్రమైన కలశ జలంతో పూజా ద్రవ్యాలను, దేవతను, తనను తాను శుద్ధి చేసుకోవడం.

గణపతి పూజ

పసుపు గణపతి

ఏం చేయాలి: ప్రధాన పూజకు ముందు తమలపాకుపై పసుపు ముద్దతో చిన్న గణపతిని చేసి కలశానికి కుడి వైపున ఉంచండి. దానికి కుంకుమ పెట్టి, పదహారు నామాలకు ఒక్కొక్క అక్షత లేదా పువ్వు వేయండి. కొద్దిగా బెల్లం లేదా అరటిపండు నైవేద్యం పెట్టి, వ్రతం నిర్విఘ్నంగా పూర్తి కావాలని ప్రార్థించండి. (గణపతి సొంత పండుగ నాడు కూడా ఈ పసుపు గణపతినే ముందుగా పూజిస్తారు.)

ఓం సుముఖాయ నమః । ఓం ఏకదంతాయ నమః । ఓం కపిలాయ నమః । ఓం గజకర్ణకాయ నమః । ఓం లంబోదరాయ నమః । ఓం వికటాయ నమః । ఓం విఘ్నరాజాయ నమః । ఓం గణాధిపాయ నమః । ఓం ధూమకేతవే నమః । ఓం గణాధ్యక్షాయ నమః । ఓం ఫాలచంద్రాయ నమః । ఓం గజాననాయ నమః । ఓం వక్రతుండాయ నమః । ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః । ఓం హేరంబాయ నమః । ఓం స్కందపూర్వజాయ నమః ॥ ఓం మహాగణాధిపతయే నమః, షోడశనామభిః పుష్పాణి సమర్పయామి ॥ వక్రతుండ మహాకాయ సూర్యకోటి సమప్రభ । నిర్విఘ్నం కురు మే దేవ సర్వకార్యేషు సర్వదా ॥

అర్థం: షోడశ నామాలతో గణేశునికి నమస్కారం. వక్రతుండా, మహాకాయా, కోటి సూర్యుల కాంతి గలవాడా, నా పనులన్నింటిలో ఎల్లప్పుడూ విఘ్నాలను తొలగించు.

ప్రాణ ప్రతిష్ఠ

ప్రాణ ప్రతిష్ఠ

ఏం చేయాలి: కుడి చేతితో మట్టి విగ్రహం హృదయాన్ని తాకి (లేదా గరిక, అక్షతలతో కూడిన పువ్వును దానికి తాకించి) మంత్రం చెప్పండి; పూజ కోసం విగ్రహంలో కొలువై ఉండమని గణపతిని ఆహ్వానించండి. తర్వాత అక్షతలు, పువ్వు సమర్పించి నమస్కారం చేయండి.

ఓం అసునీతే పునరస్మాసు చక్షుః పునః ప్రాణమిహ నో ధేహి భోగమ్ । జ్యోక్పశ్యేమ సూర్యముచ్చరంతమనుమతే మృడయా నః స్వస్తి ॥ అస్యాం మూర్తౌ ప్రాణాః తిష్ఠంతు । అస్యాం మూర్తౌ జీవః తిష్ఠతు । అస్యాం మూర్తౌ సర్వేంద్రియాణి వాఙ్మనస్త్వక్చక్షుఃశ్రోత్రజిహ్వాఘ్రాణపాణిపాదాని సుఖం చిరం తిష్ఠంతు స్వాహా ॥ స్వామిన్ సర్వజగన్నాథ యావత్పూజావసానకమ్ । తావత్త్వం ప్రీతిభావేన బింబేఽస్మిన్ సన్నిధిం కురు ॥ ఆవాహితో భవ । స్థాపితో భవ । సన్నిహితో భవ । సన్నిరుద్ధో భవ । అవకుంఠితో భవ । సుప్రీతో భవ । సుప్రసన్నో భవ । వరదో భవ ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । ప్రాణప్రతిష్ఠాపనం కరోమి ॥

అర్థం: ఈ ప్రతిమలో ప్రాణం, శ్వాస, సమస్త ఇంద్రియాలు చిరకాలం సుఖంగా నివసించుగాక. సర్వజగన్నాథా, పూజ పూర్తయ్యే వరకు ప్రీతితో ఈ ప్రతిమలో ఉండు: ఆవాహితుడవు కమ్ము, స్థాపితుడవు కమ్ము, సన్నిహితుడవు కమ్ము, ప్రసన్నుడవై వరాలను ప్రసాదించు.

షోడశోపచార పూజ

ధ్యానం

ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, గణపతిని చూస్తూ ఆయన రూపాన్ని మనసులో నిలుపుకోండి: ఏనుగు ముఖం, ఒకే దంతం, పెద్ద చెవులు, పాశం, అంకుశం ధరించిన నాలుగు చేతులు.

భవసంచితపాపౌఘవిధ్వంసనవిచక్షణమ్ । విఘ్నాంధకారభాస్వంతం విఘ్నరాజమహం భజే ॥ ఏకదంతం శూర్పకర్ణం గజవక్త్రం చతుర్భుజమ్ । పాశాంకుశధరం దేవం ధ్యాయేత్సిద్ధివినాయకమ్ ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । ధ్యాయామి ॥

అర్థం: జన్మజన్మలుగా పోగైన పాపరాశిని నశింపజేసేవాడు, విఘ్నాల అంధకారానికి సూర్యుని వలె ప్రకాశించేవాడు అయిన విఘ్నరాజును పూజిస్తున్నాను. ఏకదంతుడు, చేటల వంటి చెవులవాడు, గజముఖుడు, పాశాంకుశాలు ధరించిన చతుర్భుజుడు అయిన సిద్ధి వినాయకుని ధ్యానిస్తున్నాము.

ఆవాహనం

ఏం చేయాలి: కుడి చేతిలో అక్షతలు, పువ్వు తీసుకుని, గణపతిని కొలువై ఉండమని ఆహ్వానిస్తూ ఆయన పాదాల వద్ద సమర్పించండి.

అత్రాగచ్ఛ జగద్వంద్య సురరాజార్చితేశ్వర । అనాథనాథ సర్వజ్ఞ గౌరీగర్భసముద్భవ ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । ఆవాహయామి ॥

అర్థం: లోకంచేత, ఇంద్రునిచేత పూజింపబడేవాడా, అనాథ రక్షకా, సర్వజ్ఞా, గౌరీ పుత్రా, ఇక్కడికి రమ్ము.

ఆసనం

ఏం చేయాలి: గణపతికి ఆసనంగా అక్షతలు (లేదా పువ్వు) సమర్పించండి.

మౌక్తికైః పుష్పరాగైశ్చ నానారత్నైర్విరాజితమ్ । రత్నసింహాసనం చారు ప్రీత్యర్థం ప్రతిగృహ్యతామ్ ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । నవరత్నఖచిత సింహాసనం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ముత్యాలు, పుష్యరాగాలు, అనేక రత్నాలు పొదిగిన ఈ అందమైన రత్న సింహాసనాన్ని స్వీకరించు.

పాద్యం

ఏం చేయాలి: ఉద్ధరిణెతో గణపతి పాదాల వద్ద ఒక చెంచా నీళ్లు సమర్పించి, పళ్లెంలోకి వదలండి.

గౌరీపుత్ర నమస్తేఽస్తు శంకరప్రియనందన । భక్త్యా పాద్యం మయా దత్తం గృహాణ ద్విరదానన ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । పాదయోః పాద్యం సమర్పయామి ॥

అర్థం: గౌరీ పుత్రా, శంకరుని ప్రియ పుత్రా, నీకు నమస్కారం. గజాననా, భక్తితో ఇచ్చిన ఈ పాద్య జలాన్ని స్వీకరించు.

అర్ఘ్యం

ఏం చేయాలి: ఒక చెంచా నీళ్లలో కొద్దిగా గంధం, అక్షతలు, పువ్వు వేసి గణపతి చేతుల వైపు, పళ్లెంలోకి సమర్పించండి.

గౌరీపుత్ర నమస్తేఽస్తు శంకరప్రియనందన । గృహాణార్ఘ్యం మయా దత్తం గంధపుష్పాక్షతైర్యుతమ్ ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । హస్తయోః అర్ఘ్యం సమర్పయామి ॥

అర్థం: గౌరీ పుత్రా, నీకు నమస్కారం. గంధ పుష్పాక్షతలతో కూడిన ఈ అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించు.

ఆచమనీయం

ఏం చేయాలి: గణపతి ముఖం వైపు, పళ్లెంలోకి ఒక చెంచా నీళ్లు సమర్పించండి.

అనాథనాథ సర్వజ్ఞ గీర్వాణపరిపూజిత । గృహాణాచమనం దేవ తుభ్యం దత్తం మయా ప్రభో ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । ముఖే ఆచమనీయం సమర్పయామి ॥

అర్థం: అనాథ రక్షకా, దేవతలచే పూజింపబడేవాడా, నేను సమర్పించే ఈ ఆచమన జలాన్ని స్వీకరించు.

పంచామృత స్నానం

ఏం చేయాలి: మట్టి విగ్రహం అయితే దానిపై ద్రవాలు పోయకండి: పువ్వు లేదా మామిడి ఆకును పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, తేనె, పంచదారలలో ఒక్కొక్కటిగా ముంచి విగ్రహంపై చల్లండి (లేదా ఒక చిన్న గిన్నెలో ఆయన ఎదుట సమర్పించండి). లోహ విగ్రహం అయితే అభిషేకం చేయవచ్చు.

క్షీరం దధి ఘృతం చైవ మధు శర్కరయా యుతమ్ । స్నానం పంచామృతైర్దేవ గృహాణ గణనాయక । అనాథనాథ సర్వజ్ఞ గీర్వాణపరిపూజిత ॥ పంచామృత స్నానం సమర్పయామి ॥

అర్థం: గణనాయకా, పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, తేనె, పంచదార అనే పంచామృతాలతో ఈ స్నానాన్ని స్వీకరించు.

స్నానం

ఏం చేయాలి: కలశంలోని శుద్ధ జలాన్ని పువ్వుతో గణపతిపై చల్లండి (లోహ విగ్రహం అయితే మెల్లగా పోసి, తడి తుడవండి).

గంగాదిసర్వతీర్థేభ్య ఆహృతైరమలైర్జలైః । స్నానం కురుష్వ భగవన్నుమాపుత్ర నమోఽస్తు తే ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । శుద్ధోదక స్నానం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఉమా పుత్రా, స్వామీ, గంగ మొదలైన సమస్త పుణ్య నదుల నుండి తెచ్చిన ఈ శుద్ధ జలంతో స్నానం చేయి. నీకు నమస్కారం.

వస్త్రం

ఏం చేయాలి: పసుపులో ముంచి కుంకుమ బొట్లు పెట్టిన రెండు దూది వత్తుల మాలలు (వస్త్రాలు), లేదా ఎర్రని వస్త్రం సమర్పించండి.

రక్తవస్త్రద్వయం చారు దేవయోగ్యం చ మంగళమ్ । శుభప్రదం గృహాణ త్వం లంబోదర హరాత్మజ ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । వస్త్రయుగ్మం సమర్పయామి ॥

అర్థం: లంబోదరా, హర పుత్రా, దేవతలకు తగిన, శుభకరమైన, సౌభాగ్యాన్నిచ్చే ఈ అందమైన ఎర్రని వస్త్రయుగ్మాన్ని స్వీకరించు.

యజ్ఞోపవీతం

ఏం చేయాలి: యజ్ఞోపవీతం, లేదా దానికి బదులుగా పసుపు రాసిన దూది దారం, ఉత్తరీయం సమర్పించండి.

రాజతం బ్రహ్మసూత్రం చ కాంచనం చోత్తరీయకమ్ । గృహాణ సర్వదేవజ్ఞ భక్తానామిష్టదాయక ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । యజ్ఞోపవీతం సమర్పయామి ॥

అర్థం: సర్వ దేవతలను ఎరిగినవాడా, భక్తుల కోరికలు తీర్చేవాడా, ఈ వెండి యజ్ఞోపవీతాన్ని, బంగారు ఉత్తరీయాన్ని స్వీకరించు.

గంధం

ఏం చేయాలి: ఉంగరపు వేలితో గణపతికి గంధం, తర్వాత పసుపు, కుంకుమ అలంకరించండి.

చందనాగరుకర్పూరకస్తూరీకుంకుమాన్వితమ్ । విలేపనం సురశ్రేష్ఠ ప్రీత్యర్థం ప్రతిగృహ్యతామ్ ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । శ్రీగంధం సమర్పయామి ॥

అర్థం: దేవోత్తమా, చందనం, అగరు, కర్పూరం, కస్తూరి, కుంకుమపువ్వు కలిపిన ఈ గంధాన్ని స్వీకరించు.

అక్షతలు

ఏం చేయాలి: గణపతిపై అక్షతలు (పసుపు కలిపిన బియ్యం) వేయండి.

అక్షతాన్ ధవలాన్ దివ్యాన్ శాలీయాంస్తండులాన్ శుభాన్ । గృహాణ పరమానంద శంభుపుత్ర నమోఽస్తు తే ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । అలంకరణార్థం అక్షతాన్ సమర్పయామి ॥

అర్థం: పరమానందా, శంభు పుత్రా, తెల్లని, విరగని, శుభకరమైన ఈ అక్షతలను స్వీకరించు.

పుష్పం

ఏం చేయాలి: పువ్వులు, పూలమాల, కొన్ని గరిక పోచలు (దూర్వా) సమర్పించండి. గణపతికి ఎర్రని పువ్వులు, గరిక అంటే ఇష్టం.

సుగంధాని చ పుష్పాణి జాజీకుందముఖాని చ । ఏకవింశతిపత్రాణి సంగృహాణ నమోఽస్తు తే ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । పుష్పైః పూజయామి ॥

అర్థం: సుగంధమైన మల్లెలు, కుంద మొదలైన పువ్వులను, ఇరవై ఒక్క రకాల పత్రాలను స్వీకరించు.

అంగపూజ & నామావళి

అంగపూజ

ఏం చేయాలి: పువ్వులు, గరిక లేదా అక్షతలు తీసుకోండి. ప్రతి వాక్యానికి, అందులో చెప్పిన గణపతి అంగం వద్ద ఒక్కొక్కటి వేయండి; పాదాల నుండి శిరస్సు వరకు, చివరిది సర్వాంగాలపై.

ఓం గణేశాయ నమః — పాదౌ పూజయామి । ఓం ఏకదంతాయ నమః — గుల్ఫౌ పూజయామి । ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః — జానునీ పూజయామి । ఓం విఘ్నరాజాయ నమః — జంఘే పూజయామి । ఓం ఆఖువాహనాయ నమః — ఊరూ పూజయామి । ఓం హేరంబాయ నమః — కటిం పూజయామి । ఓం లంబోదరాయ నమః — ఉదరం పూజయామి । ఓం గణనాథాయ నమః — నాభిం పూజయామి । ఓం గణేశాయ నమః — హృదయం పూజయామి । ఓం స్థూలకంఠాయ నమః — కంఠం పూజయామి । ఓం స్కందాగ్రజాయ నమః — స్కంధౌ పూజయామి । ఓం పాశహస్తాయ నమః — హస్తౌ పూజయామి । ఓం గజవక్త్రాయ నమః — వక్త్రం పూజయామి । ఓం విఘ్నహంత్రే నమః — నేత్రే పూజయామి । ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః — కర్ణౌ పూజయామి । ఓం ఫాలచంద్రాయ నమః — లలాటం పూజయామి । ఓం సర్వేశ్వరాయ నమః — శిరః పూజయామి । ఓం విఘ్నరాజాయ నమః — సర్వాణ్యంగాని పూజయామి ॥

అర్థం: గణపతి ఒక్కొక్క నామంతో ఒక్కొక్క అంగాన్ని పూజించడం: పాదాలు, చీలమండలు, మోకాళ్లు, జంఘలు, తొడలు, నడుము, ఉదరం, నాభి, హృదయం, కంఠం, భుజాలు, చేతులు, ముఖం, కన్నులు, చెవులు, నుదురు, శిరస్సు, తర్వాత సర్వాంగాలను.

పత్రి పూజ

దూర్వా పూజ (గరిక)

ఏం చేయాలి: ఇరవై గరిక పోచలు తీసుకుని, పది నామాలకు ఒక్కొక్క జంట చొప్పున జంటలుగా సమర్పించండి.

ఓం గణాధిపాయ నమః — దూర్వాయుగ్మం పూజయామి । ఓం ఉమాపుత్రాయ నమః — దూర్వాయుగ్మం పూజయామి । ఓం అఘనాశనాయ నమః — దూర్వాయుగ్మం పూజయామి । ఓం ఏకదంతాయ నమః — దూర్వాయుగ్మం పూజయామి । ఓం ఇభవక్త్రాయ నమః — దూర్వాయుగ్మం పూజయామి । ఓం మూషకవాహనాయ నమః — దూర్వాయుగ్మం పూజయామి । ఓం వినాయకాయ నమః — దూర్వాయుగ్మం పూజయామి । ఓం ఈశపుత్రాయ నమః — దూర్వాయుగ్మం పూజయామి । ఓం సర్వసిద్ధిప్రదాయకాయ నమః — దూర్వాయుగ్మం పూజయామి । ఓం కుమారగురవే నమః — దూర్వాయుగ్మం పూజయామి ॥

అర్థం: గణపతికి పది నామాలతో గరిక జంటలను సమర్పించడం: గణాధిపుడు, ఉమా పుత్రుడు, పాపనాశకుడు, ఏకదంతుడు, గజాననుడు, మూషిక వాహనుడు, వినాయకుడు, ఈశ పుత్రుడు, సర్వసిద్ధిప్రదుడు, కుమార గురువు.

ఏకవింశతి పత్ర పూజ (21 పత్రాలు)

ఏం చేయాలి: ఇరవై ఒక్క రకాల పత్రాలను ఇచ్చిన క్రమంలో ఒక్కొక్కటిగా, ఒక్కొక్క నామానికి ఆ రకం పత్రాలు కొన్ని చొప్పున గణపతి పాదాల వద్ద సమర్పించండి. చివరి వాక్యానికి మిగిలిన పత్రాలన్నీ కలిపి సమర్పించండి. గణపతికి తులసిని ఈ ఒక్క రోజే సమర్పిస్తారు.

ఓం సుముఖాయ నమః — మాచీపత్రం పూజయామి । ఓం గణాధిపాయ నమః — బృహతీపత్రం పూజయామి । ఓం ఉమాపుత్రాయ నమః — బిల్వపత్రం పూజయామి । ఓం గజాననాయ నమః — దూర్వాయుగ్మం పూజయామి । ఓం హరసూనవే నమః — దత్తూరపత్రం పూజయామి । ఓం లంబోదరాయ నమః — బదరీపత్రం పూజయామి । ఓం గుహాగ్రజాయ నమః — అపామార్గపత్రం పూజయామి । ఓం గజకర్ణాయ నమః — తులసీపత్రం పూజయామి । ఓం ఏకదంతాయ నమః — చూతపత్రం పూజయామి । ఓం వికటాయ నమః — కరవీరపత్రం పూజయామి । ఓం భిన్నదంతాయ నమః — విష్ణుక్రాంతపత్రం పూజయామి । ఓం వటవే నమః — దాడిమీపత్రం పూజయామి । ఓం సర్వేశ్వరాయ నమః — దేవదారుపత్రం పూజయామి । ఓం ఫాలచంద్రాయ నమః — మరువకపత్రం పూజయామి । ఓం హేరంబాయ నమః — సింధువారపత్రం పూజయామి । ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః — జాజీపత్రం పూజయామి । ఓం సురాగ్రజాయ నమః — గండకీపత్రం పూజయామి । ఓం ఇభవక్త్రాయ నమః — శమీపత్రం పూజయామి । ఓం వినాయకాయ నమః — అశ్వత్థపత్రం పూజయామి । ఓం సురసేవితాయ నమః — అర్జునపత్రం పూజయామి । ఓం కపిలాయ నమః — అర్కపత్రం పూజయామి । ఓం శ్రీగణేశ్వరాయ నమః — ఏకవింశతిపత్రాణి పూజయామి ॥

అర్థం: ఇరవై ఒక్క రకాల పత్రాలతో, ఒక్కొక్కదానికి ఒక్కొక్క నామంతో గణపతిని పూజించడం: సుముఖుడు, గణాధిపుడు, ఉమాపుత్రుడు, గజాననుడు, హరసూనుడు, లంబోదరుడు, గుహాగ్రజుడు, గజకర్ణుడు, ఏకదంతుడు, వికటుడు, భిన్నదంతుడు, వటువు, సర్వేశ్వరుడు, ఫాలచంద్రుడు, హేరంబుడు, శూర్పకర్ణుడు, సురాగ్రజుడు, ఇభవక్త్రుడు, వినాయకుడు, సురసేవితుడు, కపిలుడు; పత్రాలన్నీ కలిపి గణేశ్వరునికి.

అష్టోత్తర శతనామావళి

అష్టోత్తర శతనామావళి (108 నామాలు)

ఏం చేయాలి: గణపతి 108 నామాలు చదవండి. ప్రతి నామానికి ఒక పువ్వు, ఒక గరిక పోచ లేదా కొన్ని అక్షతలు ఆయన పాదాల వద్ద వేయండి. కుటుంబ సభ్యులు పంచుకుని చదవవచ్చు.

ఓం గజాననాయ నమః । ఓం గణాధ్యక్షాయ నమః । ఓం విఘ్నరాజాయ నమః । ఓం వినాయకాయ నమః । ఓం ద్వైమాతురాయ నమః । ఓం ద్విముఖాయ నమః । ఓం ప్రముఖాయ నమః । ఓం సుముఖాయ నమః । ఓం కృతినే నమః । ఓం సుప్రదీపాయ నమః । ఓం సుఖనిధయే నమః । ఓం సురాధ్యక్షాయ నమః । ఓం సురారిఘ్నాయ నమః । ఓం మహాగణపతయే నమః । ఓం మాన్యాయ నమః । ఓం మహాకాలాయ నమః । ఓం మహాబలాయ నమః । ఓం హేరంబాయ నమః । ఓం లంబజఠరాయ నమః । ఓం హ్రస్వగ్రీవాయ నమః । ఓం మహోదరాయ నమః । ఓం మదోత్కటాయ నమః । ఓం మహావీరాయ నమః । ఓం మంత్రిణే నమః । ఓం మంగళస్వరాయ నమః । ఓం ప్రమధాయ నమః । ఓం ప్రథమాయ నమః । ఓం ప్రాజ్ఞాయ నమః । ఓం విఘ్నకర్త్రే నమః । ఓం విఘ్నహర్త్రే నమః । ఓం విశ్వనేత్రే నమః । ఓం విరాట్పతయే నమః । ఓం శ్రీపతయే నమః । ఓం వాక్పతయే నమః । ఓం శృంగారిణే నమః । ఓం ఆశ్రితవత్సలాయ నమః । ఓం శివప్రియాయ నమః । ఓం శీఘ్రకారిణే నమః । ఓం శాశ్వతాయ నమః । ఓం బలాయ నమః । ఓం బలోత్థితాయ నమః । ఓం భవాత్మజాయ నమః । ఓం పురాణపురుషాయ నమః । ఓం పూష్ణే నమః । ఓం పుష్కరోత్క్షిప్తవారిణే నమః । ఓం అగ్రగణ్యాయ నమః । ఓం అగ్రపూజ్యాయ నమః । ఓం అగ్రగామినే నమః । ఓం మంత్రకృతే నమః । ఓం చామీకరప్రభాయ నమః । ఓం సర్వాయ నమః । ఓం సర్వోపాస్యాయ నమః । ఓం సర్వకర్త్రే నమః । ఓం సర్వనేత్రే నమః । ఓం సర్వసిద్ధిప్రదాయ నమః । ఓం సర్వసిద్ధయే నమః । ఓం పంచహస్తాయ నమః । ఓం పార్వతీనందనాయ నమః । ఓం ప్రభవే నమః । ఓం కుమారగురవే నమః । ఓం అక్షోభ్యాయ నమః । ఓం కుంజరాసురభంజనాయ నమః । ఓం ప్రమోదాయ నమః । ఓం మోదకప్రియాయ నమః । ఓం కాంతిమతే నమః । ఓం ధృతిమతే నమః । ఓం కామినే నమః । ఓం కపిత్థపనసప్రియాయ నమః । ఓం బ్రహ్మచారిణే నమః । ఓం బ్రహ్మరూపిణే నమః । ఓం బ్రహ్మవిద్యాదిదానభువే నమః । ఓం జిష్ణవే నమః । ఓం విష్ణుప్రియాయ నమః । ఓం భక్తజీవితాయ నమః । ఓం జితమన్మథాయ నమః । ఓం ఐశ్వర్యకారణాయ నమః । ఓం జ్యాయసే నమః । ఓం యక్షకిన్నరసేవితాయ నమః । ఓం గంగాసుతాయ నమః । ఓం గణాధీశాయ నమః । ఓం గంభీరనినదాయ నమః । ఓం వటవే నమః । ఓం అభీష్టవరదాయ నమః । ఓం జ్యోతిషే నమః । ఓం భక్తనిధయే నమః । ఓం భావగమ్యాయ నమః । ఓం మంగళప్రదాయ నమః । ఓం అవ్యక్తాయ నమః । ఓం అప్రాకృతపరాక్రమాయ నమః । ఓం సత్యధర్మిణే నమః । ఓం సఖయే నమః । ఓం సరసాంబునిధయే నమః । ఓం మహేశాయ నమః । ఓం దివ్యాంగాయ నమః । ఓం మణికింకిణీమేఖలాయ నమః । ఓం సమస్తదేవతామూర్తయే నమః । ఓం సహిష్ణవే నమః । ఓం సతతోత్థితాయ నమః । ఓం విఘాతకారిణే నమః । ఓం విశ్వగ్దృశే నమః । ఓం విశ్వరక్షాకృతే నమః । ఓం కల్యాణగురవే నమః । ఓం ఉన్మత్తవేషాయ నమః । ఓం అపరాజితే నమః । ఓం సమస్తజగదాధారాయ నమః । ఓం సర్వైశ్వర్యప్రదాయ నమః । ఓం ఆక్రాంతచిదచిత్ప్రభవే నమః । ఓం శ్రీవిఘ్నేశ్వరాయ నమః ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । అష్టోత్తరశతనామపూజాం సమర్పయామి ॥

అర్థం: గణాధిపతిగా, విఘ్నాలను తొలగించేవాడిగా, కల్పించేవాడిగా, పార్వతీ పుత్రునిగా, మోదకప్రియునిగా, సర్వసిద్ధి ప్రదాతగా కీర్తించే 108 నామాలతో గణపతికి నమస్కారం.

ఉపచారాలు & హారతి

ధూపం

ఏం చేయాలి: ఎడమ చేతితో గంట మోగిస్తూ, కుడి చేతితో అగరుబత్తి లేదా ధూపాన్ని గణపతి ఎదుట గుండ్రంగా తిప్పండి.

దశాంగం గుగ్గులోపేతం సుగంధం సుమనోహరమ్ । ఉమాసుత నమస్తుభ్యం గృహాణ వరదో భవ ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । ధూపమాఘ్రాపయామి ॥

అర్థం: ఉమా పుత్రా, నీకు నమస్కారం; గుగ్గులంతో కూడిన దశాంగ సుగంధ, మనోహర ధూపాన్ని స్వీకరించి వరాలను ప్రసాదించు.

దీపం

ఏం చేయాలి: గంట మోగిస్తూ గణపతికి నేతి దీపాన్ని మూడుసార్లు గుండ్రంగా చూపించండి.

సాజ్యం త్రివర్తిసంయుక్తం వహ్నినా యోజితం మయా । గృహాణ మంగళం దీపం ఈశపుత్ర నమోఽస్తు తే ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । దీపం దర్శయామి ॥

అర్థం: ఈశ పుత్రా, నేను వెలిగించిన మూడు వత్తుల ఈ మంగళకరమైన నేతి దీపాన్ని స్వీకరించు. నీకు నమస్కారం.

నైవేద్యం: 21 కుడుములు

ఏం చేయాలి: 21 కుడుములు / ఉండ్రాళ్లు, ఇతర పదార్థాలు, పండ్లను అరటి ఆకుపై గణపతి ఎదుట ఉంచండి. వాటి చుట్టూ నీళ్లు చల్లి, వాటిపై తులసి దళం లేదా పువ్వు ఉంచి, "ప్రాణాయ స్వాహా" మొదలైనవి చెబుతూ కుడి చేతితో ఐదుసార్లు గణపతికి నివేదించండి. మధ్యలో, చివరలో ఒక చెంచా నీళ్లు సమర్పించండి.

సుగంధాన్ సుకృతాంశ్చైవ మోదకాన్ ఘృతపాచితాన్ । నైవేద్యం గృహ్యతాం దేవ చణముద్గైః ప్రకల్పితాన్ ॥ భక్ష్యం భోజ్యం చ లేహ్యం చ చోష్యం పానీయమేవ చ । ఇదం గృహాణ నైవేద్యం మయా దత్తం వినాయక ॥ ఏకవింశతి మోదకాన్ (కుడుములు ఉండ్రల్లు) గుడాపూపాన్ ఫలాని చ నివేదయామి ॥ ఓం భూర్భువస్సువః । తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ॥ సత్యం త్వర్తేన పరిషించామి (సాయంకాలే — ఋతం త్వా సత్యేన పరిషించామి) । అమృతమస్తు । అమృతోపస్తరణమసి ॥ ఓం ప్రాణాయ స్వాహా । ఓం అపానాయ స్వాహా । ఓం వ్యానాయ స్వాహా । ఓం ఉదానాయ స్వాహా । ఓం సమానాయ స్వాహా ॥ మధ్యే మధ్యే పానీయం సమర్పయామి । అమృతాపిధానమసి । ఉత్తరాపోశనం సమర్పయామి । హస్తౌ ప్రక్షాలయామి । పాదౌ ప్రక్షాలయామి । శుద్ధాచమనీయం సమర్పయామి ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । మహానైవేద్యం సమర్పయామి ॥

అర్థం: స్వామీ, నేతిలో వండిన, శనగలు, పెసలతో చేసిన, సుగంధమైన, చక్కగా చేసిన ఈ మోదకాలను, భక్ష్య భోజ్య లేహ్య చోష్య పానీయాలనే సర్వవిధ ఆహారాలను స్వీకరించు. ఇరవై ఒక్క మోదకాలు, బెల్లపు అప్పాలు, పండ్లు సమర్పిస్తున్నాను; ఇది అమృతమగుగాక.

తాంబూలం

ఏం చేయాలి: రెండు తమలపాకులు, వక్క (ఒక అరటిపండు) స్వామికి సమర్పించండి.

నాభ్యా ఆసీదంతరిక్షమ్ । శీర్ష్ణో ద్యౌః సమవర్తత । పద్భ్యాం భూమిర్దిశః శ్రోత్రాత్ । తథా లోకాం అకల్పయన్ ॥ పూగీఫలసమాయుక్తం నాగవల్లీదలైర్యుతమ్ । కర్పూరచూర్ణసంయుక్తం తాంబూలం ప్రతిగృహ్యతామ్ ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । తాంబూలం సమర్పయామి ॥

అర్థం: ఆయన నాభి నుండి ఆకాశం, శిరస్సు నుండి స్వర్గం, పాదాల నుండి భూమి వచ్చాయి. పోకచెక్క, తమలపాకులు, కర్పూరంతో కూడిన ఈ తాంబూలాన్ని స్వీకరించు.

నీరాజనం (కర్పూర హారతి)

ఏం చేయాలి: హారతి పళ్లెంలో కర్పూరం వెలిగించండి. అందరూ లేచి నిలబడాలి; గంట మోగిస్తూ, తెలిస్తే హారతి పాట పాడుతూ గణపతి ఎదుట సవ్యదిశలో తిప్పండి. తర్వాత హారతిని అందరికీ చూపించండి; వారు రెండు చేతులతో హారతిని కళ్లకు అద్దుకుంటారు.

ఘృతవర్తిసహస్రైశ్చ కర్పూరశకలైస్తథా । నీరాజనం మయా దత్తం గృహాణ వరదో భవ ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । కర్పూర నీరాజనం దర్శయామి ॥

అర్థం: వేయి నేతి వత్తులు, కర్పూర ఖండాలతో కూడిన ఈ జ్యోతిని సమర్పిస్తున్నాను; స్వీకరించి వరాలను ప్రసాదించు.

మంత్రపుష్పం

ఏం చేయాలి: రెండు చేతుల్లో పువ్వులు, అక్షతలు తీసుకుని, మంత్రం చెప్పి గణపతి పాదాల వద్ద సమర్పించండి.

యజ్ఞేన యజ్ఞమయజంత దేవాః । తాని ధర్మాణి ప్రథమాన్యాసన్ । తే హ నాకం మహిమానః సచంతే । యత్ర పూర్వే సాధ్యాః సంతి దేవాః ॥ ఏకదంతాయ విద్మహే వక్రతుండాయ ధీమహి । తన్నో దంతీ ప్రచోదయాత్ ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । మంత్రపుష్పం సమర్పయామి ॥

అర్థం: దేవతలు యజ్ఞంతోనే యజ్ఞాన్ని ఆరాధించారు. ఏకదంతుని తెలుసుకుంటాము, వక్రతుండుని ధ్యానిస్తాము; ఆ దంతి మమ్మల్ని ప్రేరేపించుగాక.

ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు3 సార్లు చెప్పండి

ఏం చేయాలి: గణపతి చుట్టూ సవ్యదిశలో మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేయండి (లేదా ఉన్నచోటే తిరగండి), తర్వాత నమస్కారం చేయండి. కొందరు గణపతికి గుంజీలు కూడా తీస్తారు (చేతులు అడ్డంగా పెట్టి చెవులు పట్టుకుని లేచి కూర్చోవడం).

యాని కాని చ పాపాని జన్మాంతరకృతాని చ । తాని తాని ప్రణశ్యంతి ప్రదక్షిణ పదే పదే ॥ ప్రదక్షిణం కరిష్యామి సతతం మోదకప్రియ । నమస్తే విఘ్నరాజాయ నమస్తే విఘ్ననాశన ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకాయ నమః । ప్రదక్షిణ నమస్కారాన్ సమర్పయామి ॥

అర్థం: పూర్వజన్మల పాపాలన్నీ ప్రదక్షిణలో ప్రతి అడుగుకూ నశిస్తాయి. మోదకప్రియా, నీ చుట్టూ ఎల్లప్పుడూ ప్రదక్షిణ చేస్తాను; విఘ్నరాజా, విఘ్ననాశకా, నీకు నమస్కారం.

ప్రార్థన

ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి నిలబడి, మీ కోరికలు నెరవేరాలని, విఘ్నాలు తొలగాలని గణపతిని ప్రార్థించండి.

విఘ్నేశ్వరాయ వరదాయ సురప్రియాయ లంబోదరాయ సకలాయ జగద్ధితాయ । నాగాననాయ శ్రుతియజ్ఞవిభూషితాయ గౌరీసుతాయ గణనాథ నమో నమస్తే ॥

అర్థం: విఘ్నేశ్వరుడు, వరదుడు, దేవప్రియుడు, లంబోదరుడు, సర్వస్వరూపుడు, లోకహితుడు, గజాననుడు, వేదయజ్ఞాలచే విభూషితుడు, గౌరీ పుత్రుడు, గణనాథుడు అయిన స్వామికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం.

వ్రత కథ

ప్రథమాధ్యాయము — గజాసురుడు

పూర్వం గజాసురుడు అనే ఏనుగు రూపం గల ఒక అసురుడు ఉండేవాడు. అతడు పరమశివుని గురించి ఘోరమైన తపస్సు చేశాడు. ఆ తపస్సుకు మెచ్చి శివుడు ప్రత్యక్షమై వరం కోరుకోమన్నాడు. గజాసురుడు, "స్వామీ, నీవు వచ్చి నా ఉదరంలో నివసించు" అని కోరాడు. భక్తుల ప్రేమకు కట్టుబడే భక్తవశంకరుడైన శివుడు అతని ఉదరంలో ప్రవేశించి అక్కడే ఉండిపోయాడు.

కైలాసంలో పార్వతీదేవి తన భర్త కోసం వెతికి, ఆయన కనబడక చింతించింది. ఆయన ఎక్కడ ఉన్నాడో తెలుసుకుని, శ్రీమహావిష్ణువును ప్రార్థించింది. విష్ణువు ఒక ఉపాయం ఆలోచించాడు. నందీశ్వరుని గంగిరెద్దుగా అలంకరించి, తాను గంగిరెద్దులవాని వేషం ధరించి, బ్రహ్మాది దేవతలను వాద్యకారులుగా చేసుకుని గజాసురుని నగరానికి వెళ్లాడు.

వారు ఎంతో మధురంగా వాయించగా, గంగిరెద్దు చక్కగా ఆడగా, గజాసురుడు పరమానందపడి "ఏమి కావాలో కోరుకోండి" అన్నాడు. అప్పుడు విష్ణువు, "ఈ ఎద్దు నందీశ్వరుడు, ఇతడు శివుని కోసం వెతుకుతున్నాడు. నీ ఉదరంలో ఉన్న శివుని మాకు ఇవ్వు" అన్నాడు. వచ్చినది సాక్షాత్తు శ్రీహరియేనని, తన అంత్యకాలం సమీపించిందని గజాసురుడు గ్రహించాడు. అతడు శివుని ఇలా ప్రార్థించాడు: "స్వామీ, నీ అనుగ్రహంతో నా శిరస్సు సర్వలోకాలలో పూజింపబడాలి, నా చర్మాన్ని నీవు ధరించాలి." శివుడు అలాగే వరమిచ్చాడు. నందీశ్వరుడు అతని ఉదరాన్ని చీల్చగా శివుడు బయటకు వచ్చాడు, గజాసురుడు మోక్షం పొందాడు. శివుడు కైలాసానికి బయలుదేరాడు.

అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.

ద్వితీయాధ్యాయము — గణపతి జననం

శివుడు ఇంటికి తిరిగి వస్తున్నాడని విని పార్వతీదేవి ఆనందంతో పొంగిపోయింది. స్నానానికి సిద్ధమవుతూ, తన శరీరానికి పూసుకున్న నలుగు పిండితో ఒక చక్కని బాలుని బొమ్మను చేసింది. దానికి ప్రాణం పోసి, "నేను స్నానం చేస్తున్నంతసేపు ద్వారం వద్ద నిలబడి, ఎవరినీ లోపలికి రానీయకు" అని చెప్పింది.

కొంతసేపటికి శివుడు వచ్చాడు. ఆ బాలుడు ఆయనను ద్వారం వద్దనే అడ్డగించాడు. అతడెవరో శివునికి తెలియదు; బాలుడు లోపలికి వెళ్లనీయకపోవడంతో శివుడు కోపించి తన త్రిశూలంతో అతని శిరస్సును ఖండించి లోపలికి వెళ్లాడు. ద్వారపాలకుడు ఉండగా ఎలా లోపలికి వచ్చారని పార్వతి అడగగా, శివుడు జరిగినది చెప్పాడు. పార్వతి దుఃఖంతో విలపించింది: "వాడు మన కుమారుడే!"

ఆమెను ఓదార్చడానికి శివుడు, సర్వలోకాలలో పూజింపబడుతుందని తాను వరమిచ్చిన గజాసురుని శిరస్సును తెచ్చి, ఆ బాలుని శరీరానికి అతికించి, మళ్లీ ప్రాణం పోశాడు. అందువల్ల ఆ బాలుడు గజాననుడు, అంటే ఏనుగు ముఖం కలవాడు, అని పిలువబడ్డాడు. పార్వతి సంతోషంతో అతనిని కౌగిలించుకుంది. గజాననుడు తల్లిదండ్రుల యందు భక్తి, విధేయత కలవాడై పెరిగాడు. మూషికుడు అనే ఎలుకను వాహనంగా చేసుకున్నాడు. తరువాత పార్వతీపరమేశ్వరులకు మహావీరుడైన కుమారస్వామి (సుబ్రహ్మణ్యుడు) అనే రెండవ కుమారుడు కూడా జన్మించాడు.

అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.

తృతీయాధ్యాయము — విఘ్నాధిపత్యం

ఒకనాడు దేవతలు, మునులు, మానవులు శివుని వద్దకు వచ్చి, "మా కార్యాలన్నిటిలో విఘ్నాలు తొలగిపోయేలా, మేము ముందుగా పూజించే ఒక అధిపతిని మాకు ప్రసాదించండి" అని వేడుకున్నారు. ఆ పదవిని ఇద్దరు కుమారులూ కోరుకున్నారు. శివుడు, "ముల్లోకాలలోని పుణ్యనదులన్నిటిలో స్నానం చేసి ముందుగా నా వద్దకు ఎవరు తిరిగి వస్తారో వారే విఘ్నాధిపతి" అన్నాడు.

కుమారస్వామి వెంటనే తన నెమలి వాహనంపై ఎగిరి వెళ్లాడు. గజాననుడు దిగులుగా తండ్రి ఎదుట నిలబడి, "పెద్ద బొజ్జతో, చిన్న ఎలుకతో నేను ఈ పందెంలో ఎలా గెలవగలను? దయచేసి నాకు ఒక మార్గం చూపండి" అన్నాడు. శివుడు అతనికి నారాయణ మంత్రాన్ని ఉపదేశించి, తల్లిదండ్రులకు భక్తితో ప్రదక్షిణ చేయడం సర్వ పుణ్యనదులలో స్నానం చేసినదానితో సమానమని చెప్పాడు. గజాననుడు ఒకసారి నారాయణ మంత్రాన్ని జపించి తల్లిదండ్రులకు ప్రదక్షిణ చేశాడు; ఇలా మళ్లీ మళ్లీ చేశాడు.

కుమారస్వామి ఏ నదికి స్నానానికి వెళ్లినా, అక్కడ అప్పటికే స్నానం చేసి తిరిగి వస్తున్న తన అన్నగారిని చూశాడు. ముల్లోకాలూ తిరిగి కుమారస్వామి కైలాసానికి చేరుకోగా, తండ్రి పక్కన నిలబడి ఉన్న గజాననుడు కనిపించాడు. అతడు నమస్కరించి, "తండ్రీ, అన్నగారి మహిమ నిజమైనది; ఆధిపత్యం ఆయనకే ఇవ్వండి" అన్నాడు. ఆ విధంగా భాద్రపద శుద్ధ చతుర్థి నాడు శివుడు గణేశుని విఘ్నేశ్వరునిగా, గణాలకు అధిపతియైన గణపతిగా చేసి, ప్రతి కార్యంలోనూ ఆయనకే ప్రథమ పూజ జరగాలని నియమించాడు.

అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.

చతుర్థాధ్యాయము — చంద్రుని పరిహాసం

ఆ చతుర్థి నాడు భక్తులు గణేశునికి కుడుములు, ఉండ్రాళ్లు, మోదకాలు, పండ్లు, అనేక పిండివంటలు సమర్పించారు. ఆయన తినగలిగినన్ని తిని, మిగిలినవి తీసుకుని, సూర్యాస్తమయ వేళ తల్లిదండ్రులకు నమస్కరించడానికి మూషిక వాహనంపై కైలాసానికి వచ్చాడు. కానీ బొజ్జ నిండుగా ఉండటంతో ఆయన వంగలేకపోయాడు, చేతులు నేలకు ఆనలేదు.

అది చూసి ఆకాశంలోని చంద్రుడు ఆయనను చూసి నవ్వాడు. నవ్వుతున్న చంద్రుని దృష్టి దోషం గణేశునిపై పడి, ఆయన ఉదరం పగిలి, తిన్న పిండివంటలన్నీ బయటపడి, ఆయన ప్రాణం లేకుండా పడిపోయాడు. పార్వతీదేవి దుఃఖంతో, కోపంతో చంద్రుని ఇలా శపించింది: "పాపాత్ముడా, నా కుమారుని చూసి నవ్వావు కనుక, నిన్ను చూసినవారు నీలాపనిందలు పొందుదురు గాక."

అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.

పంచమాధ్యాయము — శాపవిమోచనం

ఆ సమయంలో సప్తర్షులు యజ్ఞం చేస్తుండగా, వారి భార్యలు అగ్నిహోత్రం దగ్గరకు వచ్చారు. అగ్నిదేవుడు వారిని చూసి మోహించాడు; అతని భార్య స్వాహాదేవి అతనిని సంతోషపెట్టడానికి ఆ ఋషిపత్నుల రూపం ధరించింది. పార్వతీ శాపం ఉన్న చంద్రుని చూసినందువల్ల ఋషులు తమ భార్యలనే అనుమానించారు; వసిష్ఠుని భార్య అయిన అరుంధతి ఒక్కతే నిందకు గురికాలేదు. చంద్రుని శాపం అందరినీ బాధిస్తోందని దేవతలు గ్రహించి, బ్రహ్మదేవునితో కలిసి కైలాసానికి వెళ్లారు.

బ్రహ్మ గణేశుని మళ్లీ బ్రతికించాడు. దేవతలు పార్వతీదేవిని ఇలా ప్రార్థించారు: "నీ శాపం వల్ల లోకమంతా బాధపడుతోంది; దయచేసి దానిని ఉపసంహరించు." పార్వతి శాంతించి ఇలా అన్నది: "చంద్రుడు నా కుమారుని చూసి నవ్విన రోజు, అంటే భాద్రపద శుద్ధ చతుర్థి నాడు మాత్రమే, ఎవరూ చంద్రుని చూడరాదు." దేవతలు సంతోషంగా తిరిగి వెళ్లారు; అప్పటి నుండి ప్రజలు వినాయక చవితి నాడు చంద్రుని చూడకుండా, గణేశుని పూజించి సుఖంగా ఉన్నారు.

అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.

షష్ఠాధ్యాయము — శ్రీకృష్ణుడు చంద్రుని చూడటం

ద్వాపర యుగంలో నారదుడు ద్వారకలో శ్రీకృష్ణుని వద్దకు వచ్చి ఈ కథ అంతా చెప్పి, "ఈ రోజు భాద్రపద శుద్ధ చతుర్థి. ఈ రాత్రి చంద్రుని చూడవద్దు" అని చెప్పి వెళ్లిపోయాడు. ఆ రాత్రి ఎవరూ చంద్రుని చూడరాదని శ్రీకృష్ణుడు నగరంలో చాటింపు వేయించాడు.

ఆ సాయంకాలం శ్రీకృష్ణుడు ఆవు పాలు పితకడానికి వెళ్లాడు. ఆలోచించకుండా పాలలో ప్రతిబింబించిన చంద్రుని చూసి, "ఇప్పుడు నాకు ఏ అపనింద రాబోతుందో!" అని తనలో అనుకున్నాడు.

కొంతకాలం తరువాత, యాదవ ప్రముఖుడైన సత్రాజిత్తు సూర్యభగవానుని ఆరాధించి, ప్రతిరోజూ ఎనిమిది బారువుల బంగారం ఇచ్చే శమంతకమణిని ఆయన నుండి పొందాడు. సత్రాజిత్తు దానిని ధరించి ద్వారకకు రాగా, రాజ్య క్షేమం కోసం ఆ మణిని ఉగ్రసేన మహారాజుకు ఇవ్వమని శ్రీకృష్ణుడు అడిగాడు. మణిపై వ్యామోహంతో సత్రాజిత్తు అందుకు నిరాకరించాడు.

కొన్ని రోజుల తరువాత సత్రాజిత్తు తమ్ముడు ప్రసేనుడు ఆ మణిని ధరించి అడవికి వేటకు వెళ్లాడు. ఒక సింహం అతనిని ఆహారమని భావించి చంపి, ఆ మణిని తీసుకుపోయింది. జాంబవంతుడు అనే భల్లూకం ఆ సింహాన్ని చంపి, మణిని తన గుహకు తీసుకువెళ్లి, తన చిన్న కుమార్తెకు ఆటవస్తువుగా ఇచ్చాడు. ప్రసేనుడు తిరిగి రాకపోవడంతో సత్రాజిత్తు, "కృష్ణుడు మణిని కోరాడు; అతడే నా తమ్ముని చంపి దానిని తీసుకుని ఉంటాడు" అన్నాడు. ఆ నింద నగరమంతా వ్యాపించింది.

అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.

సప్తమాధ్యాయము — జాంబవంతుడు, జాంబవతి

ఇది విని శ్రీకృష్ణుడు పురజనులతో కలిసి వెతకడానికి అడవికి వెళ్లాడు. వారికి ప్రసేనుని కళేబరం, తరువాత సింహం అడుగుజాడలు, చనిపోయిన సింహం, ఆ తరువాత ఒక గుహ వైపు వెళ్లిన భల్లూకం అడుగుజాడలు కనిపించాయి. శ్రీకృష్ణుడు ఒక్కడే గుహలోకి వెళ్లగా, పైన మణి కట్టి ఉన్న ఒక ఉయ్యాల, జాంబవంతుని కుమార్తెకు జోలపాట పాడుతున్న ఒక దాది కనిపించారు: "సింహం ప్రసేనుని చంపింది, ఆ సింహాన్ని జాంబవంతుడు చంపాడు; ఏడవకమ్మా చిన్నారీ, ఈ శమంతకం నీదే."

శ్రీకృష్ణుడు మణిని తీసుకోగా, జాంబవంతుడు వచ్చి ఆయనతో యుద్ధం చేశాడు. వారు ఇరవై ఎనిమిది రోజులు యుద్ధం చేశారు. త్రేతాయుగంలో శ్రీరామునికి సేవ చేసిన జాంబవంతుడు బలహీనుడై, తనను శ్రీరాముడు తప్ప ఎవరూ జయించలేరని గ్రహించాడు. అతడు శ్రీకృష్ణుని పాదాలపై పడి, "నీవు సాక్షాత్తు నా స్వామి శ్రీరాముడవే. పూర్వం నాతో యుద్ధం చేస్తానని నీవు మాట ఇచ్చావు; ఇదే ఆ యుద్ధం. నన్ను క్షమించు" అన్నాడు. అతడు శ్రీకృష్ణునికి మణిని, తన కుమార్తె జాంబవతిని ఇచ్చి వివాహం చేశాడు.

అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.

అష్టమాధ్యాయము — సత్యభామ, అందరికీ పరిహారం

శ్రీకృష్ణుడు జాంబవతితో, మణితో ద్వారకకు తిరిగి వచ్చి, సభలో సత్రాజిత్తును పిలిపించి జరిగినదంతా చెప్పాడు. సత్రాజిత్తు సిగ్గుపడ్డాడు. క్షమాపణ వేడుకుంటూ, తన కుమార్తె సత్యభామను మణితో సహా శ్రీకృష్ణునికి ఇచ్చి వివాహం చేశాడు. శ్రీకృష్ణుడు ఆమెను వివాహమాడాడు, కానీ మణిని సత్రాజిత్తుకే తిరిగి ఇచ్చాడు. ఈ విధంగా నీలాపనింద తొలగిపోయింది.

అప్పుడు దేవతలు, మునులు శ్రీకృష్ణుని ఇలా ప్రార్థించారు: "నీవు భగవంతుడవు, నిందను తొలగించుకోగలిగావు. కానీ ఈ రోజు పొరపాటున చంద్రుని చూసే సామాన్య జనుల గతి ఏమిటి?" శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: "భాద్రపద శుద్ధ చతుర్థి నాడు గణేశుని పూజించి, ఈ శమంతకమణి కథ విని, అక్షతలు శిరస్సుపై వేసుకున్నవారికి నీలాపనిందలు కలగవు; గణేశుడు వారి విఘ్నాలను తొలగిస్తాడు." అప్పటి నుండి దేవతలు, మానవులు ప్రతి సంవత్సరం వినాయక చవితి చేసి, ఈ కథ విని, అక్షతలు ధరించి, సకల కోరికలు నెరవేరి సుఖంగా జీవిస్తున్నారు.

అధ్యాయం పూర్తి కాగానే చేతిలోని అక్షతలు స్వామిపై వేయండి.

సమాప్తి

క్షమా ప్రార్థన

ఏం చేయాలి: చేతులు జోడించి, ఏవైనా పొరపాట్లు జరిగితే క్షమించమని గణపతిని వేడుకోండి. చివరి వాక్యం చెబుతూ అక్షతలపై కొద్దిగా నీళ్లు వదిలి, పూజాఫలాన్ని ఆయనకు అర్పించండి.

మంత్రహీనం క్రియాహీనం భక్తిహీనం గణాధిప । యత్పూజితం మయా దేవ పరిపూర్ణం తదస్తు తే ॥ అపరాధసహస్రాణి క్రియంతేఽహర్నిశం మయా । దాసోఽయమితి మాం మత్వా క్షమస్వ గణేశ్వర ॥ అనేన మయా కృత పూజయా భగవాన్ సర్వాత్మకః శ్రీ వరసిద్ధివినాయకః సుప్రీతః సుప్రసన్నో వరదో భవతు ॥

అర్థం: మంత్రహీనంగా, క్రియాహీనంగా, భక్తిహీనంగా నేను చేసిన పూజ ఏదైనా, గణాధిపా, అది పరిపూర్ణమగుగాక. రాత్రింబవళ్లు నేను చేసే వేలాది అపరాధాలను క్షమించు. గణపతి ప్రీతుడై వరాలను ప్రసాదించుగాక.

ప్రసాదం

ఏం చేయాలి: తీర్థాన్ని (పూజ జలం) కుడి అరచేతిలో తీసుకుని తాగి, తర్వాత నైవేద్యాన్ని ప్రసాదంగా స్వీకరించండి. కుడుములు, ఉండ్రాళ్లు, పానకం అందరికీ పంచండి. చాలామంది ఉపవాసం విరమించడానికి ముందుగా ఈ ప్రసాదాన్నే తింటారు.

ఉద్వాసన & నిమజ్జనం

ఉద్వాసన (నిమజ్జనం రోజు)

ఏం చేయాలి: మట్టి గణపతిని ఉంచి, నిమజ్జనం రోజు వరకు (మీ ఆచారం ప్రకారం 1వ, 3వ, 5వ, 7వ, 9వ లేదా 11వ రోజు) ప్రతి రోజూ ఉదయం, సాయంత్రం సంక్షిప్తంగా పూజ (దీపం, నైవేద్యం, హారతి) చేయండి. ఆ రోజు హారతి తర్వాత అక్షతలు వేసి, విగ్రహాన్ని ఉత్తరం వైపు కొద్దిగా మెల్లగా కదిలించి మంత్రం చెప్పండి.

యాంతు దేవగణాః సర్వే పూజామాదాయ మామకీమ్ । ఇష్టకామప్రసిద్ధ్యర్థం పునరాగమనాయ చ ॥ ఓం శ్రీ వరసిద్ధివినాయకం యథాస్థానం ప్రవేశయామి ॥

అర్థం: దేవతలందరూ నా పూజను స్వీకరించి, నా కోరికలు తీర్చడానికి, మళ్లీ రావడానికి వెళ్లుదురుగాక. వరసిద్ధి వినాయకుని ఆయన స్థానానికి సాగనంపుతున్నాను.

నిమజ్జనం

ఏం చేయాలి: "గణపతి బప్పా" లేదా "జై గణేశా" అంటూ విగ్రహాన్ని పాలపిట్ట, పత్రి, పువ్వులతో సహా బకెట్, తొట్టి లేదా దగ్గరలోని నీటి వద్దకు తీసుకువెళ్లండి. మంత్రం చెబుతూ మెల్లగా నిమజ్జనం చేయండి. మట్టిని ఇంట్లోనే కరిగించి, ఆ నీటిని, మట్టిని తోటలో లేదా పూల కుండీలలో పోయండి. నదులలో, చెరువులలో ప్లాస్టిక్ లేదా వస్త్రాలు వదలకండి.

గచ్ఛ గచ్ఛ సురశ్రేష్ఠ స్వస్థానం పరమేశ్వర । మమ పూజాం గృహీత్వేమాం పునరాగమనాయ చ ॥

అర్థం: దేవోత్తమా, పరమేశ్వరా, నా ఈ పూజను స్వీకరించి నీ స్థానానికి వెళ్లి, మళ్లీ రమ్ము.

🙏 పూజ సంపూర్ణం

స్వామి మిమ్మల్ని, మీ కుటుంబాన్ని ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాలతో, శాంతితో అనుగ్రహించుగాక. ప్రసాదాన్ని అందరికీ పంచండి.

మీ అభిప్రాయం పంపండి

ఏమి మెరుగుపరచాలో, ఏది తప్పుగా ఉందో, లేదా మీకు ఏది నచ్చిందో చెప్పండి. ప్రతి సందేశాన్నీ మేము చదువుతాం.

దేని గురించి
శంఖ్ మీకు ఎంత ఉపయోగపడుతోంది? (ఐచ్ఛికం)